علاقه به طلا و فلزات گرانبها از دیرباز در میان ایرانیان رواج داشته است. ایرانی ها از اولین مللی بودند که سکه ضرب کردند. آن ها قطعاتی از طلا و نقره را با وزن معین تهیه و با چکش ضربه های محکمی بر آن وارد می کردند تا تبدیل به سکه شود. گاه به مناسبت های مختلف مثل پیروزی ها و جشن ها سکه هایی را تحت عنوان مدال یا یادبود ضرب می کردند. سکه های مختلف به جا مانده از ادوار تاریخی در ایران گوشه هایی از فرهنگ، تمدن، تاریخ و سبک زندگی مردمان آن دوران را آشکار می کند.

علاقه به فلزات گرانبها هنوز میان ایرانیان رایج است و کمتر خانواده ای را می توان سراغ گرفت که با سطح زندگی متوسط قطعاتی از فلز گرانبهای طلا را در منزل نداشته باشد. در واقع طلا سال هاست با زندگی مردم ایران عجین شده و سال هاست ثبت و تعیین مهریه با سکه سنجیده می شود. استفاده از جواهرات در ایران همانند بسیاری اقلام دیگر بسیار بالاست و البته از مد تبعیت می کند بسیاری از خانم ها هر از گاهی اقدام به فروش طلا و تعویض آن طبق مد روز می کنند و در این میان طلاهای ساخت کشورهای دیگر مثلا ایتالیا، ترکیه و تایلند طرفداران بسیار زیادی دارد. حتما شما هم شنیده اید که ایران پس از هند دومین مصرف کننده طلا در آسیا است. به نوشته فارس سالانه ۲ هزار و ۶۰۰ تن طلا در دنیا تولید می شود که بیشتر آن به مصرف هند می رسد. معادن طلا از ۵ هزار سال قبل از میلاد مسیح کشف و استخراج شد و طی هزاره های متمادی ۱۳۵ هزار تن طلا نیمی از آن تا سال ۱۹۶۰ و بقیه طی ۴۰ سال اخیر در دنیا تولید شده است. خوب است بدانید کل ذخایر شناخته شده طلا ۴۲ هزار تن است که کشورهای اندونزی، ازبکستان، پرو و شیلی نیمی از این ذخایر را در اختیار دارند.

به هر حال ایرانیان سال هاست نه تنها از ذخایر طلای خود استفاده می کنند بلکه انواع و اقسام طلاهای وارداتی در ویترین مغازه ها وجود دارد که مقبول ایرانیان واقع می شود.

طبق فرهنگ سنتی در ایران، خانم ها حتما باید چند قطعه طلا داشته باشند و هر دختر خانمی هنگام ازدواج باید علاوه بر تعیین مهریه اش با سکه، چند قطعه طلا و جواهر از خانواده همسرش هدیه بگیرد.

بسیاری از مردم ترجیح می دهند سرمایه خود را به شکل سکه طلا پس انداز کنند و بسیاری از خانم ها از طلاجات خود به عنوان پشتوانه اقتصادی یاد می کنند.

برای بحث در مورد چند و چون این سنت دیرینه در میان ایرانیان پای صحبت های دکتر علیرضا شریفی نشستیم. عضو پژوهشگاه تعلیم و تربیت با اشاره به کارکرد آشکار و پنهان طلا در فرهنگ سنتی ایران می گوید: خانم ها از دیرباز به دلیل علاقه به زینت آلات اقدام به خرید فلزات گرانبها به ویژه طلا می کرده اند و سعی می کردند به این وسیله جایگاه اجتماعی خود را عیان و به منزلت اجتماعی مورد نظر خود دست پیدا کنند. درگذشته آن ها برای به دست آوردن منزلت اجتماعی از طلا به عنوان نمادی برای شناخته شدن و کسب رتبه اجتماعی بالاتر نسبت به دیگران استفاده می کردند.

این نماد هم اکنون تبدیل به خودروی مدل بالا، توسل به جغرافیای مسکونی برای نشان دادن جایگاه طبقاتی و مسائلی از این دست شده است. بنابراین درگذشته به دلیل کوچک بودن شهرها و پرجمعیت بودن روستاها، در اختیار داشتن فلزات گرانبها منزلت اجتماعی برای فرد به همراه داشت و تعیین کننده منزلت اجتماعی او بود.از سوی دیگر به دلیل ناامنی و بی ثباتی اقتصادی، مردم با پس انداز کردن طلاجات در منزل در واقع نوعی بانک شخصی تاسیس کرده بودند و با همراه داشتن طلاجات احساس امنیت و آرامش می کردند.

