● ارزیابی نهضت فمینیسم

به نظر می رسد اساساً ظهور پدیده ای به نام «فمینیسم» در جوامع غربی، نشانه ای از ضعف فرهنگ و تمدن غربی و بیانگر اوج نارسایی فرهنگ و تمدن دست ساز بشری است. هر چند نمی توان دقیقاً در میان فمینیست های مشهور جهان، وفاق و اجماعی بر اصول، اهداف و مبانی این نهضت یافت، اما می توان گفت كه این نهضت ابتدا در جوامع غربی و سپس به تقلید از آن، در جوامع شرقی آثار و پیامدهای مثبت و منفی بسیاری از خود به جای گذاشته است. اگرچه این نهضت تاكنون به گرایش ها و نحله های متفاوتی تقسیم شده، اما پیش فرض و اصل مشترك همه آن ها، وجود تبعیض و بی عدالتی جنسی در نظام های خانوادگی غرب است و این فصل مشترك همه گرایش های فمینیستی در جهان معاصر می باشد. این موضوع از نظام های سست بنیان تمدن و فرهنگ دست ساز بشری حكایت دارد و نیز تأكیدی است مجدد بر نیاز فطری بشر به قوانین و هنجارهای الهی و در نهایت، بیانگر بن بست نظام خانواده در فرهنگ و تمدن مدنی غرب.

متأسفانه بزرگ ترین دستاورد این نهضت اشاعه آن از جوامع غربی به دیگر جوامع و شكل گیری فرهنگ جهانی غربی بوده است. تأثیرپذیری زنان در جوامع جهان سوم از فرهنگ و تمدن غرب، به تدریج، جای خود را به الگوگیری و تقلید كوركورانه از فرهنگ غربی داده است. برای نمونه، می توان به اولین واكنش مجله جمعیت نسوان وطن خواه ایران در پیش از انقلاب ـ در اولین شماره آن ـ اشاره كرد كه می نویسد: «... مقالات عدیده این مجله به خصوص راجع به نسوان مشهوره عالم و حالات ادبا و شعرای سلف و غیره از مشاهیر مردان بزرگ و نوشتجات و شاه كارهای آن ها و... و نوشتجات زنان ادیبه و شاعره اروب (اروپا) كه خارج از حد برای نسوان مملكت ما لازم است...»۲۵ این موضوع تقریباً در همه كشورهای جهان سوم وجود دارد.

فرایند تأثیرپذیری جامعه ایران از فرهنگ غربی و تأكید بر شعارهای فمینیستی پس از انقلاب از اهداف بلند استعمار بود، اما سخن مزبور با وقوع انقلاب اسلامی در ایران كاملاً متوقف گردیده است. مع الاسف، اكنون پس از قریب دو دهه از انقلاب اسلامی خودباختگان و مقلدان فرهنگ و تمدن غربی در عرصه های جدید، دقیقاً شعارهای فمینیست های افراطی را با آب و تاب هر چه تمام تر تكرار كرده و تبعیض های رواداشته نسبت به زنان را مانع تحقق جامعه مدنی می پندارند!۲۶ در این زمینه، ذكر نتیجه یك مطالعه در خصوص ترویج آراء و افكار فمینیستی در جامعه كشورمان جالب توجه است:

در یك مطالعه در زمینه مسائل گوناگون مربوط به زنان در روزنامه ها و نشریات سال ۷۶، عمدتاً مطالب ذیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است:

ـ بزرگ نمایی تعارضات زنان و شوهران;

ـ ادعای حاكمیت مردسالاری در جامعه ایران;

ـ ادعای خشونت و ظلم علیه زنان;

ـ وسیله بودن زن برای كام جویی های مردانه;

ـ پست جلوه دادن كارهای خانه;

ـ هجوم وسیع به قوانین جزایی و حكومتی در زمینه حقوق زن و خانواده;

ـ غیر اسلامی جلوه دادن بسیاری از دستورات دینی و قوانین برگرفته از شریعت;

ـ و سرانجام، ملازمه میان آگاهی و دانش زنان با نفی خانه داری و خروج از خانه.۲۷

به هر حال، فارغ از تأثیرات منفی كه جنبش فمینیستی در جوامع شرقی و اسلامی از خود بر جای گذاشته است. فمینیسم، علی رغم همه كاستی هایش، مزایا و موفقیت هایی را نیز برای زنان جوامع غربی در پی داشته است كه از آن جمله، می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

زنان جوامع غربی كه تا چند دهه پیش، از ابتدایی ترین حقوق شهروندی از جمله حق مالكیت و ارث محروم بودند، در پرتو این نهضت، جایگاه نسبی و ابتدایی خود را بازیافتند و امروزه دست كم به آنان همچون انسان نگریسته می شود. از جمله موفقیت های نهضت فمینیستی، كسب استقلال نسبی اقتصادی زنان و حضور آنان در عرصه فعالیت های اجتماعی و دوشادوش مردان، ایجاد حس اعتماد نسبت به زنان به عنوان یك قدرت اقتصادی و سیاسی و حضور در عرصه های علمی و فرهنگ و نیز مشاركت سیاسی آنان در كسب حق رأی از جمله پیامدهای مثبت جنبش های فمینیستی در جوامع غربی برای زنان بوده است.

