انقلاب اسلامی, احیای منزلت زن و نهاد خانواده

انقلاب اسلامی در شکل گیری مجدد احیا مقام زن در ایران نقش ویژه ای ایفا کرد زن ومرد با هم یک خانواده را میسازند و خانواده نیز متاثر از ارزش های اجتماعی است پس میبینیم که خانواده, زن, مرد و جامعه با یکدیگر در ارتباط تنگاتنگی قرار دارند, بر یکدیگر تاثیر میگذارند و از هم تاثیر میپذیرند بعد از انقلاب اسلامی شاهد زنده شدن مفاهیم معنوی و انسانی در خصوص این ارکان مهم اجتماعی هستیم

خانواده مهمترین نهادی است که از ابتدای خلقت بشر تا کنون وجود داشته، انسان ها در خانواده متولد میشوند و از همان جا تمام نیازهایشان را بر آورده میکنند. این نیازها ابتدا به خوراک نگهداری و پوشاک محدود میشوند اما به تدریج با بزرگتر شدن فرزند بزرگ میشوند، هر انسانی نیاز به محیطی دارد که در آن احساس امنیت کند. احساس کند به نیازهایش توجه میشود. خانواده کانون ارتباط هر انسانی است با جامعه اش، اما خود این خانواده هم خوارک خود را از جامعه ای دریافت میکند که در آن حضور دارد یعنی به صورتی کاملا غیر ارادی خانواده در ساختاری قرار دارد که همان ساختار بر همه ارکانش حکمفرما است. زن و مرد خانواده را شکل میدهند و فرزندی که در آینده به آن ها اضافه میشود خانواده را کامل میکند.

نقش و پایگاه هر کدام از این دو جنس بر نهاد خانواده تاثیر گذار است. این مسئله که در هر جامعه ای زن چه پایگاه و جایگاهی دارد و مرد چه عنوانی ، بر این نهاد تاثیر گذار است. جامعه و خانواده های ایرانی نیز از این قانون مستثنی نیستند. ایران در طی قرون مختلف همواره دستخوش تغییرات سیاسی و اجتماعی زیادی بوده است. با تغییرات بنیادی در باورهای جامعه شاهد تاثیراتی مستقیم در این نهاد هستیم.

بعد از دوره قاجار فضای اجتماعی و سیاسی تازه ای بر جامعه ایران حکم فرما شد. وقتی که ناصر الدین شاه قاجار به فرنگ سفر کرد متوجه شد که فضای اجتماعی حاکم بر بلاد غربی به طور کلی فضایش با ایران متفاوت است. زنهایی را دید که با روی گشاده و بدون روبند و حجاب با مردان حشر و نشر دارند. جور متفاوتی لباس میپوشند و در جامعه نقش های متفاوتی دارند.وی پس از بازگشت در سفرنامه خود ازاین تفاوت ها بسیار سخن رانده است. اما در آن دوره به جز این مسئله که زنان آنهم زنان درباری متوجه تفاوت خود با زنان اروپایی شدند تغییرات چندانی حاصل نشد. اما بعد از اتمام دوره قاجار و روی کار آمدن پهلوی ها تغییرات اساسی دیگری شکل گرفت. رضا شاه بعد از سفر خود به ترکیه و دیدن همتای ترکیه اش تصمیمات متفاوتی برای زن ها و دختران سرزمینش گرفت. او که سودای مدرنیته شدن ایران را در سر میپروراند در این اندیشه بود که زنان سرزمینش باید وارد محیط اجتماع شوند تحصیل کنند و رونقی دیگر به اقتصاد مملکت دهند. به این ترتیب زنان از نقش همسری و مادری به نقش های دیگری را نیز پذیرفتند. اما کشف حجاب بر ارکان خانواده تاثیرات مخربی نیز داشت . اکثر زنان در دوره رضا شاه ابتدا با این طرح مخالف بودند به طوری که کار به نزاع های خیابانی کشید اما بعد از مدتی اندک اندک فرهنگ غرب و لباس های غربی بر پوشش زنان ایرانی غالب شد. به دنبال این تغییرات ایران تبدیل شد به یکی از بازارهای خوب فرنگیان برای عرضه لباسها و کلاههای مد روز ، فرهنگ غرب آرام آرام از همین طرق راهش را در میان خانواده ها و بعد از آن جامعه باز میکرد. ایران و ایرانی غافل از اصل خویش اعتمادش به خود و فرهنگش را اندک اند از دست میداد. اما خوشبختانه جامعه ایرانی اندیشمندان و متفکرانی داشت که به این مسئله توجه خاص داشتند. مسئله فرهنگ و بازگشت به خویشتن را اولین بار دکتر علی شریعتی مطرح کرد و بعد از آن نیز جلال آل احمد در غرب زدگی به لزوم توجه به داشته های ایرانی اسلامی و تاکید بر احیای ارزش های دینی ایرانی پرداختند. اندیشمندانی که با قلم تباهی درد را به چشم جهانیان نمودار کردند. اما تنها این ها کافی نبود در این میان رهبری نیز لازم بود تا نهضت بازگشت به خویشتن را احیا کند و این شخص کسی نبود جز امام خمینی، روحانیون دانشمندی همچون شهید مطهری نیز دست به قلم برده و در خصوص مسائل مهم اجتماعی از حضور زنان در جامعه، خانواده و حجاب با توجه به فکت های اسلامی قلم فرسایی و فرهنگ سازی میکردند. این نهضت توانست بر روی افکار نسل جوان آن دوره تاثیر گذار باشد. ارزش های دینی را ترویج کرده و ذهن جوانان آن دوره را از مصرف گرایی منحرف و به ارزش های اصیل انسانی رهنمون کند. در این میان خانواده ها نیز از این فرهنگ غنی متاثر گردیده و متحول شدند.

