۱ آزمون های انجام شده روی ورق قلع

اندازه گیری میزان قلع: میزان وزن پوشش ورق قلع در هر طرف ورق و یکنواختی آن باید در ابتدای امر مورد توجه قرار گیرد.

وزن پوشش قلع: این آزمون که به وسیله مقدار مشخصی از مواد شامل کلرآنتیموان و اسیدکلریدریک انجام می شود، میزان وزن پوشش قلع در هر طرف را به دست می دهد. به طور معمول این آزمون یک بار و به هنگام ورود قلع به کارخانه و یا در صورت نیاز به صورت مقطعی انجام می شود.

۲ آزمون های انجام شده روی لاک مایع

این آزمون ها به طور کلی به ۵ دسته تقسیم می شوند که شامل آزمون های ظاهری، اندازه گیری ویسکوزیته، تعیین درصد مواد جامد، اندازه گیری دانسیته و در نهایت تست پوشش است.

شکل ظاهری مواد خام

الف) رنگ: در این آزمون رنگ نمونه مورد آزمایش، با نمونه شاهد و استانداردهای تعریف شده موجود در شرکت مقایسه می شوند.

ب) وجود کف: محصولات و مواد اولیه و مواد نیمه ساخته تولیدی نباید دارای کف زیادی باشند.

ج) ذرات خارجی: نمونه مورد آزمایش باید عاری از هرگونه ذرات خارجی باشد.

د) شفافیت و کدری: محلول ها و ورنی ها از نظر شفافیت باید مطابق شاهد و استانداردهای تعریف شده باشند.

اندازه گیری ویسکوزیته: این امر توسط دو آزمون کاپ و دستگاه بروکفیلد که به ترتیب ویسکوزیته لاک ها را بر اساس ثانیه و سانتی پوآز اعلام می کنند انجام می گیرد.

تعیین درصد مواد جامد: بر اساس استاندارد ملی کد ۲۵۰۹ آزمون اندازه گیری میزان مواد جامد صورت می گیرد که در نتیجه آن مقدار استفاده از رقیق کننده تا آن جا مجاز خواهد بود که درصد مواد جامد آن از حداقل درصد مواد جامد گزارش شده پایین تر نباشد.

اندازه گیری دانسیته: این آزمون توسط دستگاه پیکنومتر انجام شده و برای حلال ها و رقیق کننده ها کاربرد دارد.

تست پوشش:

الف) فیلم پوشیده شده روی ورق: به منظور بررسی قابلیت پخش لاک روی ورق انجام می شود. برای این کار، ورقی که لاک خورده از داخل دستگاه با همان زمان و دمای اعلام در کوره پخته می شود و برای آسانی کار به وسیله دستگاه بارکوتر به صورت دستی، بخش کوچکی از یک ورق را لاک زده و در کوره پخت می کنند.

ب) وزن فیلم تر: پس از تمیز کردن و وزن نمودن ورق مورد نظر، آن را لاک زده و دوباره وزن می کنند. از تفاضل این دو وزن، وزن فیلم تر در مساحت ورق به دست می آید.

۳ آزمون های انجام شده روی لاک پخته شده

به طور کلی باید گفت سطح لایه لاک پخته شده باید به طور کامل صاف، یکنواخت و عاری از هر گونه حفره، ذرات خارجی و دانه بازنشده باشد.

بدین منظور یک سری آزمون های فیزیکی و شیمیایی روی ورق انجام می گیرد.

آزمون های فیزیکی:

الف) تعیین ضخامت با استفاده از ضخامت سنج: به وسیله دستگاه ضخامت سنجی که به دقت کالیبره شده است، این عمل انجام می شود.

ب) وزن فیلم خشک: مانند وزن فیلم تر محاسبه می شود.

ج) تست چسبندگی (Cross Cut): کراس کات شامل وسیله ای مانند قلم به شکل مربع مستطیل بوده که کاتر نام دارد. طی مراحلی به وسیله این ابزار با کشیدن خطوطی متقاطع روی سطح ورق با زاویه مشخص اعمال قلم روی سطح و فواصل استانداردی در کشیدن خطوط و مربع ها، میزان چسبندگی لاک به سطح ورق معین می شود.

د) تست استن: این آزمون برای تعیین میزان پخت لاک صورت می گیرد. بدین صورت که پنبه ای آغشته به استن را با فشار معینی (حدود ۳۰۰ گرم) روی سطح کشیده تا جایی که لاک روی ورق شروع به پاک شدن کند. تعداد دفعات رفت و برگشت برای پاک شدن لاک، مقدار پخت لاک را به دست می دهد.

ه) تست انعطاف پذیری (Cupping Test): همان طور که گفته شد به منظور تعیین میزان مقاومت پوشش ورق در حالت فشار، در برابر ترک خوردگی انجام می شود.

ی) تست ضربه (Impact Test): توسط دستگاهی به نام Impact و با ایجاد ضربه ای ناگهانی از ارتفاعی مشخص بر روی ورق، ایجاد فرورفتگی می کند و برای تست از بین رفتن لاک موجود روی ورق انجام می شود.

ر) تست میزان سختی لاک (Dur O Test): این آزمون برای لاک داخل و ورنی های خارج سطح قوطی کاربرد دارد و توسط دستگاه سختی سنج انجام می شود.

م) تست براقیت: این آزمون را حتی با نگاه کردن به وسیله چشم غیرمسلح به ورق لاک خورده نیز می توان انجام داد، که نسبت به درجه زاویه دید و لاک های مختلف، اعداد استاندارد مختلفی برای آن تعریف شده است.

