«انتقال هر گونه صوت، تصویر و هرگونه علامتی در انحصار شرکت مخابرات ایران است.» این عبارت نه این که مربوط به سال های دور باشد، بلکه مربوط به همین یکی دو سال قبل است. تا سال ۲۰۰۴ میلادی یعنی عصری که خواسته و ناخواسته خانه های ما را امواج مختلف رادیویی و انواع سرویس های مخابراتی از قبیل تلفن همراه و ماهواره و اینترنت و... پر کرده، شرکت مخابرات ایران می توانست با استناد به قانون تاسیس آن، مانع هر گونه فعالیت مخابراتی و ارتباطی از طریق هر مدیایی شود. به عبارت بهتر تا سال ۲۰۰۴ قانون حاکم و مورد استناد در محاکم، قانونی بود مربوط به سال های خیلی دور (۱۳۵۰ شمسی).

این قانون آنقدر کهنه بود که هیچ نقشی را نمی توانست در عصر ارتباطات ایفا کند.

نام سنتی وزارتخانه متولی امور مخابراتی، «پست و تلگراف و تلفن» وزیر وقت را نیز کلافه کرده بود به گونه ای که علیرغم عدم طی مراحل قانونی، قانون تغییر نام و شرح وظایف وزرات «PTT» به «ICT» جناب وزیر را بر آن داشت که دستور دهد در نمایشگاه تلکام ۲۰۰۳ ژنو از عبارت «ICT» در معرفی وزارتخانه متبوعش استفاده شود. البته جناب وزیر حق داشت، چرا که بنا بود در حاشیه این نمایشگاه، رایزنی هایی برای انتخاب اولین اپراتور خصوصی ایران برای ارائه خدمات تلفن همراه آغاز شود.

به هر حال با تلاش چندین ماهه در نهاد قانونگذاری کشور و وزارت پی تی تی، قانون تغییر نام و شرح وظایف این وزارت به آی سی تی تصویب شد و براستی این قانون نقطه عطفی در حوزه ارتباطات کشور تلقی می شود. یکی از نکات هوشمندانه و کلیدی در قانون جدید، پیش بینی تاسیس سازمانی به نام «سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی» است که مطابق اساسنامه، متولی اجرای مصوبات کمیسیون تنظیم مقررات است. بد نیست نگاهی به مفاد اساسنامه این سازمان بیاندازیم:

ماده ۱)

به منظور اجرای مصوبات کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات، که در این اساسنامه کمیسیون نامیده می شود، تحقق اهداف موردنظر در بخش ارتباطات رادیویی و انجام وظایف و اختیارات حاکمیتی، نظارتی و اجرایی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در بخش تنظیم مقررات ارتباطی و ارتباطات رادیویی، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی که در این اساسنامه سازمان نامیده می شود، به صورت موسسه دولتی وابسته به وزارتخانه یاد شده تشکیل می شود.

ماده ۵)

تشکیلات سازمان به پیشنهاد وزیر و تایید سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تدوین و اجراء می شود.

ماده ۶)

وظایف و اختیارات سازمان به شرح زیر است:

۱) صدور پروانه فعالیت و بهره برداری برای ارائه هر گونه خدمات مخابراتی و پستی شامل شرایط، ضوابط و چگونگی جبران خسارت ناشی از عدم اجرای آن در چارچوب مصوبات کمیسیون.

۲) اعمال استاندارد ها، ضوابط و نظام های کنترل کیفی و تایید نمونه تجهیزات (Approval Type ) در ارائه خدمات و توسعه و بهره برداری از شبکه های مخابراتی، پستی و فناوری اطلاعات کشور.

۳) تدوین و ارائه پیشنهاد در خصوص تعیین فعالیت ها و بهره برداری های غیرمجاز پستی و مخابراتی، تعیین جریمه در هر مورد و اعلام اعمال آن در چارچوب قوانین و مقررات پس از طی مراحل قانونی

۴) تدوین وتنظیم مقررات، آیین نامه ها، جدول های تعرفه و نرخ های کلیه خدمات در بخش های مختلف ارتباطات و فناوری اطلاعات، تعیین کف یا سقف آنها به منظور حصول اطمینان از رقابت سالم و تداوم ارائه خدمات و رشد کیفی آنها برای تصویب توسط کمیسیون در چارچوب قوانین و مقررات.

۵) وصول مبالغ حق الامتیاز صدور پروانه، هزینه استفاده از فرکانس، هزینه جبران خسارت و سایر وجوهی که طبق قوانین و مقررات مربوط به تصویب می رسد و واریز آن به حساب های خزانه.

۶) نظارت بر عملکرد دارندگان پروانه ها در چارچوب مفاد پروانه های صادر شده و رسیدگی به تخلفات و ملزم نمودن آنان به انجام تعهدات و وظایف از طریق اخطاریه یا لغو موقت یا دائم امتیاز ها و پروانه های بهره برداری.

