خانواده عموما محل آرامش برای افراد محسوب می شود، اما در قرن ۲۱ میزان خشونت، پرخاشگری، جنگ لفظی و روانی و حتی لجبازی در خانواده ها گسترش یافته است. برخی افراد همسر خود را به عنوان رقیب می بینند که باید دائم از او امتیاز بگیرند یا هر گفته و عملی را به نوعی تلافی کنند تا طرف مقابل درس بگیرد.

در مواردی نیز که کار به طلاق عاطفی کشیده می شود، نه تنها مهر و محبت در خانواده احساس نمی شود، بلکه خانه به میدان جنگ و سوءاستفاده های روحی و روانی از اعضا تبدیل می شود. تحقیقات نشان داده در چنین محیطی نه تنها همسران صدمه می بینند و احساس نارضایتی در آنها موج می زند، بلکه فرزندانی که شاهد چنین خشونت و پرخاشگری و در شرایطی کینه ورزی هستند این رفتار ها را یاد می گیرند.

والدین باید به خاطر داشته باشند فرزندانشان رفتارهایی را که آموخته اند به صورت الگو در خارج از منزل تکرار می کنند. بررسی ها نشان داده پسرانی که شاهد درگیری های لفظی، روانی و گاهی فیزیکی والدین هستند ۱۰ برابر بیشتر احتمال دارد که در زندگی آینده خود با جنس مخالف چنین رفتارهایی را تکرار کنند.

در ضمن چنین فرزندانی در زندگی آینده خود در بزرگسالی به کمتر کسی اعتماد می کنند، زیرا بیشتر موارد، دچار حس بدبینی می شوند. از طرفی احساس کمک به دیگران نیز در این گونه افراد کاهش می یابد، زیرا در دوران کودکی والدین خود را به جای یار و یاور علیه یکدیگر دیده اند. خشونت در خانواده عموما به چند شیوه اعمال می شود:

▪ فیزیکی؛ مانند کتک زدن، لگد زدن، نیشگون گرفتن و حتی سوزاندن

▪ روحی؛ مانند تهدید، مسخره کردن، توهین و تحقیر

در این میان فردی که قربانی خشونت شده، ممکن است در مواردی که تهدید می شود، به خود یا فرزندانش صدمه بزند، از حمایت های مالی و کمک اقتصادی خودداری کند حتی دست به خودکشی بزند.

در مواردی که یکی از اعضای خانواده بویژه همسر قصد آزار روحی و طرد همسرش را داشته باشد به چند شیوه کلی عمل می کند:

▪ کنترل رفت و آمد ها و مکالمات طرف مقابل

▪ جلوگیری از کار کردن همسر به صورت دائمی

▪ بهانه گرفتن هایی با انگیزه حسادت

● خدشه وارد کردن به ارتباطات دوستانه و خانوادگی

در مواردی که خشونت و آزار کلامی باشد به صورت بی احترامی، توهین، فکرخوانی های مسخره و نامگذاری های غیرمنصفانه خود را نشان می دهد.

و اما آزار در خانواده ۳ مرحله دارد:

▪ مرحله اول: ایجاد تنش و اضطراب

▪ مرحله دوم: آزار عملی و کلامی

▪ مرحله سوم: تکرار آزارها و واکنش های مشابه طرف مقابل

در مرحله سوم گاهی اوقات ممکن است فرد آزاردهنده، احساس قدرت بیشتر و فرد قربانی، احساس ضعف بیشتر کند اما این دو هر کدام به نوعی مانع برخورداری طرف مقابل از آرامش می شوند و آزار به نوعی دوباره و دوباره تکرار می شود.

آمار های متفاوتی از همسر و فرزند آزاری در خانواده ها وجود دارد که در بیشتر موارد همراه با خشونت های خانگی است، اما آمار های منتشر شده در چند مورد از کشورهای توسعه یافته غربی به این قرار است: یک نفر از هر ۴ زن در طول مدت زندگی خود خشونت را تجربه کرده است. سالانه حدود ۳/۱ میلیون زن، قربانی خشونت های فیزیکی و روحی همسرانشان می شوند.

زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله بیشترین آزار ها را از جانب همسرانشان می بینند.