ن) تست گوه ای شدن (Wedge Bend): این آزمون در دستگاهی با همین نام انجام می شود و از مجموعه آزمون ها برای کنترل میزان مقاومت لاک است.

ش) تست نوچی شدن (Blocking Test): به وسیله قسمت کردن و تا زدن ورق در ابعاد معینی صورت می گیرد تا پس از باز شدن مکان های فاقد لاک در محل تا شده مشخص شود. اگر ورق فاقد ترک خوردگی یا ریختگی باشد، لاک از لحاظ پوشش مناسب است.

آزمون های شیمیایی:

این دسته از آزمون ها نیز بر اساس استاندارد ۲۵۰۹ صورت می گیرند.

این آزمون ها میزان پایداری لاک در برابر محصولاتی با خاصیت خورندگی را سنجیده و تعیین می کنند که آیا این مقاومت زیاد است یا کم. این آزمون ها شامل: پاستوریزاسیون (جوشان) و استریلیزاسیون (اتوکلاو) است که از آزمون های قطعی در رابطه با قوطی های مواد غذایی به حساب می آیند.

کمی بیشتر درباره استانداردها

استاندارد ۲۴۵۵ با عنوان «بسته بندی، پوشش های مورد مصرف در بسته بندی فلزی، مواد غذایی و آشامیدنی، ویژگی ها» آن طور که در بخش پیشگفتار آن آمده، در سال ۱۳۶۴ برای نخستین بار تدوین شده است. این استاندارد بر اساس پیشنهادهای رسیده مورد بررسی و تایید کمیسیون های مربوط در سال ۱۳۸۴ مورد تجدید نظر و تایید قرار گرفته است.

این استاندارد در ۷ سرفصل به شرح زیر تنظیم و منتشر شده است:

۱ هدف

۲ دامنه کاربرد

۳ مراجع الزامی

۴ اصطلاحات و تعاریف

۵ ویژگی ها

۶ بسته بندی و نشانه گذاری

۷ نمونه برداری

هدف از تدوین این استاندارد تعیین ویژگی های عمومی، نشانه گذاری و نمونه برداری پوشش های مصرفی در داخل بسته بندی فلزی مواد غذایی و آشامیدنی ذکر شده است.

در بخش دامنه کاربرد نیز آمده است: این استاندارد شامل روش های آزمون برای پوشش های پودری، چندلایی، سیال، فیلم های خشک و تر، بر روی سطوح داخلی و یا خارجی ورق فلزی یا بسته بندی های فلزی است.

از مراجع زیر نیز به عنوان مراجع الزامی جهت کاربرد این استاندارد یاد شده است:

استاندارد ملی ایران: ۲۵۰۹ سال ۱۳۸۴ بسته بندی پوشش های مورد مصرف در بسته بندی فلزی، روش های آزمون استاندارد ملی ایران: ۱۸۸۱ سال ۱۳۸۱، ظروف فلزی غیر قابل نفوذ جهت نگهداری مواد غذایی، ویژگی ها استاندارد ملی ایران: ۲۳۲۷ سال ۱۳۸۲ قوطی فلزی بسته بندی مواد غذایی و غیرغذایی، روش های آزمون.

استاندارد ۲۵۰۹ با عنوان «بسته بندی، پوشش های مورد مصرف در بسته بندی فلزی، روش های آزمون» نیز مشابه استاندارد ۲۴۵۵، در سال ۱۳۶۴ به تدوین رسیده و در سال ۱۳۸۴ مورد بازرسی مجدد قرار گرفته است.

در بخش هدف تدوین این استاندارد آمده است: «هدف تدوین این استاندارد، تعیین روش های آزمون های عمومی پوشش های مصرفی در داخل و یا خارج بسته بندی فلزی مواد غذایی و آشامیدنی است.

با این دید، فهرست مطالب آورده شده در این استاندارد نیز شامل: پیشگفتار، هدف، دامنه کاربرد، مراجع الزامی، اصطلاحات و تعاریف، نمونه برداری، کلیات، روش های آزمون، پیوست الف و پیوست ب است.

این استاندارد در بخش روش های آزمون شامل ۲۱ تست و توضیحات آن در رابطه با پوشش های مصرفی در داخل و یا خارج بسته بندی های فلزی مواد غذایی و آشامیدنی است.

در زیر به نام این آزمون ها اشاره می کنیم:

وزن مخصوص (چگالی)، گرانروی، آزمون تعیین درصد مواد جامد، نقطه اشتعال، دانه بندی، ضخامت پوشش و یا وزن فیلم خشک، روش آزمون چسبندگی فیلم خشک به روش چهارخانه ای، روش آزمون چسبندگی فیلم خشک در محل لبه برش، آزمون نوچی فیلم خشک، آزمون ضربه ای (گوی در حال سقوط)، روش های آزمون پایداری فیلم خشک در برابر گوه ای شدن، روش آزمون جامی شدن گرد یا فنجانی شدن، روش آزمون تعیین مقاومت در برابر خراش (سختی پوشش)، آزمون کنگره ای نمودن فیلم خشک، روش آزمون پایداری فیلم خشک در عملیات کشش نیمه عمیق و عمیق، مقاومت در برابر عملیات ساخت بدنه و سر و کف، آزمون مقاومت فیلم خشک در برابر حلال استون، آزمون تعیین نقاط بدون پوشش، آزمون تعیین خلل و فرج فقط برای بسته بندی نوشابه های گازدار، بررسی مقاومت پوشش داخلی بسته بندی فلزی پر شده در برابر مواد غذایی و آشامیدنی و در نهایت، تعیین نوع رزین فیلم خشک بر روی ورق پوشش داده شده.