۷) تدوین و پیشنهاد دستور العمل ها و ضوابط مربوط به اتصال متقابل شبکه های مخابراتی و رایانه ای از نظر امنیت، ایمنی

اتصالات و تعرفه های آنها به کمیسیون و نظارت بر اعمال صحیح آنها.

۸) تدوین و پیشنهاد دستور العمل ها به کمیسیون و اعمال مصوبات در موارد زیر:

الف) چارچوب توافق نامه های درجه و سطح خدمات به منظور شفاف سازی کیفیت خدمات در مقابل هزینه آن، در شبکه های پستی، مخابراتی و فناوری اطلاعات.

ب) نامگذاری دامنه ها (Domain Names)، تعیین شماره ها و کد ها در شبکه های پستی، مخابراتی و فناوری اطلاعات.

پ) حمایت از حقوق استفاده کنندگان خدمات پستی و مخابراتی و نظارت مستمر بر اعمال صحیح آنها.

ت) تدوین و پیشنهاد دستور العمل های لازم به منظور تنظیم روابط ارائه کنندگان خدمات پستی و مخابراتی.

ث) پیشنهاد اصلاح قوانین پستی، مخابراتی و ارتباطی.

۹) کلیه وظایف و اختیارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مندرج در قانون استفاده از بی سیم های اختصاصی و غیر حرفه ای مصوب۱۳۴۵ و اصلاحات بعدی آن و کلیه تعهدات بین المللی مرتبط که جمهوری اسلامی ایران بر اساس قانون ملزم به رعایت آنها می باشد.

۱۰) انجام امور تحقیقاتی و ارائه آموزش های تخصصی مرتبط و اطلاع رسانی عمومی در زمینه ارتباطات مجاز رادیویی با استفاده از توانمندی های بخش های دولتی و غیر دولتی.

۱۱) تهیه و انتشار گزارشات دوره ای از وضعیت و کیفیت ارائه خدمات پستی و مخابراتی در کشور و مقایسه تطبیقی آن در منطقه و جهان.

۱۲) حمایت از صاحبان صنایع، انجمن ها و اتحادیه های ارائه کنندگان خدمات مخابراتی و ارتباطی و هدایت و راهبری آن در جهت کاهش امور اجرایی سازمان.

۱۳) انجام امور مرتبط که از طرف وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ارجاع می گردد.

ماده۷) رئیس سازمان که معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و دبیر کمیسیون می باشد توسط وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات منصوب می شود و بالا ترین مقام اجرایی سازمان خواهد بود.

ماده ۸) وظایف و اختیارات رئیس سازمان به شرح زیر است:

۱) انجام تمهیدات لازم برای اجرای مصوبات و تصمیمات کمیسیون.

۲) انجام کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و اجرایی سازمان در حدود این اساسنامه و قوانین و مقررات مربوط.

۳) تدوین و پیشنهاد مقررات و آیین نامه ها به کمیسیون و تنظیم دستور جلسات و ابلاغ مصوبات.

۴) برنامه ریزی، هدایت و کنترل سازمان و تهیه و تنظیم بودجه برای پیشنهاد به سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و اجرای آن.

۵) نظارت بر حسن اجرای امور مندرج در این اساسنامه و قوانین و مقررات مربوط.

۶) صدور کلیه احکام استخدامی کارکنان و ابلاغ های مربوط.

۷) نمایندگی سازمان در مراجع قضایی و غیرقضایی با حق تعیین وکیل و توکیل به غیر، ارجاع به داوری و ارائه پیشنهاد صلح و سازش با رعایت اصل یکصد و سی و نهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.

۸) انجام کلیه اموری که برای ایفای وظایف و اختیارات لازم باشد در چارچوب قوانین و مقررات.

تبصره :

رئیس سازمان می تواند بخشی از مسئولیت های خود را به هر یک از معاونان، مدیران یا کارکنان سازمان به تشخیص و مسئولیت خود تفویض نماید. همانگونه که در اساسنامه به کرات ذکر شده، این نهاد تنها نهاد صدور مجوز فعالیت های پستی و مخابراتی در کشور است، نیز تدوین استانداردهای این حوزه و نیز تدوین استاندارهای حوزه فناوری اطلاعات نیز از جمله وظایف این سازمان است که عملا چالش های صدور پروانه فعالیت برای شرکت هایPAP و دفاتر خدمات ارتباطی آنقدر دردسر برای این سازمان به وجود آورده که کمتر کسی سراغ وظایف این سازمان در بخش فناوری اطلاعات رفته است.

در کنار این سازمان، نقش کمیسیون تنظیم مقررات بسیار حائز اهمیت است، چرا که اساسا این سازمان مجری مصوبات کمیسیون مزبور می باشد. بد نیست نگاهی گذرا به آئین نامه اجرایی مربوط به وظایف و طرز کار این کمیسیون بیندازیم:

هیئت وزیران در جلسه مورخ ۱۹/۱۲/۱۳۸۳ بنا به پیشنهاد شماره ۲۷۸۵/۱۰۰ مورخ ۷/۲/۱۳۸۳ وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و به استناد تبصره ماده (۶) قانون وظایف و اختیارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مصوب ۱۳۸۲ آئین نامه اجرایی مربوط به وظایف و طرز کار کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات را به شرح زیر تصویب نمود.

