به قول مادربزرگم هر خانه ای بحث و مشاجره های خاص خودش را دارد و این مشکل فقط برای من نیست. راست هم می گوید چند باری دیده ام که صحبت زن و شوهری در مورد عوض?کردن کانال تلویزیون یا انجام کارهای خانه یا سپردن برخی مسوولیت ها، به بحث و جدل کشیده شده...

حال و هوای بحث های این روزهای من و همسرم هم دست کمی از بحث وجدل های آنها ندارد؛ موعد اجاره خانه سرآمده و امسال هم بدتر از سال های قبل، قیمت ها سر به فلک کشیده. مدتی است با همسرم از این بنگاه به آن بنگاه می رویم اما هنوز نتوانسته ایم، خانه مناسبی پیدا کنیم. همه استرس های دنبال خانه گشتن به کنار، توافق نداشتن بر سر این مساله که در منطقه ای دورتر خانه بگیریم یا نه، بر شدت این استرس ها افزوده است. گفت وگوی ما در مورد این مساله به هیچ نتیجه ای نمی رسد که هیچ، باعث دلخوری و رنجش خاطر بیشترمان هم می شود. قطعا برای شما هم پیش آمده که در برخورد با دوستان و اطرافیان و از همه مهم تر همسرتان بحث هایتان شکل مشاجره به خود بگیرد.

گفت وگوی «ازدواج و سلامت جنسی» این هفته را با دکتر اعظم صالحی، روان شناس و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بخوانید تا علت اصلی اینکه چرا برخی گفت وگوها شکل مشاجره به خود می گیرد، بدانید.

چرا گاهی صحبت حتی بر سر مساله ای جزئی شکل مشاجره به خود می گیرد؟

در هر جمع انسانی و از جمله خانواده، امکان ایجاد بحث و مشاجره با شدت و ضعف های مختلف وجود دارد که مجموعه ای از رفتارهای مختلف، از جمله پچ پچ بین دو نفر، بحث ، دادزدن، ناسزاگویی، فریادهای بلندی که همسایه ها می شنوند و در نهایت کتک کاری، شکستن اشیاء و خشونت فیزیکی است. موضوع این مشاجره ها می تواند از کوچک ترین تا بزرگ ترین مسایل را شامل شود؛ برآورده نشدن انتظاراتی مانند نوبت و برعهده گرفتن انجام امور منزل و مسوولیت ها، چگونگی استفاده از امکاناتی مانند تلویزیون، اتاق، دستشویی و... از سوی دیگر، زن و مردی که با هم یک خانواده را تشکیل می دهند، دو جنس متفاوت اند با مجموعه ای از ویژگی های متفاوت. علاوه بر این، هرکدام از آنها فرهنگ، خانواده، تاریخچه و مجموعه تجربه های متفاوتی دارند. پس کاملا طبیعی است که انتظارها و سلیقه های مختلفی داشته باشند. همین تفاوت ها باعث اختلاف نظر می شود و اختلاف نظر هم می تواند باعث بروز بحث و مشاجره شود.

پس چرا برخی زوج ها رابطه آرام تری دارند و کمتر با هم بحث می کنند؟

برای رسیدن به پاسخ این سوال، بهتر است مقایسه ای بین دو گروه خانواده های «پرمشاجره» و «آرام» انجام دهیم. با نگاهی عمیق تر به این دو گروه خانواده، می بینید آنچه باعث بحث بین زن و شوهر می شود، تفاوت های بین فردی نیست بلکه شیوه ای است که برای حل اختلافاتشان از آن استفاده می کنند. در واقع مشاجره نوعی روش گفت وگوست؛ گفت وگویی بی نتیجه و حتی با پیامد منفی بنابراین مهم ترین دلیل در بروز مشاجره ، شکل و نحوه گفت وگوی اعضاست که در دو گروه متفاوت است.