بررسی های انجام شده در سال های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۴ به این قرار است:

از حدود ۵/۳ میلیون مورد جرایم خشونتی که میان اعضای خانواده صورت می گیرد ۴۹درصد شامل خشونت میان همسران است.

۸۴ درصد از قربانیان سوء استفاده ها و خشونت ها زنان هستند و متاسفانه در بسیاری از موارد زنان قربانی خشونت های همسر، باردار هستند.

۲۵ درصد از قربانیان خشونت که عموما رفتاری و کلامی است مردان هستند.

در حدود ۸۰ درصد از موارد خشونت که منجر به مرگ همسر می شود مردان مرتکب قتل شده اند و در ۴۳ درصد موارد اعضای خانواده همکاری کرده اند.

۳۰ تا ۶۰ درصد از همسرانی که به اعمال خشونت و آزار همسران خود می پردازند، فرزندانشان را نیز مورد خشونت و آزار قرار می دهند و این رفتار تاثیر قابل ملاحظه ای در سلامت جسمی و روحی فرزندان دارد. بررسی ها نشان داده والدینی که فرزندانشان را تنبیه بدنی می کنند در بیش از ۷۵ درصد قصد تخلیه خشم خود را دارند نه تربیت فرزندان و این گونه خشم های والدین وقتی عرصه ای برای ظهور در مقابل همسر نمی یابد به سمت فرزندان و بویژه کودکان سرازیر می شود.

هزینه خشونت های خانوادگی فقط در کشور آمریکا سالانه ۸/۵ میلیارد دلار است که از این میزان ۱/۴ میلیارد دلار صرف خدمات پزشکی و روانپزشکی می شود.

افرادی که درآمد های پایین دارند و از نظر علمی و تحصیلی نیز در وضعیت قابل قبولی نیستند ۳ برابر بیشتر دست به آزار و خشونت اعضای خانواده می زنند.

در حدود ۴۳ درصد از مواردی که خشونت در خانواده اعمال می شود، آن خانواده فرزندان زیر ۱۲ سال دارد.

بیش از ۶/۷ درصد خشونت ها به دلیل سابقه قبلی ازدواج همسران است.

خشونت زنان علیه شوهرانشان بسیار کمتر اتفاق می افتد و حدود ۲۰درصد است اما در این خشونت ها نیز انواع کلامی و آزارهایی به شکل تمسخر، توهین، انتقاد و سرزنش مداوم بیشتر دیده می شود.

بررسی ها نشان داده میزان خشونت میان اعضای خانواده در بیشتر جوامع بویژه جوامعی که استرس و فشارهای اجتماعی بیشتر است، شدت پیدا کرده و در این میان برخی از کشورها که نقش ارزش ها در آنها پررنگ تر است، دارای آمار قابل قبول تری نسبت به بقیه هستند.

از طرف دیگر در کشورهایی نظیر آمریکا، انگلستان و آلمان نه تنها میزان خشونت در خانواده زیاد است، بلکه نوع خشونت ها نیز مضاعف بوده و نه فقط میان والدین یا والدین نسبت به فرزندان دیده می شود، بلکه در بسیاری موارد از جانب فرزندان نسبت به والدین بخصوص مادر اعمال می شود.

در میان کشورهای شرقی مانند چین، ژاپن و کره به دلیل نگرش افراد نسبت به تربیت فرزندان و حق و حقوقی که والدین دارند، نیاز چندانی به خشونت نیست، زیرا فرزندان خود را ملزم به اطاعت می دانند و برای مثال در کشورهای نظیر تایلند حتی تنبیه بدنی فرزندان از سوی والدین طبیعی تلقی می شود.

با وجود قوانین گسترده به منظور حمایت از حقوق خانواده، متاسفانه هنوز در بسیاری کشورها مانند برخی کشورهای عربی، حمایت چندانی از اعضا بخصوص زن و فرزندان نمی شود و در کشورهای غربی که این قبیل قوانین قدرت اجرایی بیشتری دارند اعضای خانواده از ترس یا به دلیل تهدیدها به مراجع قانونی مراجعه نمی کنند و پس از متلاشی شدن کانون خانواده، به طور رسمی مورد ثبت و بررسی می شود.