هرآنکس که پند پد ر نشنود

یقین د ان که روزی پشمان شود

«صائب»

تربیت فرزند ان د ر نتیجه پذیرش مسئولیت و تلاش و هماهنگی پد ر وماد ر است. واگذاری تربیت فرزند ان به ماد ر و خالی کرد ن مید ان تربیت از پد ران، فرزند ان را معمولاً با مشکلات و اختلالات رفتاری غیرقابل جبران مواجه می سازد .

صاحب نظران معتقد ند با این که ماد ران د ر تربیت مهارت بیشتری د ارند ولی پد ران د ر تربیت موثرترند . بنابراین پد ران باید د ر امر تربیت، نگهد اری و رشد و شکوفایی کود کان نقش و مشارکت د اشته باشند . معمولاً کود کان تصوری اغراق آمیز از پد ر د ارند او را بزرگ تر، قوی تر و د ارای نیرویی مضاعف می پند ارند که اطلاعات کافی هر زمینه و توانایی حل همه مشکلات را د ارند ، او را کانون ارضای نیازهای ماد ی، روانی، اجتماعی، عاطفی و ارتباطی و عامل امنیت خانه و خانواد ه می د انند .

این تصورات و توقع ها مسئولیت های بزرگ و تعیین کنند ه ای بر عهد ه پد ران می گذارد و آنان را وامی د ارد تا د ر امور تربیت و چگونگی رشد و شکوفایی کود ک مشارکت و نقش ویژه ای د اشته باشند .

د ر خانه هایی که پد ر فقط نقش «نان آور» را د ارد و فرزند ان فرصت تعامل و همانند سازی با پد ر را ند ارند ، متاسفانه از تربیت مطلوب محروم می شوند ، چنانکه سعد ی می گوید :

پسر کاو ند ارد نشان از پد ر

تو بیگانه خوانش مخوانش پسر

● تعریف پد ر

از نظر زیستی، پد ر یکی از د و عامل مهم د ر تولد یک موجود (مولود ) است، د ر حالیکه از نظر تربیتی به منزله راهنما و معلم، مرشد فکری و عملی و الگوی رفتاری است، چنان که پیغمبر اسلام حضرت محمد (ص) خطاب به حضرت علی(ع) می فرمایند :

ای علی (ع) من و تو پد ران (مرشد ان فکری و عملی) این امت هستیم.

● نقش پد ر د ر تربیت فرزند ان

از بررسی نتایج برخی تحقیقات که د ر د هه آخر قرن بیستم د ر جهان انجام شد ه د ریابیم:

▪ یکی از عوامل ضعف خانواد ه های امروزی، کاهش نقش پد ر د ر خانواد ه است.

▪ کود کانی که د ر غیبت پد ر پرورش یافته اند ، زمینه های بروز بزهکاری د ر آنان بیشتر است.

▪ کود کانی که از تربیت و همراهی پد ر د ر بازی و تفریح و سرگرمی برخورد ار بود ه اند ، ضمن د اشتن روابط عمیق تری با د وستان، د ارای خود کنترلی و مهارت بیشتر د ر بیان حالات هیجان خود و تشخیص احساسات و عواطف د یگران بود ه اند .

▪ پد رانی که د خالت بیشتری د ر تربیت د اشته اند ، فرزند ان آنها علاوه برد اشتن رفتار مسئولانه، حسن مسئولیت پذیری بالاتری د ر مورد رفتار خود شان د اشته، کمتر د یگران و شانس و «اقبال بد » را به عنوان مشکلات رفتاری خود مطرح می کرد ند .

▪ فرزند انی که پد ران آنها به اند ازه کافی د ر تربیتشان نقش د اشته اند ، د ارای توانمند ی بیشتری د ر حل مسائل، مهارت های کلامی و پیشرفت تحصیلی بود ه اند .

▪ مشاهد ات بیانگر آن است افراد ی که د ر بزرگسالی همد لی بیشتری با د یگران نشان می د هند ، د ر کود کی از مشارکت صحیح پد ر د ر تربیت خود بهره مند بود ه اند .

▪ پسران نوجوان ناقد پد ر به راحتی د چار اضطراب و ناراحتی می شوند .

▪ د ر خانواد ه هایی که پد ر حضور ند اشته و یا وجود ش بی تاثیر باشد . فرزند تمایل بیشتری به الگو قرارد اد ن رفتار ماد ر نشان می د هد ، این امر مشکلاتی را به ویژه برای پسران به وجود می آورد .

▪ د ختران خانواد ه هایی که د ر آنها ماد ر مسلط و پد ر منفعل بود ه است، د ر د وره نوجوانی و بزرگسالی و د ر ارتباط با مرد ان و تشکیل خانواد ه بیشتر د چار مشکل شد ه اند .

● پد ر، الگوی مناسب

▪ فرزند د ر مسیر رشد و شکل گیری شخصیت خود با افراد زیاد ی د ر ارتباط است و از آنها تاثیر می پذیرد . چنانچه پد ر بتواند به گونه ای رفتار کند که فرزند ، جنبه های مثبت و سازند ه رفتارهای پد ر را مشاهد ه کند به سلامت زند گی فرزند ش کمک کرد ه است.

▪ د ختر برخورد با مرد را از پد ر می آموزد ، او از پد ر مسائلی را می آموزد که هرگز از ماد ر نخواهد آموخت.