در مواجهه با هجوم فرهنگی غرب به ویژه در دوره پهلوی پاسخ های متعددی در پاسخ به سوال چه باید کرد؟ مطرح شد. در این میان روحانیت مبارز در قالب الگوی تعالی اسلامی زمینه را برای احیای فرهنگ اسلامی ایرانی مهیا نمودند؛ چنانکه در سبک زندگی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در تمامی عرصه های زندگی مردم تغییرات قابل ملاحظه ای ایجاد شد. از مهم ترین این تغییرات خانواده است؛ تحول در سبک زندگی مردم بویژه در زمینه تشکیل نهاد خانواده و تقویت بنیانهای آن بود. پس از انقلاب در سخنرانی های امام خمینی ( ره ) بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران و حضرت آیت ا.. خامنه ای مقام معظم رهبری ، جایگاه و اهمیت سبک زندگی اسلامی و خانواده بارها مورد تاکید قرار گرفت. در این راستا نهادهایی نیز در جهت تقویت و تحکیم بنیان خانواده تشکیل شد.

گام نخست در تشکیل و استحکام خانواده

تقویت نهاد مقدس خانواده بر آسان کردن ازدواج و استوار ساختن روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی مبتنی است . علاوه بر این بهره گیری از قرآن، سنت، قانون اساسی و دیگر قوانین جاری در جمهوری اسلامی ایران و رهنمودهای امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری در مورد خانواده، سبب تهیه سیاست های تشکیل، تحکیم و تعالی خانواده شده است. به عنوان مثال پس از پیروزی انقلاب اسلامی ما شاهد ازدواج های دانشجویی به شکل گروهی و در نهایت سادگی و فارغ از زرق و برق مادی هستیم . به عبارتی ، ما گروههایی از دانشجویان را داریم که بطور همزمان در فضایی معنوی و در نهایت سادگی پیمان زناشویی خود را جشن می گیرند و زندگی خانوادگی خود را آغاز می کنند . علاوه بر این ، انتخاب محل ها و اماکن متبرکه نظیر مساجد و حسینیه ها از رویکرد های جدید جوانان برای آغاز پیمان زناشویی است . درواقع در مقابل گرایش به تجمل گرایی و هزینه های سرسام آور برای آغاز زندگی ، توجه به سادگی و مکانهایی که مملو از معنویت است ، خود نشانگر تغییر در سبک زندگی جوانان ایرانی پس از پیروزی انقلاب است.

