واژه صمیمیت (intimacy) از کلمه لاتین (intimus) به معنای درونی یا درونی ترین گرفته شده است. صمیمیت در حقیقت دیدن و شناختن دیگران از عمق درون و باطن خودشان بوده و آن را می توان نزدیکی، عشق، توجه و عاطفه نسبت به دوستان، خانواده و حتی همسایه ها دانست.

صمیمیت از دیرباز مورد توجه بشر بوده است. در طی قرن ها رابطه صمیمی بین انسان ها مضمونی جهانی در فلسفه، ادبیات و الهیات به واژه صمیمیت داده است. تفکر درباره ماهیت عشق و تبعات صمیمانه آن، توجه فلاسفه یونان باستان، به خصوص افلاطون و ارسطو را در قرن های ۴ و ۵ قبل از میلاد به خود جلب کرد. افلاطون در سخنرانی های خود در باب دوستی، و ارسطو در مجموعه مقالات خود در ماهیت عشق مطالبی را آورده اند.

رابطه مادر ـ نوزاد، نمونه نخستینی از روابط صمیمانه است که به عنوان اولین تجربه غیرزبانی با دیگران در نظر گرفته می شود. بنا به اعتقا دروان شناسان، هرگونه اختلال در روابط صمیمانه دوران نوزادی، باعث بروز مشکلات آسیب شناختی و روانی در روابط بین فردی بعدی می شود.

سالیوان معتقد است نیاز به صمیمیت ابتدا در دوران پیش نوجوانی خود را نشان می دهد و البته مقدم بر رشد علایق جنسی است. در نتیجه نوعی برانگیختگی در افراد، نسبت به هم جنسانی به وجود می آید که به آن ها دوست صمیمی گفته می شود. ورود این دوست صمیمی یک رابطه کاملاً تازه را بنا می نهد که در آن طرفین همان طور که خود را ارزش گذاری می کنند، دیگری را نیز ارزش گذاری می نمایند. آن ها احساس ارزشمند بودن یکدیگر را محترم شمرده و برای راضی نگه داشتن طرف مقابل دست به تلاش می زنند.

یکی از عوامل مهمی که انواع گوناگون رابطه را از هم جدا می کند، صمیمیت است. در روان شناسی اجتماعی، صمیمیت حالتی است که طی آن یک نفر، دیگری را در اطلاعات و احساسات ارزشمند خود، در طی فرآیندی به نام خودافشاگری سهیم می کند. خودافشاگری، احساس صمیمیت در رابطه را افزایش می دهد. در نتیجه این عمل، هر یک از طرفین رابطه درک شده، دوست داشته شده و از طرف شریک رابطه خود مورد تأیید قرار می گیرد.

داشتن دوست به طور کلی و داشتن دوستان صمیمی به طور اخص، موجبات سلامت جسمی، ذهنی و تحولی را فراهم می آورد. تحقیقات نشان داده است که کودکان سه تا ده ساله ای که دوستان صمیمی دارند، به نسبت آنانی که ندارند، از عزت نفس بالاتری برخوردارند. مشکلات مربوط به صمیمیت اولین دلیل مراجعه اشخاص به مراکز روان درمانی است. عدم حضور یک محرم در زندگی، احتمال بروز افسردگی را هنگام وقوع حوادث دردناک، افزایش می دهد. افراد متأهل از زندگی خود لذت بیشتری می برند. علاوه بر این برخی روان شناسان معتقدن که در میان مردان، نداشتن ارتباط دوستانه با مرد دیگری، ارتباط زیادی با میزان خودکشی دارد.

دکتر آیلا مانش بر این باور است که ما شریکی را برای زندگی خود انتخاب می کنیم که افراد برجسته دوران کودکی مان را به یادمان بیاورد (معمولاً والدین) و این در جهت احیای مجدد الگوهای کودکی است. مثلاً از نظر زن ها، مردی که پدر مهربان آن ها را به یادشان بیاورد و از نظر مردها، زنی که مانند مادرشان تغذیه کننده باشد، شریک مناسبی برای زندگی است. هرگاه هر یک از زوجین احساس کند که نیازهای مربوط به صمیمیت هیجانی اش در رابطه ارضا نمی شود، از رابطه خارج شده و یا به روابط خارج از زناشوئی روی می آورد.