با این همه، جنبش فمینیستی دارای كاستی های فراوانی بوده است و نه تنها موجب احیای حقوق و منزلت زنان نگردیده، بلكه موجب پیامدهای ناگواری برای آنان شده است در ذیل، به نمونه هایی از پیامدهای منفی جنبش فمینیستی اشاره می گردد:

۱ـ همان گونه كه گذشت، هیچ گونه وفاق مشتركی در خصوص اندیشه فمینیسم وجود ندارد و تفاسیر و نظریات در این زمینه طیف وسیعی دارد; مثلاً، ماری لوئیز جاسن فمینیسم را «مبارزه علیه سكسیسم» می داند، در حالی كه سیمون دوبوار فمینیسم را «مبارزه برای رسیدن به خواست های ویژه زنان» تفسیر می كند. بنابراین، بر خلاف عقیده بسیاری، فمینیسم فاقد نوعی جهان بینی منسجم و هر نوع اصول و ارزش های ثابت است.۲۸ و صرفاً به دلیل وجود تبعیض ها و بی عدالتی های جنسی در جوامع مدنی غربی، جنبش های خودجوش زنان یكی پس از دیگری ظهور و دست به مبارزه جهت احقاق حقوق خود زده اند. زنان جوامع شرقی نیز به تبع و تقلیدگونه از آنان این مبارزات را احیاء كردند.

۲ـ متأسفانه امروزه و در عصر پسانوگرایی (پُست مدرنیسم)، به رغم بهبود وضعیت زنان نسبت به گذشته، زنان به گونه ای دیگر عصر برده برداری نوین را سپری می كنند و وضعیت آنان در جوامع مدنی غربی، بسیار رقت بار است. زنان غربی هنوز به عنوان كالای جنسی در تبلیغات سینمایی، تلویزیونی و مطبوعاتی به شمار می آیند و از آن ها به عنوان ابزاری برای فروش كالاها بهره می جویند. این زنان ابزار توسعه اقتصادی و جذب سرمایه های داخلی و خارجی جوامع غربی اند، نه موجودی انسانی. جالب این كه فمینیست ها، این امر را به عنوان پیروزی بزرگ مبارزات خود قلمداد می كنند (!!)

۳ـ در جوامع غربی با شعار استقلال، آزادی و كسب قدرت زنان در قالب فمینیسم و تحقق نسبی آن، امروز، اساس بنیان خانواده فروریخته و ازدواج های غیررسمی و طلاق های مكرر و فراوان بنیان فرهنگ و تمدن غربی را متزلزل ساخته است. این امر، امروزه بزرگ ترین دغدغه فكری اندیشمندان غربی را تشكیل می دهد.

۴ـ گرچه فمینیسم در واقع، زن گرایی و مبارزه با تحقیر زنان و زن ستیزی است، اما این نهضت امروزه، خود به تحقیر زن می پردازد. شوهرداری، مادری، فرزندزایی و شیردهی كه از كمالات و افتخارات زنان محسوب می شد، امروزه از سوی فمنیست ها به شدت مورد حمله قرار می گیرد. هر چند هدف اصلی نهضت فمینیسم مبارزه با تبعیض و بی ارزش نمودن زنان از سوی مردان بود، اما امروز نقش بی اعتبار و بی منزلت ساختن زنان را خود آنان بر عهده دارد.

۵ـ فمینیسم با شعار «آزادی زن» پا به عرصه گذاشت، ولی با تحقق نسبی آن، امروزه در عرصه رسانه های جمعی همچون سینما، تلویزیون و مطبوعات موجب شده است كه روابط درونی خانواده ها به نوعی به اشاعه فرهنگ بی بند و باری و ولنگاری كشیده شود و فحشا و فساد اجتماعی را پدید آورد و تأثیرات بسیار مخرّبی بر نظام خانواده از خود بر جای بگذارد. در واقع، آزادی زنان در این عرصه ها، موجب اشاعه سكسیسم شده است.