اندک اندک تمامی طبقات به فراخور وضعیت مالی و اقتصادی و اجتماعی خود به پس انداز طلا پرداختند و نه فقط به عنوان زینت آلات بلکه به عنوان یک سرمایه مطمئن از آن استفاده کردند. معامله طلا کار بسیار ساده ای بود و به راحتی در بازار خرید و فروش می شد و بنابراین به عنوان سرمایه مناسبی برای حفظ کیان خانواده در مواقع ضروری نزد خانم ها به امانت گذاشته شد. این فرهنگ هنوز در بسیاری از خانواده ها قابل مشاهده است. در اکثر مواقع این سرمایه به عنوان پشتوانه ای برای آینده فرزندان در نظر گرفته می شد و گاه قطعه ای از آن طبق سنت خانواده چندین نسل دست به دست می گشت و به عنوان یادبود در اختیار فرزندان و سپس نوه ها قرار می گرفت.

دکتر شریفی ادامه می دهد: ادامه این روند فرهنگ حاکم بر خانواده ها را تحت تاثیر قرار داد و هم اکنون به صورت موروثی توسط خانم ها اجرا می شود به این ترتیب که بیشتر خانم ها سرمایه خود را تبدیل به طلا می کنند و یا پول خود را بعد از پس انداز کردن، بلافاصله به سکه یا طلا تبدیل می کنند.

خوب است بدانید این فرهنگ یعنی فرهنگ پس انداز کردن سکه و طلا سال هاست در دنیا و کشورهای پیشرفته منسوخ شده و حتی به جای آن استفاده از زینت آلات بدلی رواج بسیاری پیدا کرده است زیرا طبق منطق اقتصادی دنیا، تبدیل کردن سرمایه پولی کشور به طلا و سپس محبوس کردن آن در منزل و یا استفاده صرفا تزئینی از آن کار بسیار اشتباهی است.

هم اکنون راه های بسیاری برای پس انداز کردن و استفاده مناسب از سرمایه های مردم وجود دارد که خرید و فروش بورس و سهام کارخانه ها و خرید اوراق مشارکت و یا پس انداز در بانک ها تعدادی از آن هاست.

در بسیاری از اقتصادهای بزرگ دنیا، رونق تولید، اشتغال و شکوفایی اقتصادی با جمع آوری سرمایه های خرد در جامعه صورت گرفته و با بیکاری، رکود اقتصادی، تولید پایین، تعادل نداشتن صادرات و واردات و مصرف گرایی مقابله شده است. پیامدهای مثبت اجتماعی و اقتصادی استفاده از سرمایه های خرد مردم در درازمدت نصیب خود آن ها خواهد شد.

دکتر شریفی با تاکید بر اهمیت توجیه مردم برای رها کردن این سرمایه ها در جامعه می گوید: به نظر می رسد فرهنگ استفاده از سرمایه های عمومی هنوز در جامعه جا نیفتاده است. هنوز وقتی خانواده ای پول مازاد دارد به فکر خرید سکه می افتد اما فکر نمی کند که با این پول اندک می تواند به گردش چرخ اقتصادی کشورش کمک کند. در واقع اطلاع رسانی در این زمینه بسیار ضعیف است و رسانه ها، مسئولان و کارشناسان وظیفه دارند ضمن بالا بردن آگاهی و اطلاعات عمومی مردم در این زمینه، شرایط امن سرمایه گذاری را برای آن ها فراهم کنند زیرا بی ثباتی برنامه های اقتصادی، سلیقه ای بودن سیاست های اقتصادی حاکم بر جامعه و بی برنامگی های فراوان مردم را به نهادهای اقتصادی بی اعتماد کرده است به عبارتی حتی اگر فرهنگ سرمایه گذاری در اقتصاد کلان رایج شود باید برای حضور سرمایه های مردم ابزارهای کافی را فراهم کرد.

هم اکنون در اقتصاد جهانی استفاده از سرمایه های خرد جایگاه مهمی دارد و استفاده از این نوع سرمایه گذاری در شرایط مطمئن سود و بازدهی اقتصادی بیشتری دارد.

البته نکته ای که نباید از آن غافل شد این است که ناقص بودن نظام تامین اجتماعی در کشور با پناه بردن به طلا و فلزات گرانبها به عنوان پس انداز مرتبط است.یک خانم اروپایی نیازی به پس انداز سکه و طلا ندارد زیرا هنگام بیماری، بیمه است و نظام تامین اجتماعی او را به نظام درمانی کشور متصل می کند اما در ایران یک خانم ایرانی به دلیل نقص کارکرد تامین اجتماعی باید برای روز مبادا پس اندازی داشته باشد و چه پس اندازی بهتر از سکه و طلا. بنابراین نظام اجتماعی باید ابتدا برای فراهم کردن شرایط سرمایه گذاری ایده آل و جمع آوری سرمایه های خرد تلاش کند و سپس با قدرتمند کردن نظام تامین اجتماعی، نگرانی خانواده ها را از فردا از ذهن آن ها پاک کند.