همان طور که داروین در کتاب ”تظاهر هیجانات در انسان و حیوان“ آورده است، تظاهرات هیجانی دارای اهداف اجتماعی و ارتباطی هستند که در انسان ها نیز مانند حیوانات دارای اهمیت فراوانی هستند. مثلاً انسان ها با ابراز عشق، ممکن است در پی فهماندن نیاز خود به مسائل جنسی و یا عاطفی بوده و یا صرفاً بخواهند تمایل خود را به ادامه رابطه نشان دهند. از این رو فقدان هیجان، هوش اجتماعی و روابط بین فردی را به کلی مختل می کند. مثلاً در یک موقعیت ارتباطی که هیچ گونه هیجان و یا احساسی در آن تجربه نمی شود، طرفین نخواهند فهمید که آیا برای دیدار بعدی، قراری با یکدیگر بگذارند یا نه؟ آیا طرف مقابلشان قابل اعتماد است؟ وی شخص خونگرمی است یا سرد سرد است؟ و اصلاً هدف وی از برقرای این ارتباط چیست؟ به اعتقاد داماسیو که تحقیقات زیادی را در این زمینه انجام داده است، بدون وجود درون مایه هیجانی و عاطفی در ارتباطات، انسان مانند کشتی بدون سکان خواهد بود.

●جنسیت و صمیمیت

ارتباط صمیمانه توسط مردها و زن ها معمولاً به صورت های متفاوتی تجربه می شود و این به علت نوع تربیت هر یک برای سازگار شدن با نقش های متفاوتشان در اجتماع است. مردها معمولاً طوری تربیت می شوند که نان آور باشند و زن ها طوری بار می آیند که بتوانند توانائی های خود برای حفظ جنبه های عاطفی از زندگی خانوادگی را پرورش دهند. برخی از رفتارهای بین فردی که مردان ممکن است در خلال اجتماعی شدن یاد بگیرند، به این صورت دسته بندی شده است: رقابت جوئی، جسارت، خودمختاری، اعتماد به نفس، کمک به دیگران و تمایل برای بیان نکردن احساسات صمیمانه، این رفتارها در مورد زنان به این صورت است: رسیدگی به دیگری، ابراز کلامی هیجان و محبت کردن. در نتیجه مردها ممکن است صمیمیت را از طریق فعالیت های مشترک با دیگری تجربه کنند و زنان از طریق خودافشاگری های کلامی و عاطفه مشترک. از این رو مردها ممکن است ارزش بیشتری برای فعالیت های مشترک قائل باشند. چون وسیله ای برای تجربه کردن ارتباطی که آن ها را به سوی صمیمیت روان شناختی سوق می دهد. در حالی که زنان ممکن است ارزش بالاتری را برای افکار و احساسات مشترک خود با دیگری در نظر بگیرند.

تفاوت های جنسیتی در تعاملات صمیمانه در رفتارهای مجاورت (تماس چشمی، جهت گیری بدنی، فاصله بین فردی و میزان لبخند زدن) نیز خود را نشان می دهد. در سطوح گوناگون صمیمیت، فاصله بین فردی ترجیح داده شده نیز، متفاوت است. مشاهده شده اس تکه با افزایش فاصله، رفتار نگاه کردن، هم در مردان و هم در زنان افزایش می یابد. مردان به محض افزایش فاصله تمایل بیشتری به نگاه کردن به دیگری (چه به مرد و چه به زن) پیدا می کنند. در زنان نیز خیره شدن (زل زدن) در فواصل معمولی بیشتر شده و با افزایش فاصله، کاهش می یابد. از این رو فرض شده است که فاصله بین فردی زیاد در زنان، تقویت لازم برای تعامل راحت را از آنان می گیرد. در مردان با افزایش فاصله، صمیمیت افزایش پیدا کرده و در زنان با کاهش فاصله بین فردی است که صمیمیت افزایش می یابد.

در بررسی تأثیر زل زدن مستقیم بر ارتباط صمیمانه، این یافته به دست آمد که این عمل در گروه های دوتائی زن، زن، صمیمیت ایجاد می کند، اما درگروه های دوتائی مرد، مرد باعث کم حرفی می شود.

در مورد الگوهای دوستی در سنین هفت تا هشت سال (با مشاهده رفتارهای مجاورت) مطالعات نشان داد که سطوح بالای صمیمیتبرای دخترها بیش از پسرها لذت بخش بوده است. هم چنین زنان میانسال، به نسبت مردان، تمایل بیشتر برای ایجاد روابط صمیمانه دارند. در حالی که مردان مسن تر تماس های اجتماعی بیشتری نسبت به زنان دارند، زنان بیشتر به دنبال دوستان صمیمی هستند.