همه پدر و مادرها دوست دارند فرزندشان خوب درس بخواند اما خیلی از آنها با نزدیک شدن به فصل امتحانات با روش درس خواندن کودک شان با مشکل مواجه می شوند چون فکر می کنند که فرزندشان روی درس تمرکز کافی ندارد و بیشتر از آنکه به درس و تکالیفش اهمیت دهد به مسایل دیگری مثل تماشای تلویزیون، بازی و شیطنت مشغول است اما چطور می توان در کودکان انگیزه درس خواندن ایجاد کرد؟

نسیم رضوی کارشناس ارشد روان شناسی با معرفی راهکارهای مناسب به این سوال شما پاسخ می دهد.

فعالیت های کلاسی

قسمت بزرگی از ایجاد انگیزه در دانش آموزان برعهده معلم است و از جمله کارهایی که معلم می تواند برای تشویق کودکان به درس خواندن انجام دهد، این است که کارهای کلاسی را طوری پیش ببرد که انجام آنها حالت خودپاداشی را در دانش آموزان به وجود بیاورد. مثلا کارهایی که دانش آموزان می توانند به خوبی از عهده آن برآیند. ایجاد فضای رقابتی در کلاس از جمله کارهای دیگری است که معلم می تواند برای تشویق دانش آموزان به درس خواندن انجام دهد البته این فضای رقابتی باید طوری باشد که در دانش آموزان ایجاد استرس و اضطراب نکند. معلمان می توانند از کارهای عملی نیز به عنوان تجربیات جدید برای دانش آموزان استفاده کنند، البته انجام کارهای عملی باید به گونه ای باشد که تمام دانش آموزان در آن شرکت فعال داشته باشند و به نوعی حس همکاری و در نهایت یادگیری در آنها قوی تر شود.

برای فرزندتان خرده هدف ایجاد کنید

والدین می توانند با انجام کارهایی به پیشرفت وضعیت درسی فرزندان شان کمک کنند. آنان باید انتظارات بالا ولی واقع بینانه از فرزندان شان داشته باشند و به آنها کمک کنند تا خرده هدف های قابل انجام برای خود به وجود بیاورند، در این مورد پدر و مادرها باید به فرزندان شان در رسیدن به این خرده هدف ها کمک کنند. سعی کنید تا حس انگیزه درونی را در فرزندتان قوی کنید به گونه ای که به خود اعتماد کند و خودش به تنهایی به دنبال راه حل مسایل بگردد. از جمله کارهایی که والدین و معلمان می توانند برای افزایش انگیزش درونی دانش آموزان انجام دهند کم رنگ کردن اهمیت نمره و پررنگ کردن اصل یادگیری است.

وعده های کوتاه مدت

به طور کلی برای ایجاد رفتارهای خاص باید این مساله را در نظر بگیریم که رفتارهای مطلوب را تشویق کنیم و رفتارهای نامطلوب را نادیده بگیریم. این گونه رفتارها برای کشیدن کودکان به سوی درس خواندن می تواند به این صورت باشد که هرگونه رفتاری که به درس خواندن کودکان کمک می کند تشویق شود و در جواب، رفتارهای مطلوب کودکان نیاز به پاسخ مثبت و فوری دارد. برای مثال اگر به فرزندتان بگویید: «اگر امسال شاگرد اول شوی آن چیزی که دوست داری را برایت می خرم» قولی طولانی مدت است و ایجاد انگیزه بالا نمی کند، بنابراین به خاطر داشته باشید که برای ایجاد انگیزه در کودکان ابتدا باید خرده هدف ایجاد کنید مثلا «اگر امروز درست را خوب بخوانی این کار را برایت انجام می دهم.» این روش تشویقی در کلاس های درس هم می تواند انجام شود از این رو والدین باید ارتباطی فعال با معلمان داشته باشند چون حرکت هم سوی آنها تاثیر بیشتری روی دانش آموزان می گذارد. یکی از نکات مهمی که والدین باید رعایت کنند این است که هیچ موقع از درس خواندن به عنوان وسیله ای برای تهدید استفاده نکنند چون این پیام را به دنبال دارد که درس خواندن ذاتا یک مساله منفی است و اگر کودک مرتب بخواهد درس خواندن را با کاری مثل کارتون تماشا کردن مقایسه کند درس خواندن به موضوعی بسیار انزجارآور تبدیل می شود. بدین ترتیب درس خواندن باید در بهترین شرایط انجام شود تا خود یادگیری درس باعث لذت بردن کودک شود و تنها به جهت رفع تکلیف انجام نشود.

اهمیت زمان را به کودک تان بیاموزید

سعی کنید تا به کودک تان مدیریت زمان را بیاموزید تا از طولانی شدن انجام تکالیف جلوگیری کند و زمان هایی را نیز در بین درس خواندن استراحت کند تا خسته نشود. والدین می توانند زمان هایی در بین درس خواندن کودک و موقع استراحت به او انرژی دهند، برای مثال ۱۰ دقیقه استراحت ما بین درس خواندن از ایجاد خستگی و انزجار کودک جلوگیری می کند.

انگیزه درونی و بیرونی

شما باید بسته به انگیزه درونی فرزندتان او را تشویق کنید، اگر کودکی به صورت خودکار و خودجوش علاقه وافری به درس خواندن دارد تشویق زیاد والدین انگیزه درونی فرزندشان را کم می کند و او را وابسته به چنین تشویق هایی می سازد ولی اگر کودک انگیزه درونی کمی دارد باید در او انگیزه بیرونی بیشتری ایجاد کنید که همان تشویق ها و پاداش ها هستند. زمانی که کودک در مسیر درست درس خواندن. قرار گرفت سعی کنید تا انگیزه درونی را افزایش دهید تا کودک خود از درس خواندن و یادگیری لذت ببرد بنابراین تشویق و پاداش برای همه کودکان به یک شکل و اندازه نیست.

