سنگ شناسی سنگ های آذرین

۱) آندزیت

سنگ های آذرین بیرونی هستند که از ماگما های آندزیتی ( بازیک ) تولید می شوند. ماگما های آندزیتی معمولاً از آتشفشان های استراتوولکان به صورت گدازه با دمای بین نهصد تا هزاروصددرجه ی سانتیگراد خارج می شوند و می توانند منطقه ای در حدود چندین کیلومتر را بپوشانند. این ماگماها می توانند فوران های انفجاری بسیار قوی همراه با مقدار زیادی مواد پیروکلاستیک تولید نمایند .

آندزیت ها سنگ های دانه ریز و تقریباً روشن می باشند که کانی ها اصلی سازنده ی آنها( پلاژیوکلاز، پیروکسن، آمفیبول و بیوتیت ) در زمینه ای خاکستری رنگ تا سیاه قرار گرفته است . آندزیت ها به دلیل مقاومت زیاد در مقابل عوامل جوی درساختمان سازی به عنوان سنگ نما بکار برده می شوند .

۲) بازالت ( سیاه سنگ):

یک سنگ سخت و سیاه و دانه ریز ولکانیکی با کمتر ازپنجاه و دو درصدسیلیس است. بافت سنگ های بازالت می تواند حفره دار و یا متراکم ماگماهای سازنده این سنگها به دلیل باشد. کم بودن میزانSiO۲ ،ویسکوزیته کمی دارند. به همین دلیل گدازه های بازالتی بر روی زمین می توانند سطحی تا حدودبیست کیلومتر را بپوشاند.

بازالت ها که معادل بیرونی گابرو به شمار می روند فراوانترین سنگ آذرین بیرونی در پوسته اقیانوس ها هستند در صورتی که ماگمای بازالتی در زیر آب فوران نمایند اشکال ویژه ای را که به گدازه های بالشتی(Pillow lava) معروفند ایجاد می کند. وجود این اشکال در توالی های سنگی قدیمی در شناسایی محیط های دریایی و آبی قدیمی به زمین شناسان کمک فراوانی می کند.

فراوانترین کانی های سازنده ی این نگ عبارتند از، الیوین، پیروکسن و پلاژیوکلاز

رنگ بازالت بر اساس میزان و نوع کانی های موجود در سنگ بخصوص الیوین می تواند از خاکستری روشن تا خاکستری تیره و سیاه تغییر نماید.

دمای گدازه های بازالتی معمولاً بین هزاروصد تا هزارودویست و پنجاه درجه ی سانتیگراد می باشد.

در صورتی که گدازه های بازالتی به سرعت سرد شوند یک نوع شیشه بازالتی سیاهرنگ می سازد که تاکی لیتtachylite نامیده می شوند

۳) دیوریت :

دیوریت یک سنگ حد واسط دانه درشت و ندرتاً نهانبلوراست که رنگ آن معمولاً متمایل به سبز می باشد .

کانی های اصلی سازنده ی این سنگ عبارتند از کواتز، پلاژیوکلاز، فلدسپات، آمفیبول و بیوتیت. دیوریت از کلمه ای یونانی به همین شکل به معنی تشخیص دادن گرفته شده است. این سنگ در تزئین ساختمان ها و بناها کاربرد فراوان دارد .

۴) گابرو :

گابروها سنگ های آذرین درونی سخت، تیره، دانه درشت و بازیکی هستند که درشتی بلور آنها بیانگر سردشدن آرام مواد مذاب در درون زمین است گاهی می توان آثار جریان مواد مذاب را در این سنگ مشاهده نمود.

گابرو فراوانترین و معمولی ترین سنگ های پلوتونیک در پوسته ی اقیانوس ها و بعد از گرانیت ها، فراوان ترین سنگ های پلوتونیک در نواحی قاره ای محسوب می شوند .

پیروکسن و پلاژیوکلاز دو کانی اصلی سازنده ی این نوع سنگ به شمار می روند .

نام آن از کلمه ای ایتالیایی به همین شکل گرفته شده است .

۵) گرانیت ( سنگ خارا) :

فراوانترین و معمولی ترین سنگ پلوتونیک در نواحی قاره ای که سازنده ی بزرگترین باتولیت های جهان محسوب می شوند.

با توجه به گرانیتی بودن پوسته ی قاره ها می توان نتیجه گرفت که اغلب این سنگ های اسیدی از ذوب پوسته تشکیل شده اند. گرانیت ها سنگ هایی به رنگ روشن با کوارتز فراوان ( حداقل ۲۵% ) و دانه درشتند. طول بلور کانی های سازنده ی این سنگ ها ممکن است به چندین سانتی متر نیز برسد وجود این بلورهای درشت تجزیه سنگ را تسهیل کرده و در اثر تجزیه فلدسپات، آنها به کائولن تبدیل می شود تبدیل می شود.

کانی های اصلی سازنده ی آنها عبارتند از کواتز، فلدسپات، آمفیبول و بیوتیت.

کانی های آپاتیت، زیرکن، تورمالین، توپازو ....... به صورت کانی های فرعی در گرانیت ها یافت می گردند.

سختی و مقاومت گرانیت سببب شده که از آن به طور گسترده در تزئین ساختمان ها و سنگ فرش پیاده رو ها و .... به عنوان سنگ نما استفاده گردد.

نام گرانیت از کلمه گرانوم به معنی دانه گرفته شده است ..

۶) (Kimberlite) کیمبرلیت

یک نوع سنگ آذرین تیره رنگ، فاقد فلدسپات و دارای کانی های کربناته و فلوگوپیت است.

این سنگها به صورت برش های انفجاری پرکننده ی دودکش ها و یا در برخی از دایک ها و سیل ها یافت می گردند .

کیمبرلیت در سطح زمین به آسانی تجزیه شده و به صورت سنگی سست و به رنگ خاکستری مایل به آبی دیده می شود . در برخی نقاط جهان مانند آفریقای جنوبی کیمبرلیت ها منابع اقتصادی الماس به شمار می رود .

۷) ریولیت :

یک سنگ آتشفشانی اسیدی به رنگ روشن با بیش ازشصت و هشت درصدSiO۲ است که معادل بیرونی (آتشفشانی) سنگهای گرانیتی محسوب می شود و مانند آنها در مناطق قاره ای یافت می گردد .

کانی های اصلی سازنده این سنگ عبارتند از کوارتز، فلدسپات و بیوتیت که قبل از فوران ماگما متبلور شده اند اغلب در زمینه ای شیشه قرار دارند و حکایت از انجماد سریع مواد پس از فوران دارد. ریولیت در فورانهایی با دمای بین هفتصد تا هشتصدوپنجاه درجه سانتی گراد دیده می شود .

وحید رضائی