▪ فرزند می تواند صحبت کرد ن، طرز صحبت، راستگویی، وفاد اری، روابط اجتماعی، شیوه غذا خورد ن، نشست و برخاست کرد ن و همه سجایای اخلاقی را از پد ر بیاموزد . به گفته خواجه نصیر طوسی « از طریق پد ر است که فرزند ان، تد بیر و کمالات نفسانی چون آد اب و فرهنگ، هنر و صناعات و علوم و طریق زند گی را که اسباب بقا و کمال نفس هستند ، یاد می گیرند .»

آنچه پد ران باید بیشتر بد انند و عمل کنند :

۱) حتی قبل از تولد می توانند به روشهای گوناگون با فرزند ارتباط برقرار کنند :

الف ) با قرارد اد ن د ست روی شکم همسر و صحبت کرد ن با او. ب ) با نشان د اد ن د لبستگی خود به همسر با د اد ن هد یه (یک شاخه گل، یک لبخند ، یک نگاه محبت آمیز و یا کمک د ر کار منزل).

۲) با فرزند ان با لحن خوب و مؤد بانه سخن بگویند .

۳) ابراز محبت را به فرزند ان به طور مستمر اد امه د هند ، زیرا رفتار مرد انه بد ون مهربانی، الگوی جنسیتی پد ر را بی تاثیر می کند .

۴) به فرزند ان احترام بگذارند و از تحقیر شخصیت و انتقاد نابجا بپرهیزند .

۵) با ایجاد رابطه د وستانه، زمینه انس با فرزند را هموار سازند تا بتوانند به راحتی حرف د لشان را به پد ر بگویند .

۶) وقتی با فرزند ان تنها هستند با آنان همبازی شوند و یا ورزش کنند .

۷) شرایطی را به وجود آورند تا فرزند ان بتوانند نقاط قوت خود را نشان د هند .

۸) برای شناخت بهتر فرزند ان به ویژه د ر هفت سال د وم سعی کنند نقش مربی ورزش او را د اشته باشند و رشته ورزشی را طبق خواست و توانمند ی های خود ش انتخاب کند .

۹) گاهی فرزند انمان به تایید رفتارهای خود از طرف پد ر سخت نیازمند ند .

۱۰) برای فرزند ان وقت بگذارید تا تکریم و احساس با ارزش بود ن را د ر او تقویت کنید .

۱۱) از رفتارهای ناد رست آنان چشم پوشی نکنید و با توجه به شرایط روحی و روانی، زمانی و مکانی او را از کار ناد رستش آگاه کنید .

۱۲) د ر هنگام تصمیم گیری د ر امور مربوط به فرزند ان با آنان مشورت کنید .

۱۳) سعی کنید از ویژگی های فرزند تان اطلاعات و آگاهی های لازم را د اشته باشید .

۱۴) به استعد اد و سلیقه های آنان احترام بگذارید .

۱۵) اوقات بیشتری را د ر جمع خانواد ه و فرزند ان سپری کنید .

۱۶) به تحصیل و د رس فرزند ان اهمیت د اد ه و با شرکت د ر جلساتی که مد ارس تشکیل می د هند به آنها ارزش و اعتبار د هید .

۱۷) رفتارهای خود را اصلاح کنید تا الگوی مناسبی برای فرزند ان باشید .

۱۸) د ر میان اعضای خانواد ه تبعیض قائل نشوید و گاهی با آنان د رد د ل کنید .

۱۹) آنان را با د وران کود کی و نوجوانی خود و سایر افراد مقایسه نکنید .

۲۰) د ر هنگام رفتن به سفرهای طولانی بهتر است از خود نشانه هایی برجای بگذارید (عکس، کاست صوتی و یا تصویری و ...) د ر طول سفر از طریق تلفن با فرزند ان صحبت کنید و د ر بازگشت از مسافرت سوغات آنها را فراموش نکنید .

۲۱) سعی کنید نقش تربیتی خود را برای فرزند ان نوجوان، از یک «مصلح و هد ایت کنند ه» به یک «مشاور» تبد یل کنید .

۲۲) د ر هنگام نصیحت کرد ن فرزند نوجوان، ضمن توجه به سخنان او، افکار و احساسات خود را برای او تشریح کنید .

۲۳) محیطی صمیمی ایجاد کنید تا فرزند نوجوان ما بتواند آزاد انه احساساتش را بازگو کند .

۲۴) اگر لازم بود از روش تذکر یا توبیخ د ر فرزند ان استفاد ه کنید ، تذکر و توبیخ ما باید به گونه ای باشد که فرزند ان متوجه شوند «رفتارشان نامناسب و بد است نه خود آنان».

۲۵) اگر پسر نوجوان د ارید ، بد انید که او نیازمند است که اوقاتی را د ر حریم حمایت و هد ایت پد ری محبوب، منطقی، استوار و مقتد ر سپری کند .

۲۶) سخن شما به عنوان پد ر د ر خانواد ه موقعی نافذ است که خود تان به آن اعتقاد د اشته و عمل کنید .

۲۷) اقتد ار پد ری، لازمه تربیت کود ک و نوجوان است، این اقتد ار د ر سایه مهربانی، د وستی و قاطعیت شکل می گیرد نه د ر برخورد خشن، ناسزاگویی و احتمالاً کتک زد ن.

«امید واریم از جمله پد رانی باشید که با صبر، شکیبایی، مهربانی، د وستی، وقت گذاری و احترام بتوانید به وظایف خود عمل کنید . لحظه ای فکر کنید به راستی تاکنون چگونه پد ری بود ه اید ؟»