آلودگی عبارت است از هرگونه تغییر در ویژگی های اجزای شکل محیط به طوری که استفاده بیشتر از آنها ناممکن شود و به طور مستقیم یا غیرمستقیم منافع و حیات موجودات زنده را به مخاطره اندازد. آلوده کننده ها معمولا در اثر فعالیت های انسانی پدید می آیند.

آلودگی شهری

منابع مختلفی برای آلوده شدن محیط های شهری وجود دارد که تمامی آنها به تخریب محیط زیست و زندگی بشر منجر می شود. مانند آلودگی هوا، آلودگی صوتی، آلودگی نوری و آلودگی بصری و روانی ناشی از رشد نازیبایی و نبود فضای مناسب که باعث آرامش و رضایت شهروندان باشد.

انواع آلاینده های شهری

آلودگی هوا:

به معنای مخلوط شدن هوا با گازها، قطرات و ذراتی است که کیفیت هوا را کاهش می دهند.

آلودگی صوتی:

در اثر ارتعاش مولکول های هوا و تغییرات مداوم فشار، صوت به وجود می آید. این امواج به صورت طولی در هوا منتشر شده و در محدوده فرکانسی معینی می تواند توسط انسان قابل درک باشد. بنابراین امواج صوتی شکلی از امواج مکانیکی هستند که به صورت امواج طولی منتشر شده و ضمن برخورد با گوش، احساس شنیدن را ایجاد می کنند. امواج مکانیکی می توانند به صورت فرکانس های متفاوت در محیط منتشر شوند، اما محدوده فرکانس های قابل درک برای انسان بین ۲۰ تا ۲۰ هزار هرتز است. امواج کمتر از ۲۰ هرتز را مادون صوت و امواج بیش از ۲۰ هزار هرتز را فراصوت گویند. سروصدا یا آلودگی صوتی را می توان به صورت صدای ناخواسته دانست که موجب برهم زدن آرامش در زمان استراحت یا تمرکز افراد حین انجام کار می شود، به همین دلیل صدای موسیقی نیز اگر در یک موقعیت و زمان نامناسب اجرا شود به عنوان منبع آلودگی صوتی درنظر گرفته می شود. ولی از نظر زیبایی شناسی و آرامش در محیط شهر، عوامل برهم زننده تناسب و کیفیت بصری جزو مهم ترین عناصر نازیبایی و در نتیجه نارضایتی شهروندان است.

آلودگی نوری چیست؟

هر گاه با نور مصنوعی رفتار نادرست و غیراستاندارد صورت گیرد، آلودگی نوری پدید می آید. در حقیقت اگر اعتقاد به میانه روی در مصرف هر چیز داشته باشیم استفاده از نور نیز حد و اندازه خود را دارد. پس استفاده بیش از اندازه از نور، تولید آلودگی نوری می کند. بسیاری از ساکنان شهر های بزرگ تصور می کنند که کم فروغی ستاره ها در شهر حاصل آلودگی هواست. اینها ناخودآگاه تقصیر هر معضل زیست محیطی را به گردن هوا انداخته، چراکه آلودگی آن مشهود تر از دیگر عوارض است. برای یافتن علت اصلی، می توان این طور تصور کرد که تنها چیزی از جنس خود ستاره یعنی نور می تواند دیدار آن را مختل کند. چیزی شبیه نور خورشید (البته در روز چنین است) یا نور ماه یا... .

بنابراین نورهای مصنوعی راکه در زمان یا مکان نامناسب از استاندارد خود خارج شده و با کیفیت نامطلوب محیط زیست و آسمان شب را آزاردهنده و آلوده می کنند آلودگی نوری می نامیم. قرار گرفتن طولانی مدت انسان در زیر نور مصنوعی به علت وجـود اشـعه مادون قـرمز و ماورای بنفـش باعـث آسیب های چشـمی می شود. نورهای مزاحمی مانند چراغ خواب ها یا نورهایی که از پنجره در هنگام خواب وارد اتاق می شود، باعث بروز استرس و کاهش تمرکز فکر در انسان می شود و در دراز مدت باعث تضعیف دستگاه ایمنی بدن و افـزایش احتمـال ابتلا به انـواع سرطـان از جمله سرطان های پوستی، جوش زدگی، رنگ پریدگی و سرطان سینه در زنان می شود. از انواع دیگر آلودگی نوری می توان به خیرگی اشاره کرد. هنگامی که پرتو مستقیم یک منبع نور با شدت زیاد در محور دید عابران یا رانندگان قرار می گیرد، این پدیده رخ داده و سبب کم شدن دید و ناراحتی عابران و رانندگان می شود و خطر تصادفات را هنگام رانندگی افزایش می دهد. چراغ های تزیینی که توسط شهرداری ها در کنار خیابان ها جهت ایجاد زیبایی مصنوعی به کار می رود نیز می تواند باعث خیرگی یا خستگی چشم راننده شود. در حقیقت به جز آسفالت خیابان و تابلوهای راهنمایی، راننده نباید هیچ نور دیگری را در میدان دید خود ببیند. این یعنی توجه به زاویه و مقدار تابش. خیرگی را به راحتی می توانید زمانی تجربه کنید که از لامپ ها در مراکز فروش میوه و تره بار، بوتیک ها یا سوپرمارکت ها بدون هیچ گونه پوشش یا محافظ جلو در استفاده می شود. همچنین نور بیش از اندازه آستانه تحمل و ساعت درونی بدن را که کنترل کننده سیستم های زیسـتی و ریتـم های رفتـاری است، کاهـش داده و موجب افسردگی نیز می شود.

عوامل آلودگی نوری

هرگونه منبع نوری که باعث شود نور به سمت بالا (آسمان) جایی که واقعا مورد نیاز نیست، هدایت شود، موجب آلودگی نوری می شود. این اتفاق به دلایل زیر رخ می دهد: منابع نوری غیرضروری؛ منابع نوری که به منظور مفیدی ایجاد نشده اند یا در زمان هایی مورد استفاده قرار می گیرند که نیازی به روشنایی آنها نیست. منابع نوری با درخشندگی بیش از حد؛ منابع نوری که درخشندگی بیش از میزان مورد نیاز دارند. طراحی نامناسب لامپ های شهری؛ اغلب دیده می شود، لامپ های شهری بدون سرپوش یا با سرپوش های نامناسب طراحی شده اند. نورپردازی نامناسب؛ به معنای ایجاد منابع نوری مختلف در ترکیب ها و موقعیت های نامناسب است. با نگاهی به نورپردازی شهرها متوجه می شویم که نورپردازی نامناسب بافت های قدیمی تر مراکز تجاری و خرید در شهرها عمدتا موجب آلودگی نوری می شود.

منبع: سازمان زیباسازی شهر تهران