رابطه نوه ها و ماد ربزرگ ها از جهات مختلف، بسیار مهم، و د ر عین حال از نظر تربیتی حساس است.

د ر بیشتر موارد ، چگونگی ارتباط «ماد ربزرگ» با «نوه» نقش تعیین کنند ه ای د ر تکوین و شکل گیری شخصیّت کود ک د ارد .

به طور کلّی ماد ربزرگ ها با توجه به موقعیت، شرایط و امکانات فرد ی و خانواد گی با نوه های خود رابطه برقرار کرد ه و نقش های متفاوتی د ر ارتباط با آنها ایفا می کنند . د ر اینجا به چند نمونه از نقش ماد ربزرگ ها اشاره می شود .

● نقش رسمی

بعضی از ماد ربزرگ ها به لحاظ ویژگی هایی که د ر شخصیّت آنان مشهود است و با توجه به نگرش شان نسبت به خانواد ه، رابطه ای کاملاً رسمی و جد ی با نوه ها د ارند . د ر این وضع، ماد ربزرگ ها با نوه ها رفتاری بسیار مؤد بانه، محترمانه و مهربانانه د ارند و کاملاً مراقب هستند که مباد ا کلامی بگویند یا رفتاری از خود نشان د هند که موجب رنجش خاطر نوه خود شوند . بد یهی است که این گونه رابطه ها بسیار محد ود و منحصربه موقعیّت های خاص خواهد بود و طبعاً چنین رابطه ای برای نوه های خرد سال، آن چنان خوشایند و د وست د اشتنی نیست.

● نقش غیررسمی

د ر این نوع ارتباط، ماد ربزرگ ها به لحاظ احساس صمیمیّت و نزد یکی هر چه بیشتر، به د ور از هر گونه تکلّف و رفتارهای کلیشه ای و با نهایت خلوص و احساس تلاش می کنند رابطه کاملاً صمیمانه ای با نوه ها د اشته باشند و همه توان خود را برای ایجاد رابطه ای د وست د اشتنی و مملو از نشاط و سرزند گی مبذول د ارند .

د ر این نوع رابطه ، ماد ربزرگ ها د ر نقش یک همبازی رام و مطیع ظاهر می شوند و د ر واقع بازی با بچه ها و گذراند ن لحظات و اوقاتی خوش با آنها، هد ف اصلی آنها د ر این نقش است.

● نقش جانشینی

گاه ماد ربزرگ بنا به د لایلی عملاً جانشین ماد ر می شود و اغلب روزها و گاهی شب ها را با نوه عزیزش سپری می کند . د ر واقع ماد ربزرگ مسئولیت نگهد اری، مراقبت، تنظیم امور و رسید گی به نیازهای اساسی کود ک را عهد ه د ار می شود .

این نقش ماد ربزرگ د ر غیاب ماد ر، فوق العاد ه حساس و از نظر روان شناسی تربیتی تعیین کنند ه است. جانشینی ماد ربزرگ به جای ماد ر ممکن است شرایط گوناگون صورت پذیرد و صرفاً محد ود به زمان اشتغال ماد ر خارج از خانه نیست؛ مثل بیماری، سفر و فوت.

البته گاهی نیز ماد ربزرگ د ر کنار یا همراه خانواد ه فرزند خود زند گی می کند و با شخصیّت نافذ، مقتد ر و حاکم خود ، فرصت اظهار نظر تربیتی و اعمال شیوه های فرزند پروری را به ماد ر نوه اش نمی د هد و عملاً با این که ماد ر د ر خانه حضور د ارد ، به طور مستقیم و غیرمستقیم، تربیت و هد ایت بچه را عهد ه د ار می شود . بد یهی است که این رابطه از نظر تربیتی چند ان مورد تأیید نیست.

● نقش معلّمی

گاهی رابطه «ماد ربزرگ ها» و «نوه ها» را د ر هاله ای از صمیمیّت و معنویّت و د ر بستری از مبانی اخلاقی و تعلیم و تربیت د ر می یابیم. د ر این گونه رابطه ها و پیوند های عاطفی میان ماد ربزرگ ها و نوه ها، ضمن وجود صمیمیّت متقابل و نشاط و سرزند گی د ر روابط، ماد ربزرگ ها عمد تاً د ر جایگاه فرد ی بصیر، عاقل و حکیم قرار د ارند و نقش اصلی شان، ارائه اطلاعات و د انش عمومی، آموزش مهارت های کلامی، حسی و حرکتی و پرورش رفتارهای مطلوب د ر فضایی سرشار از عطوفت و مهربانی نسبت به نوه یا نوه هاست.

به سخن د یگر د ر این قبیل رابطه ها، ماد ربزرگ ها اساساً رسالت معلّمی را عهد ه د ار هستند و هرگز د رصد د جانشینی ماد ر نیستند . البته آنها د ر این نقش، همواره معلّمی خوش اخلاق، مهربان، متبسّم و پرحوصله هستند . د ر واقع بسیاری از ماد ربزرگ هایی که د ر زند گی خانواد گی خود چنین نقشی برعهد ه د ارند ، از بهترین معلّمان و مربّیان کود کان خرد سال و بچه های پیش د بستانی محسوب می شوند .

● نقش میهمان

گاهی اوقات به د لایل گوناگون اخلاقی، روانی، اجتماعی و فرهنگی رابطه ماد ربزر گ ها با «نوه ها» از صمیمیّت مورد انتظار برخورد ار نیست و جایگاه ماد ربزرگ با حضور د یگر آشنایان و همسایگان تفاوت چند انی ند ارد ، بلکه گاه رابطه «نوه» با همسایه ها و آشنا یان بسیار صمیمی تر از رابطه اش با ماد ربزرگ است.

بد یهی است که علت اصلی این امر را می توان د ر چگونگی ارتباط و نحوه رابطه میان ماد ربزرگ ها و فرزند ان، د اماد ها و عروس ها جست وجو کرد . د ر این نوع رابطه، ماد ربزرگ ها فقط د ر مواقع خاص که زمینه مناسبی فراهم شود و فرصتی پیش بیاید ، به د ید ن نوه خود می روند و یا نوه را د ر خانه خود ملاقات می کنند .

وجود ماد ربزرگ ها د ر کنار نوه ها به معنای حضور سه نسل ارزشمند و سه حلقه عطوفت د ر کنار یکد یگر، قابل توجه است. این حضور می تواند با اند کی د وراند یشی، صبوری و سرزند گی، حضوری موفق و پربرکت باشد .

پیوند عاطفی و رابطه پویا، پرثمر و تعالی بخش نوه ها و ماد ربزرگ ها، بستگی به شرایط و عوامل گوناگونی د ارد که توجه به این عوامل می تواند تضمین کنند ه پاید ارترین و متعالی ترین پیوند های عاطفی و اخلاقی باشد .