آئین نامه اجرایی مربوط به وظایف و طرز کار کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات

ماده۱

کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات که در این آئین نامه به اختصار کمیسیون نامیده می شود با استفاده از امکانات و نیروی انسانی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی تشکیل می گردد.

ماده ۲

وظایف و اختیارات کمیسیون به شرح زیر است:

الف) اصلاح و تجدید ساختار بخش های ارتباطی کشور

ب) تعیین سیاست نرخ گذاری بر کلیه خدمات در بخش های مختلف ارتباطات و فناوری اطلاعات و تصویب جداول تعرفه ها و نرخ های کلیه خدمات ارتباطی در چارچوب قوانین و مقررات کشور.

ج) تدوین مقررات ارتباطی کشور در چارچوب قوانین و مقررات کشور و اعمال و نظارت بر حسن اجرای آن.

د) سیاست گذاری درخصوص صدور مجوز فرکانس و تعیین و دریافت حق الامتیاز صدور مجوز در چارچوب قوانین و مقررات کشور.

هـ ) تحقق اهداف موردنظر در بخش ارتباطات رادیویی و رادیو آماتوری.

تبصره

به منظور جلوگیری از ضرر و زیان جامعه و تحقق رشد و توسعه اقتصادی کشور، بخش غیردولتی، در قلمرو شبکه های غیرمادر بخش مخابرات، شبکه های مستقل و موازی پستی و مخابراتی با رعایت اصل چهل وچهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و حسب مجوز هیئت وزیران اجازه فعالیت خواهند داشت.

ماده ۳

کمیسیون از افراد زیر تشکیل می گردد:

الف) وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات (رئیس کمیسیون)

ب) معاون وزیر و رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی (دبیر کمیسیون)

ج) نماینده سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور با معرفی رئیس آن سازمان

د) نماینده وزارت امور اقتصادی و دارائی با معرفی وزیر امور اقتصادی و دارائی

هـ) سه نفر صاحب نظر در امور توسعه اقتصادی، ارتباطات و یا فناوری اطلاعات که با پیشنهاد وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با تصویب هیئت وزیران برای مدت ۴ سال انتخاب می شوند.

ماده۴

جلسات کمیسیون با حضور پنج نفر از اعضاء تشکیل می شود.

ماده ۵

نایب رئیس کمیسیون در اولین جلسه کمیسیون انتخاب خواهد شد.

ماده ۶

مصوبات کمیسیون حداقل با رای چهار نفر تایید و توسط دبیر کمیسیون ابلاغ می گردد.

ماده ۷

مسئولیت تعیین دستور جلسات و ارسال آن، دعوت از اعضاء، برقراری ارتباط با دستگاه ها و سایر موسسات و نهادها، تشکیل کارگروه های کارشناسی برای بررسی موضوعات و ارائه آن به کمیسیون و دعوت از کسانی که حضور آنان در جلسات کمیسیون الزامی باشد، بر عهده دبیر کمیسیون می باشد.

ماده ۸

دستورالعمل چگونگی برگزاری جلسات کمیسیون توسط دبیرخانه تهیه و به تصویب کمیسیون خواهد رسید.

با توجه به نقش بسیار تعیین کننده ای که این کمیسیون در تنظیم مقررارت حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات دارد، تاثیر ترکیب اعضای این کمیسیون در غیاب نمایندگان صنوف فعال این حوزه از یک سو و اختیارات تام وزیر آی سی تی از دیگر سو، قطعا در رویکرد فرابخشی این کمیسیون و به تبع آن سازمان تنظیم مقررات محل تامل است، خصوصا در حال حاضر که برداشتن قدم های بلندی جهت خصوصی سازی و واگذاری امور به بخش های غیردولتی در قالب ابلاغیه سیاست های اصل ۴۴ قانون اساسی مورد توجه سیاست گذاری کلان کشور است، و به نظر می رسد تعمق مجدد در آن با رویکرد سیاست های کلی اصل ۴۴ که از سوی مقام معظم رهبری تکلیف گردیده نکته ای شایان توجه باشد.

در دنیای پرتحول ما و رشد سریع فناوری های این حوزه از یک سو، و نیازهای متنوع مردم به سرویس های گوناگون از طرف دیگر، ضرورت توجه به نیازهای بازار و ایجاد فضایی رقابتی و سالم در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات، وجود سازمانی پویا با حداقل مداخله و حداکثر قدرت داوری و میانجیگری را طلب می کند.

رضا پارسا- دنیای کامپیوتر و ارتباطات

منبع: گروه طیف