تشخیص جایگاه زن و مرد و تأثیر آن در تحکیم خانواده

اسلام میان زن و مرد از نظر تدبیر اجتماع و دخالت اراده و عمل آن دو در این تدبیر و مدیریت تساوی کامل برقرار کرده است. دلیل این تساوی هم این است که زن تمام آن حوائج و نیازهایی را دارد که مرد داراست و از این رو قرآن می فرماید: «شما زنان و مردان از جنس یکدیگرید» پس در اسلام زن و مرد یار و یاور و مکمل یکدیگرند و تکامل هنگامی حاصل می شود که این دو تعامل صحیح و مجاز یکدیگر را کامل کنند. به همین دلیل موضوع همسرداری و نقش های مختلف همسر در سبک زندگی اسلامی از موضوعاتی است که در قوانین و سیاستها ، مورد نظر قرار گرفته است . دراین میان هر یک از زوجین برای حفظ بنیان خانواده موظف است به حقوق و تکالیف دیگری توجه نماید . مرد به عنوان سرپرست خانواده موظف است برای آسایش و رفاه همسر و فرزندانش تلاش کند و زن نیز به عنوان محور کانون خانواده باید به زندگی خانوادگی گرما و انرژی ببخشد . وقتی آیات قرآن و روایات پیامبر و اهل بیتش را مورد بررسی قرار می دهیم متوجه می شویم که زن دارای جایگاه ویژه و نورانی است. در اسلام زندگی خانوادگی حضرت زهرا(س) بهترین شاخص سبک زندگی اسلامی زن مسلمان معرفی شده است. علاوه بر این ، در جمهوری اسلامی ایران ، دیدگاه اسلام درخصوص اهمیت جایگاه، منزلت و کارکردهای خانواده متعادل و آرمانی مورد نظر قرار گرفته است . در این زمینه ، ارتقای امنیت و تأمین نیازهای مادی، معنوی و مصونیت بخشی خانواده ، تأمین نیازهای مادی، معنوی و عاطفی فرزندان در خانواده ،تامین و بهبود سلامت روحی، جسمی و اجتماعی زنان در مراحل مختلف زندگی ، تقویت شخصیت و جایگاه واقعی زن و مرد به عنوان پدر و مادر و همسر در خانواده مورد توجه جدی قرار گرفته است . چرا که این محورها از جمله عوامل تقویت بنیان خانواده است .

ازدواج؛ گام نخست در تشکیل و استحکام خانواده

تقویت نهاد مقدس خانواده بر آسان کردن ازدواج و استوار ساختن روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی مبتنی است . علاوه بر این بهره گیری از قرآن، سنت، قانون اساسی و دیگر قوانین جاری در جمهوری اسلامی ایران و رهنمودهای امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری در مورد خانواده، سبب تهیه سیاست های تشکیل، تحکیم و تعالی خانواده شده است. به عنوان مثال پس از پیروزی انقلاب اسلامی ما شاهد ازدواج های دانشجویی به شکل گروهی و در نهایت سادگی و فارغ از زرق و برق مادی هستیم . به عبارتی ، ما گروههایی از دانشجویان را داریم که بطور همزمان در فضایی معنوی و در نهایت سادگی پیمان زناشویی خود را جشن می گیرند و زندگی خانوادگی خود را آغاز می کنند . علاوه بر این ، انتخاب محل ها و اماکن متبرکه نظیر مساجد و حسینیه ها از رویکرد های جدید جوانان برای آغاز پیمان زناشویی است . درواقع در مقابل گرایش به تجمل گرایی و هزینه های سرسام آور برای آغاز زندگی ، توجه به سادگی و مکانهایی که مملو از معنویت است ، خود نشانگر تغییر در سبک زندگی جوانان ایرانی پس از پیروزی انقلاب است.

تشخیص جایگاه زن و مرد و تأثیر آن در تحکیم خانواده

اسلام میان زن و مرد از نظر تدبیر اجتماع و دخالت اراده و عمل آن دو در این تدبیر و مدیریت تساوی کامل برقرار کرده است. دلیل این تساوی هم این است که زن تمام آن حوائج و نیازهایی را دارد که مرد داراست و از این رو قرآن می فرماید: «شما زنان و مردان از جنس یکدیگرید» پس در اسلام زن و مرد یار و یاور و مکمل یکدیگرند و تکامل هنگامی حاصل می شود که این دو تعامل صحیح و مجاز یکدیگر را کامل کنند. به همین دلیل موضوع همسرداری و نقش های مختلف همسر در سبک زندگی اسلامی از موضوعاتی است که در قوانین و سیاستها ، مورد نظر قرار گرفته است . دراین میان هر یک از زوجین برای حفظ بنیان خانواده موظف است به حقوق و تکالیف دیگری توجه نماید . مرد به عنوان سرپرست خانواده موظف است برای آسایش و رفاه همسر و فرزندانش تلاش کند و زن نیز به عنوان محور کانون خانواده باید به زندگی خانوادگی گرما و انرژی ببخشد . وقتی آیات قرآن و روایات پیامبر و اهل بیتش را مورد بررسی قرار می دهیم متوجه می شویم که زن دارای جایگاه ویژه و نورانی است. در اسلام زندگی خانوادگی حضرت زهرا(س) بهترین شاخص سبک زندگی اسلامی زن مسلمان معرفی شده است. علاوه بر این ، در جمهوری اسلامی ایران ، دیدگاه اسلام درخصوص اهمیت جایگاه، منزلت و کارکردهای خانواده متعادل و آرمانی مورد نظر قرار گرفته است . در این زمینه ، ارتقای امنیت و تأمین نیازهای مادی، معنوی و مصونیت بخشی خانواده ، تأمین نیازهای مادی، معنوی و عاطفی فرزندان در خانواده ،تامین و بهبود سلامت روحی، جسمی و اجتماعی زنان در مراحل مختلف زندگی ، تقویت شخصیت و جایگاه واقعی زن و مرد به عنوان پدر و مادر و همسر در خانواده مورد توجه جدی قرار گرفته است . چرا که این محورها از جمله عوامل تقویت بنیان خانواده است .

