مراقبت از سالمندان در بیمارستان ها همیشه یکی از مسائل بحث برانگیز بوده است. اغلب بیمارستان ها با همه بیماران یک رفتار دارند و سالمند نیز برای آنان بیماری است مثل سایرین. آنها معمولا همیشه در بیمارستان های دولتی با کمبود نفرات مواجه هستند و نمی توانند وقت بیشتری برای سالمندان اختصاص دهند.

سالمندانی که اغلب با درد و ناتوانی در حرکت و شنوایی و بینایی دست و پنجه نرم می کنند و هنگام بستری ملاحظات خاص خود را دارند، گاه مورد بی اعتنایی قرار می گیرند و مراقبت ویژه ای از آنان به عمل نمی آید.

خانم اعظم رضایی یکی از این سالمندان است که از کیفیت مراقبت و پرستاری بیمارستان رضایت ندارد. او که به دلیل عمل کیسه صفرا در یک بیمارستان دولتی بستری شده بود، می گوید: هنگامی که در بیمارستان بودم زحمات زیادی برای سلامتی من کشیدند که نتیجه بخش بود، اما مسائلی نیز برای من پیش آمد.

این بانوی ۸۳ ساله می گوید: به علت کم شنوایی متوجه صحبت های پرستاران نمی شدم و نمی دانستم چطور برای مشکلاتی که دارم باید پرستار را خبر کنم. وقتی پزشکان برای پرسیدن وضعیت می آمدند اگر حرف هایشان را نمی فهمیدم بلندتر نمی گفتند، فقط می خندیدند.

۲۴ ساعت اول بستری اجازه ندادند همراه داشته باشم و دخترم هم نتوانست آنها را متقاعد کند.

شب به من سرم وصل بود و هر چقدر پرستار را صدا زدم کسی نیامد. من که ناراحتی قلبی دارم خودم سرم را برداشتم که به دستشویی بروم، ولی وقتی برگشتم زمین خوردم و از حال رفتم، رگم صدمه دید و مقدار زیادی خون از آن خارج شد.

نگار سهیلی بانوی سالمند۷۰ ساله دیگری است که از مراقبت های درمانی که در بیمارستان می شده راضی نیست. او می گوید: به دلیل کمر درد شدید باید مدام تغییر وضعیت می دادم، ولی پرستاران فقط سر ساعت سراغ من می آمدند و طی دوران بستری خیلی اذیت شدم. آنها با من طوری رفتار می کردند که انگار جوان هستم و دارم بهانه جویی می کنم. البته بعضی از آنان خیلی مهربان و باملاحظه بودند، اما این شامل همه نمی شد. من به خوبی می شنیدم که وقتی می خواستند برای بررسی وضعیت من بیایند گاه با تمسخر در مورد من صحبت می کردند.

پژوهشی که در مورد اثرات آموزش بر نگرش دانشجویان نسبت به سالمندان توسط شهریار شهیدی و نرجس تکتم جان نثاری از دانشگاه شهید بهشتی صورت گرفته گواه این موضوع است که دانشجویان رشته پرستاری در مقایسه با سایر دانشجویان دیدگاه مناسبی نسبت به سالمندان ندارند.

در این پژوهش نگرش ۹۰ دانشجوی دختر در رشته های پرستاری و شیمی در شهر تهران توسط پرسشنامه نگرش نسبت به سالمندان اندازه گیری شد. این پرسشنامه ۳ جنبه نگرش نسبت به سالمندان را اندازه گیری می کند: پذیرش شخصی، توانا بودن و مستقل بودن. از ۹۰ دانشجو ۶۰ نفر دانشجوی رشته پرستاری بودند که نیمی از آنها به عنوان بخشی از برنامه درسی خود آموزش رسمی درباره فرآیند سالمندی دیده بودند و نیمی از آنها هیچ گونه آموزشی نسبت به سالمندان دریافت نکرده بودند. ۳۰ دانشجوی رشته شیمی که نه رشته آنها ارتباطی با سالمندان داشت و نه آموزش رسمی راجع به این موضوع دریافت کرده بودند، نقش گروه کنترل را ایفا کردند. نتایج نشان داد که برخلاف انتظار، پرستاران آموزش دیده به طور کلی نگرش منفی تری از دو گروه دیگر از خود نشان دادند. هرچند این تفاوت از نظر آماری معنی دار نبود.

همچنین نگرش دانشجویان به طوری کلی در مورد پذیرش شخصی سالمندان مثبت تر از ابعاد دیگر پرسشنامه بود، ولی تجربه برخورد بیشتر با سالمندان در محیط جامعه و کار رابطه معنی دار و منفی با پذیرش شخصی افراد نسبت به سالمندان داشت.

نتایج تحقیق حاضر، نقش آموزش رسمی به متخصصان را زیر سوال می برد و پیشنهاد می شود که محتوای این گونه آموزش ها با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد.

در همین رابطه تلاش کردیم تا با غضنفر میرزابیگی، رئیس نظام پرستاری کشور گفتگو داشته باشیم که متاسفانه وی حاضر به گفتگو نشد.

آموزش خاص سالمندان

پرستاری سالمندان یک تخصص در رشته پرستاری است که در بسیاری از کشورهای دنیا تدریس می شود. در کشور ما ایران نیز چندی است همراه با توجه بیشتر به طب سالمندی پرستاران نیز برای مراقبت های ویژه سالمندی آموزش می بینند، اما این آموزش گسترده و فراگیر نیست و تعداد کمی از پرستاران را در بر می گیرد.

یک کارشناس ارشد پرستاری هدف این مراقبت را ارتقا و حفظ سطوح عملکردی و کمک به سالمند، انتخاب و استفاده از نیرو و انرژی خود سالمند به منظور تقویت استقلال او می داند.

پریناز جهان پیما می افزاید: پرستار به بیمار کمک می کند تا حداکثر حرکات جسمی و انجام امور ارادی را حفظ کرده و با فقدان های روحی، روانی، اجتماعی و جسمی تطابق یابد. بر طبق این تعلیمات، پرستاری که در پرستاری سالمندان گواهی می گیرد، دارای دانش تخصصی در زمینه تغییرات حاد و مزمن سالمندان است. این کارشناس استفاده از خدمات پرستاران سالمندان را در مراقبت های درازمدت بسیار موثر می داند و می افزاید: وقتی پرستار در مورد مسائل بالینی که پرستاران و سالمندان با آن روبه رو هستند به دانش جدید مجهز باشد به طور معنی داری از افت کیفیت مراقبت و افت کلی سلامتی و موارد مرتبط با آن کاسته می شود.

پرستار برای حفظ عزت و حداکثر استقلال، با وجود فقدان های جسمی، اجتماعی و روانی به سالمند کمک می کند.

ماندانا ملاعلی