برای فرزندتان برنامه ریزی کنید

درگیر بودن والدین در فرآیند آموزش کودکان مساله ای پیوسته است و باید همیشه برقرار باشد. با توجه به نیاز ذاتی کودکان به نظم، مساله درس خواندن نیز باید با برنامه خاصی انجام شود. محیط آرام و بدون سرو صدا اولین گام برای فراهم آوردن فضایی سالم برای درس خواندن فرزندان است که باید از هرگونه تنش و مسایل که تمرکز کودک را به هم می زند و حواسش را پرت می کند به دور باشد. دومین قدم ایجاد یک برنامه روزانه مطالعه و دیگر فعالیت هاست. درس خواندن، تماشای تلویزیون، ورزش کردن و دیگر فعالیت ها باید دارای نظم و روال خاص و البته ساعت مشخص باشند. به فرزندتان اجازه دهید تا در انتخاب خواندن درس ها کنترل داشته باشد و از او بخواهید تا به عنوان معلم درس را به شما آموزش دهد.

راهکارهای وی ژه برای کودکان خاص

اگر کودک تان با مشکل یادگیری روبه رو است از برخورد عاطفی و هیجانی پرهیز کنید و با متخصص و معلمش مشورت کنید. والدین کودکانی که دچار اختلال یادگیری یا پیش فعالی هستند باید با مراجعه به مراکز این مشکلات را رفع کنند. روان شناسان برای کودکان راهکار ها و اصلاحات رفتاری را آموزش می دهند تا این کودکان بتوانند در کنار دیگر دانش آموزان به تحصیل ادامه دهند. این راهکارها بعد از آموزش توسط والدین نیز قابل اجرا است. از جمله روش هایی که به کودکان پیش فعال آموزش داده می شود روش خودسخنوری است به این صورت که کودکان با صدای بلند همراه با متخصص نحوه انجام کارها را تمرین می کنند و بعد این راهکار را خودشان به تنهایی اجرا می کنند. روش خودسخنوری به صورت گام به گام انجام می شود و کودکان این راهکار را می آموزند.

همه کودکان مثل هم نیستند

مساله تنظیم فعالیت کودک از جمله مسایل مورد اهمیت دیگر است، تمام کودکان به یک زمان مشخص برای درس خواندن نیاز ندارند ولی همه کودکان به بازی، خواب، استراحت کافی و فعالیت های مفرح نیاز دارند. تعیین زمان کلیه فعالیت های کودکان موضوعی است که به دقت کافی نیاز دارد. کودکان در سنین مختلف به زمان خواب متفاوت احتیاج دارند ولی معمولا در یک محدوده سنی بعضی از کودکان به خواب بیشتر یا کمتر احتیاج دارند. علاوه بر نیاز خواب که در همه کودکان به یک اندازه نیست مدت زمان درس خواندن هم در همه کودکان یکسان نیست. هر کودکی با توجه به خلقیات، شخصیت، هوش و دیگر فاکتورها زمان خاصی برای درس خواندن لازم دارد که باید در نظر گرفته شود. اگر کودکی به اندازه خاص زمان درس خواندن دارای عملکرد خوبی است، این زمان نیاز به اصلاح ندارد ولی اگر عملکرد خوبی ندارد این زمان باید تغییر کند.

فعالیت بدنی را فراموش نکنید

والدین می توانند فعالیت های دیگر را بسته به علاقه کودک تنظیم کنند ولی باید به این نکته توجه کنند که زمان کافی از فعالیت های بدنی در برنامه کودک در نظر گرفته شود. تمامی وقت استراحت نباید به تماشای تلویزیون اختصاص داده شود چون کودکان فعالیت بدنی کافی نخواهند داشت بنابراین در رشد بدنی دچار مشکل خواهند شد. از جمله اصلاحات رفتاری کودکان که توسط والدین قابل اجرا است اصلاح تغذیه کودک است. هرگونه اصلاح رفتاری از تشویق و پاداش مجزا نیست، در مورد تغذیه چون والدین آن را تهیه می کنند باید این مساله را در نظر بگیرند که کودکان از چیزهایی تغذیه می کنند که در دسترس شان وجود دارد به همین دلیل توصیه می کنیم تا از خرید خوراکی هایی که ارزش غذایی ندارند و باعث بروز چاقی در کودکان می شود جلوگیری کنند.

نحوه تغذیه یک عادت است که از ابتدای تولد باید به آن توجه داشت، اگر کودکان را عادت دهید که تغذیه سالم و درست داشته باشند آنها این عادت را درونی می کنند و احتیاجی به اصلاح تغذیه و رژیم های غذایی پیدا نمی کنند. الگوبرداری کودکان از نحوه تغذیه والدین اهمیت بسیاری دارد. در مورد مضرات تنقلات غیرسالم با فرزندان تان صحبت کنید و عواقب تغذیه ناسالم را برایشان توضیح دهید. رفتارهای فرزندتان را که مورد نظر شما نیست نادیده بگیرید و در مواقعی که لازم است با محرومیت فرزندتان از انجام فعالیت مورد علاقه اش در مدت زمانی خاص او را تنبیه کنید.

نسیم رضوی کارشناس ارشد روان‌شناسی

شیوا بامداد