مدیریت در خانه و استحکام خانواده

قرآن در سوره مبارکه نساء می فرماید: «مردان سرپرست و نگهبان زنانند، به خاطر برتری هایی که از اموال ایشان میکنند« این آیه و نظایر آن هرگز دلیل و نشانه برتری انسانی و فضیلت معنوی مرد بر زن نیست. آنچه در باب تفاوت افراد بیان شده این است که اولاً باید زندگی به نحو مطلوب اداره شود، ثانیاض تا هماهنگی بین افراد و طبقات ایجاد نگردد، زندگی خوبی اداره نمی شود. مدیریت مرد در خانه، همانند مدیریت در جامعه، از اسباب تقدم معنوی و برتری در انسانیت نیست، بلکه تنها یک مسئولیت اجرایی است. از سوی دیگر ، حمایت از تشکیل و تحکیم نهاد خانواده و پیشگیری از انحلال و فروپاشی آن، ارتقاء سطح فرهنگی اعضاء خانواده به منظور ایفای نقش اساسی در فرهنگ سازی و اصلاح جامعه، و زدودن باورهای غلط درمورد حقوق و وظایف اعضاء خانواده، از دیگر برنامه های مورد نظر در جمهوری اسلامی برای حفظ خانواده است . گسترش و تعمیق فرهنگ اصیل اسلامی در خانواده جهت تربیت نسل سالم ، با ایمان و مسئولیت پذیر در قبال خود ، خانواده و جامعه، ایمن سازی خانواده از آسیب و بحران های اجتماعی و حمایت از خانواده های آسیب دیده، از دیگر اهداف سیاستگذاری در سبک زندگی اسلامی – ایرانی در جهت تحکیم بنیانهای خانواده است .

به عنوان گامی مهم در راستای تحکیم خانواده می توان به تصویب «سند تشکیل، تحکیم و ایمن سازی خانواده» در شورای عالی انقلاب فرهنگی اشاره کرد . این سند دارای 4 راهبرد کلان است که برخی از آنها همچون : تسهیل شکل گیری خانواده با ازدواج آگاهانه ، ساده و پایدار مبتنی بر آموزه های اسلامی ، تقویت بنیان های خانواده با تعریف نقش های گوناگونی که اعضای خانواده می توانند ایفا کنند، مواجهه درست، عالمانه و توام با برنامه ریزی با آسیب ها و چالش هایی که برای آسیب رساندن به قوام خانواده ممکن است اتفاق بیفتد، نیز مورد توجه قرار گرفته است . همه این مصوبات و سیاستها نشان می دهد که انقلاب اسلامی ایران بر خلاف رویه منحط جاری در غرب ، سیاست حفظ و تثبیت نهاد مقدس خانواده را بشدت دنبال می کند تا جامعه ای سالم بر اساس سبک زندگی اسلامی برای مردم فراهم کند .

