بیش از یک هکتار از تفرجگاه چلمیر، یکی از مناسب ترین زیستگاه های گونه های منحصر به فرد پارک ملی تندوره، طی سه مرحله پیاپی با فاصله ۱۵ الی ۳۰ روز در آتش سوخت. این رخداد درست زمانی اتفاق افتاد که آقامیری مدیرکل محیط زیست استان خراسان رضوی چندی قبل، از حضور بیش از پنج هزار بازدیدکننده در این منطقه طی تابستان گذشته و گسترش امکانات رفاهی در تندوره خبر داده بود.

این در حالی است که تفرجگاه چلمیر با وسعت کم خود در برگیرنده انواعی از گونه های جانوری شاخص منطقه مانند گربه پالاس، گربه وحشی، گربه جنگلی، پلنگ، گراز، سمور و برخی از انواع جوندگان، پرندگان و خزندگان است. تندوره تقریبا از دوران حکومت رضاخان و حتی پیش از آن به عنوان تفرجگاه و شکارگاه مورد توجه واقع شد و بعد از آن در دهه ۴۰ با تبدیل این منطقه به پارک ملی، تفرجگاه چلمیر نیز، درغالب پارک ملی مورد حفاظت قرار گرفت. اما طی چند سال گذشته با تضعیف قدرت گارد حفاظت محیط زیست، پارک ملی تندوره فرازونشیب های بسیاری را متحمل گردید.

سوء مدیریت موجود در مدریت پارک ملی، کاهش بیش از یک سوم جمعیت سمداران طی ۵ ۴ سال اخیر و ایجاد تفرجگاه گسترده بدون در نظر گرفتن قوانین حاکم بر پارک های ملی و معیارهای اهداف تشکیل پارک ها که همانا آشنایی مردم با تنوع زیستی و حفاظت از تنوع زیستی است، ضربات مهیبی را بر بدنه این پارک وارد نمود. درگیری های بی تدبیر اداره کل حفاظت محیط زیست استان خراسان رضوی با مردم و شکارچیان بدون در نظر گرفتن عواقب ناگوار ناشی از آن از یک طرف و متاسفانه هماهنگی مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست و هیات دولت در خصوص رویکردهای توسعه ناپایدار در مناطق چهارگانه سازمان حفاظت محیط زیست از یک طرف و حرکت به سمت توسعه نامتوازن اقتصادی از طرف دیگر، منجر به ایجاد نابسامانی های شدیدی در حوزه مدیریت مناطق این سازمان شده است. متاسفانه ضعف علمی مدیران ارشد سازمان حفاظت محیط زیست با مقوله محیط زیست و عدم آگاهی آنها از تعاریف محیط زیست، حفاظت و توسعه پایدار موجب شده است بسیاری از مناطق چهارگانه به ویژه پارک های ملی هدف ساخت و ساز های عمرانی قرار گیرد. پارک ملی گلستان یعنی عروس طبیعت ایران و پارک ملی دریاچه ارومیه مهم ترین زیستگاه پرندگان مهاجر، پارک ملی نایبند تنها پارک ملی دریایی ایران و اثرات سوء توسعه نفت و گاز در آن، پارک ملی کویر کمربند بهشت ایران و باز هم اثرات سوء عملکرد وزارت نفت و مانورهای نظامی نیروهای مسلح، پارک ملی کلاه قاضی و جاده کشی های متعدد در آن، پارک ملی خجیر و سرخه حصار و اثرات سوء عملکرد وزارت جهاد کشاورزی و پادگان های نظامی و خطوط لوله نفت و گاز و ده ها مورد دیگر از این باب قابل تاملند.

این بار نیز ظاهرا طبق دستورات صادره از سازمان حفاظت محیط زیست و البته بی تدبیری اداره کل محیط زیست استان خراسان رضوی، پارک ملی تندوره نیز در غالب توسعه صنعت گردشگری از داخل سازمان حفاظت محیط زیست هدف قرار گرفت. واگذاری مستند بیش از ۲۸ هکتار از اراضی این پارک به مردم محلی که البته هم اکنون این وسعت اولیه به بیش از ۵۰ هکتار افزایش یافته است، آنهم در ناحیه ای که دارای بیشترین آمار متخلفان و متجاوزان به عرصه های طبیعی است در یک سو و نابودی تفرجگاه تقریبا یک صد ساله چلمیر، یکی از زیبا ترین و مناسب ترین زیستگاه های وحوش منطقه به بهانه توسعه صنعت گردشگری بدون در نظر گرفتن اصول حاکم بر طراحی این نوع پروژه ها و برنامه ریزی برای اجرای طرح هایی در جهت افزایش مشارکت آگاهانه مردم توسط مراجع با تجربه در این حیطه، عواملی هستند که آینده بهترین زیستگاه پلنگ ایرانی را با خطرات جدی و غیر قابل برگشتی مواجه نموده است.