به این تفاوت های شکل و نحوه گفت وگو اشاره می کنید؟

اولین نکته در مورد چگونگی شروع گفت وگو است. اعضای خانواده های پرمشاجره، درباره اختلافشان صحبت نمی کنند و زمانی لب به شکایت می گشایند که جانشان به لب رسیده و به لحاظ احساسی در اوج ناراحتی باشند. پس بدیهی است که گفت وگویشان با خشونت و سرزنش آغاز شود. این حالت احساسی به طرف مقابل سرایت و نوعی جو ستیز و مبارزه طلبی را ایجاد می کند اما حتی اگر در جنگ بین دو کشور، برنده ای وجود داشته باشد، در جنگ بین دو عضو خانواده هیچ برنده ای وجود ندارد و بی شک هر دو بازنده هستند و به هدف خود (حل اختلاف) نمی رسند. بدیهی است وقتی همسران در حالی گفت وگو را شروع می کنند که درگیر احساسات منفی مانند خشم و تنفر هستند، به لحاظ احساسی توان اداره و هدایت بحث را ندارند و به نتیجه دلخواه هم نمی رسند.

نوع دیدگاه افراد هم در حل مساله تاثیرگذار است؟

بله، در یک گفت وگوی اصولی برای حل مشکلات، باید نگاه افراد به مشکلات مشخص شود. در واقع نوع نگاه افراد به مشکلات دوگونه است؛ مساله مدار و راه حل مدار. به عبارت ساده تر، هر کدام از ما پیرامون خود کسانی را می شناسیم که در مواجهه با مشکلات، فورا می گویند: «خب، به هر حال مشکلی برایمان پیش آمده... حالا باید با این مشکل چه کنیم؟» چنین افرادی نگاه راه حل مدار دارند ولی افراد مساله مدار دائم از مشکلاتشان شکایت و دیگران را سرزنش می کنند. آنها به دنبال علت بروز مشکل و مقصر هستند و وقت و انگیزه ای برای پرداختن به راه حل ندارند. در مقابل، افراد راه حل مدار، فقط در حد لازم به مساله و علت آن می پردازند و بیشتر وقت خود را صرف یافتن راه حلی مناسب می کنند. در خانواده های پرمشاجره، افراد عمدتا مساله مدارند، نه راه حل مدار.

گاهی حین مشاجره یکی از طرفین یا حتی هر دو، بحث های گذشته را به میان می کشند. چرا؟

به دلیل اینکه این افراد هم نسبت به حل مشکل، نگاه مساله مدارانه دارند و جزو خانواده های پرمشاجره به شمار می روند. خانواده های پرمشاجره در اتفاق های گذشته غرق می شوند و به مسایلی می پردازند که در حال حاضر وجود ندارد. این حالت نوعی سرزنش بی نتیجه برای فرد خاطی محسوب می شود و موجی از ناامیدی در فرد سرزنش کننده و سرزنش شونده ایجاد می کند.

پس برای پیشگیری از بروز مشاجره، چگونه می توان گفت وگویی راه حل مدار داشت؟

مشاجره نوعی روش گفت وگوست که نتایج منفی به بار می آورد. در خانواده های پرمشاجره، افراد شیوه های تکراری و بدون نتیجه را برای حل اختلاف ها به کار می برند. آنها ناامیدانه تلاش می کنند و هر بار شکست می خورند و در نهایت فقط می توانند احساسات منفی خود را بر سر یکدیگر خالی و البته به هم منتقل کنند. متاسفانه آنها این شیوه غلط را از خانواده خود یاد می گیرند و بعد از مدتی که از آن استفاده می کنند، آنچنان در این چرخه غلط گرفتار می شوند که غیرارادی آن را به کار می برند. چنین اشخاصی اصلا متوجه نیستند با این رفتار چه بر سر رابطه خانوادگی شان می آید و با این مشاجره ها هیچ نتیجه مثبتی عایدشان نمی شود. خوشبختانه این روش گفت وگوی غلط، همانطور که یاد گرفته می شود، از یاد زدوده خواهد شد البته نه به سادگی ولی می توان با آن مقابله و روش های گفت وگوی موثر و صحیح را جایگزین کرد.

راضیه پاشایی