در دوران مدرن و کنونی با شکل های متفاوتی از ارتباط بین زن و مرد روبرو هستیم به این معنا که بدون ثبت قانونی و عقد شرعی زن و مرد در کنار هم و در یک خانه زندگی میکنند. بدون آنکه با یکدیگر پیمانی بسته باشند و اسم آن را نیز همباشی و یا ازدواج سفید میگذارند. این آسیب شدید و جدی است بر پیکره خانواده در ایران. ما یرانی ها به لحاظ شرعی مقید به بستن پیمان زنا شویی هستیم و پیمان قانونی نیز حمایتگر این نهاد مقدس است . به این معنا که هر کس هر زمان دلش خواست نمیتواند و نباید زندگی زناشویی را ترک کند بلکه باید بر اساس یکسری قوانین الهی و انسانی عمل کند. هر انسانی برای انتخابش هزینه های لازم معنوی و مالی را پرداخت کند. ازدواج سفید بیشتر از همه و به خصوص برای زنان هزینه های بسیار بالایی دارد. به غیر از نا مشروع بودن این رابطه اسلام برای زنان حقوق خاصی قائل است از جمله مهریه و قانون پشتیان این مسئله به صورت قانونی است. به غیر از مسائل قانونی و حقوقی این امر شان زن را نیز به شدت زیر سئوال میبرد. اسلام و ارزش های اسلامی با این مسئله مغایرت دارد. فرهنگ غنی اسلامی به ترویج ازدواج به روش پیامبر اکرم نظر دارد. جایی که مقام زن مورد اکرام واقع شده و حقوق تا حتی حق شیر دادن و مادری کردن در نظر گرفته شده است. جدای از ستیزهای معانده جویانه رسالت زن در اسلام با نام حضرت فاطمه ص پیوند خورده است و این خود گواه بر این مدعا است که زن در اسلام رسالتی بزرگ را بر دوش های خود دارد. انقلاب اسلامی احیا کننده مجدد مقام زن به معنای واقعی کلمه است جدای از ادعاهای دروغین.

خانم باربارا گری در مورد مقام زن در ایران طی سفری میگوید: «« من پیش از سفر به ایران برداشت های نادرستی درباره این کشور داشتم که عمده آن بدلیل تاثیرات منفی رسانه های غربی بود . پیش ا ز سفر به ایران دوستانم می گفتند سفر به آنجا برای زن کار بسیار خطرناکی است و تعداد زیادی از آن ها با تعجب به گفته هایم درباره سفر به ایران گوش میکردند و خود من هم تصور یک سفر پر مخاطره و مواجهه با انواع خطرات را در سر داشتم .

به محض ورود به ایران تمام این تصورات دریک لحظه دود شد و به هوا رفت . تصور می کردم بعنوان یک زن با ناملایمات زیادی در ایران روبه رو خواهم شد ، در حالی که پس از ورود باور کردم تمام این ذهنیات باطل و پوچ است و متاثر از تصویر های سیاهی است که تعداد زیادی از رسانه ها در طول سال های زیاد برایمان از ایران تصویر کرده اند .

تصور من این بود که زنان در ایران از هیچ حقی بر خوردار نیستند و همانند دوران رنسانس و انگیزیسیون ، زن ها اسیر و برده اند در حالی که واقعیت اساسا مخالف با این باور بود .

زن های ایرانی متمدن ، فرهیخته و بسیار کار آمد اند که در تعداد زیادی از عرصه ها حضوری بارز دارند . خود من با چند خانم ایرانی فعال در عرصه های اجتماعی صحبت کردم برایم بسیار جالب بود که زنان ایرانی در دوران بعد از انقلاب و برقراری جمهوری اسلامی حتی بیشتر از همتایان اروپایی به دانشگاه می روند و تحصیلات عالیه دارند . تعداد زیادی از خانم های ایرانی در دانشگاهها فعالیت میکنند ، تدریس می کنند و مناصب عالیه دارند .

بعنوان فردی تحصیل کرده این زنان را ستایش میکنم وقصد دارم دراین زمینه تحقیقات گسترده ای را شروع کنم و واقعیت را برای دنیای غرب بازگو کنم .

واقعا احساس تاسف میکنم که چگونه رسانه های ما توانسته اند با دروغ پردازی و خیال پردازی این همه ی ذهن مارا نسبت به سایر مردم و ملل خدشه دار کرده و به جای بیان حقایق برای ما داستان های بی سر و ته وهزار و یک شب می گویند .

تعداد زیادی از رسانه ها تنها با الهام گرفتن از سیاسی پردازی ها و به قصد مخالفت با انقلاب اسلامی و حکومت ایران موقعیت زنان را دور از شان انسانی به تصویر می کشند، درحالی که فقط با مقایسه عکسهای و عکس های دو برهه تاریخی پیش از انقلاب و بعد از انقلاب پیشرفت های انسانی ، علمی و اجتماعی زنان ایران را در دوران پس از انقلاب میتوان شاهد بود .

برای من بسیار جالب بود که زنان ایرانی بعد از انقلاب بیش ازهمه زنان جهان به تحصیلات و فعالیت در محیط اجتماعی تمایل نشان میدهند در حالیکه در غرب عنوان میشود زنان ایرانی از تمامی حقوق محرومند.

منابع: تالاب، شبکه اطلاع رسانی دانا، خبرگزاری جمهوری اسلامی