مکان یابی نامناسب تفرجگاه توسعه یافته چلمیر(به جای منطقه حفاظت شده، پارک ملی) و عدم گزینش پیمانکاران مناسب در خصوص اجرای طرح های توریستی در منطقه موجب شده است که مسیر تفرجگاه در داخل پارک ملی به صورت غیر اصولی تعریض شود و در حین تعریض نیز بسیاری از ویژگی های منظرگاهی منطقه به همراه پوشش گیاهی و زیستگاه برخی گونه ها نابود شود. با این رویه دیری نخواهد پایید تا در داخل پارک ملی تندوره نیز مانند سایر پارک های ملی، جاده های آسفالته برای تردد راحت تر بازدیدکنندگان خودنمایی کند که در این صورت عملا فاتحه بهترین و زیبا ترین نقطه پارک ملی تندوره خوانده خواهد شد.

چه بسا این جاده نیز مانند جاده های موجود در سایر پارک ها از جمله جاده پارک ملی گلستان، منطقه زیبا و بکر تندوره را به دو نیمه شمالی و جنوبی تقسیم نکند. از طرفی بخش قابل توجهی از بهترین و سرسبزترین نقطه این تفرجگاه به همراه مراتع پیرامونی آن تنها در عرض تقریبا دو ماه، طی سه مرحله با بازه زمانی ۱۵ تا ۳۰ روز، با بی توجهی اداره کل محیط زیست استان خراسان رضوی در آتش سوخت. این در حالی بود که به رغم هشدارهای قبلی در مورد سوء مدیریت پارک ملی تندوره از سوی اداره کل حفاظت محیط زیست استان خراسان رضوی این فاجعه عظیم روی داد.

گزینش نامناسب شرکت های محلی برای مدیریت تفرجگاه و عدم آگاهی آنها در خصوص اهمیت زیستگاه ها، گونه های موجود در آنها و رفتارهای ناهنجار زیست محیطی موجب شده که تفرجگاه چلمیر به محلی برای دفن زباله های بازدید کنندگان تبدیل شود. ساختمان سازی های گسترده در این دره و لوله کشی آب زلال و بی نظیر چشمه چلمیر که روزگاری تامین کننده آب مورد نیاز گیاهان و وحوش منطقه در بالادست و آب زمین های کشاورزی در روستاهای پایین دست بوده است، امروز در نهایت شگفتی به سمت سرویس های بهداشتی تفرجگاه هدایت شده است. سر و صدای زیاد ناشی از حضور و رفت و آمد بازدیدکنندگان در این منطقه و عدم توجه به تاثیرات آن بر ویژگی های رفتاری گونه های موجود در این منطقه از پارک و دسترسی سهل الوصول به این منطقه نسبت به گذشته موجب شده است برخی از نامحرمان طبیعت و زخم خورده های بی تدبیری اداره کل حفاظت محیط زیست استان خراسان رضوی فضا را مناسب دیده و با بی خردی خویش بر دامان طبیعت آتش افروزی کنند، بدون اینکه متوجه عواقب ناشی از آن باشند. متاسفانه نتیجه اینها چیزی نبود جز نابودی بخش زیادی از تفرجگاه چلمیر، مراتع اطراف آن و مراتع حاشیه جاده تیوان.

چطور امکان دارد یک منطقه سرسبزی که از میان آن رودخانه نیز عبور می کند به این سادگی و در چنین حجمی دچار حریق شود؟ مطمئنا این چیزی نیست جز یک اقدام عمدی که در نتیجه عدم توجه به تامین امکانات حفاظتی مناسب و درخور برای گارد محیط زیست این منطقه (در حال حاضر این امکانات شامل یک دستگاه خودرو و تعداد بسیار محدودی موتور از رده خارج می باشد) صورت پذیرفته است. به راستی چه کسی باید جوابگوی این همه بی تدبیری و این همه نابسامانی در عملکرد سازمان حفاظت محیط زیست در پارک ملی تندوره باشد؟

متاسفانه چیزی که به وضوح امروز قابل رویت است آنکه سازمان محیط زیست یکی از بی برنامه ترین و ضعیف ترین بخش دولت بوده و هست و دیگر آنکه نحوه مدیریت تمامی مناطق چهارگانه تحت مدیریت این سازمان و شرایط حاکم بر آنها، گواه مستندی بر این مدعا به شمار می رود. تندوره یکی از بهترین زیستگاه های پلنگ ایرانی است، گونه ای که امروز در فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت در طبقه گونه های در خطر انقراض قرار گرفته است و شاید همین فردا سرنوشت شومی همچون سرنوشت یوزپلنگ ایرانی را پیدا کند.