بسیاری از جوامع یا افراد قدر نعمت های موجود را نمی دانند و این قدرنشناسی را بهره برداری نادرست از این نعمت ها نشان می دهند. یکی از این نعمت های بزرگ خداوند ، آب است. چون منابع آب محدود است باید در استفاده از آنها دقت کافی به عمل آید. در بخش کشاورزی عوامل زیادی سبب هدر رفتن مقدار زیادی از آب می شود .

● آبیاری مزارع در زمان نامناسب:

آبیاری به هنگام ظهر که گرمای هوا سبب افزایش تبخیر می شود ، مقدار زیادی از آب را هدر می دهد.

● غرقابی کردن زمین کشاورزی و نفوذ دادن آب به اعماق زمین:

آب زیاد دادن به زمین سبب می شود که خاک تا عمق زیادی از آب پرشده و فضاهای خالی آن پر شود.

● آلودگی آبها:

به وسیله سموم دافع آفات گیاهی و یا ریختن کودهای شیمیایی ، آبها آلوده می شوند.

آیا فکر جدیدی دارید که از هدر رفتن آب در کشاورزی جلوگیری کند.

● تامین آب آشامیدنی شهر و روستا

مردم به آب سالم برای آشامیدن و پرداختن به امور بهداشتی نیاز دارند. تامین آب با صرف هزینه و سرمایه گذاری زیاد انجام می شود. در تامین آب سالم و مناسب ، به مراحل زیرین پرداخته می شود:

▪ کشف منابعی که برای آشامیدن و سایر مصارف مردم مناسب باشد.

▪ جمع آوری آبهای سطحی یا بهره برداری از آبهای زیرزمینی

▪ تصفیه آب برای از بین بردن آلودگیهای احتمالی

▪ انتقال آب از محل تصویه به محل های مصرف (شهر و روستا)

▪ مراقبت از تاسیسات ، کانالها و لوله های انتقال آب

همه موارد اخیر به تخصص ، هزینه و زمان نیازمند است. بنابراین ، در مناطق شهری و روستایی آبهای آشامیدنی لوله کشی شده یا تصفیه شده با صرف مخارج زیادی فراهم می شود و باید در استفاده از آنها دقت کافی به عمل آید. زندگی شهرنشینی و تراکم جمعیت در شهرها و توجه به امور بهداشتی آنها سبب شده که نیاز بیشتری به آب آشامیدنی سالم احساس شود. تامین آب مناطق شهری و روستایی گاهی سبب کاهش مورد نیاز کشاورزی و باغداری می شود.

● بهره برداری از اب در صنایع

در اوایل قرن بیستم ، از کل مصارف آب در جهان ، حدود ۶% در بخش صنایع مصرف می شد. هم اکنون این رقم ۴.۵ برابر شده است. در ایران فقط ۵% از کل مصرف آب مربوط به صنایع می باشد. آبی که به صنایع می رسد، معمولاخیلی زود کیفیت خود را از دست می دهد. یا گرمای آن زیاد می شود و یا آلودگی شیمیایی و میکروبی پیدا می کند. گرمای آب مورد نیاز صنایع را می توان با برجک های خنک کننده گرفت و آب را دوباره یا چندباره مورد استفاده قرار داد. اما رفع آلودگی شیمیایی یا میکروبی به تخصص و هزینه زیادی نیاز دارد. البته آبهای آلوده صنعتی به مدت زیادی در طبیعت باقی می مانند.

● بحران آب

روند افزایش جمعیت و گسترش منابع و نیاز به آب برای تامین غذای بشری سبب شده است که آب به عنوان یک عامل حیاتی و بوجود آورنده بحران تلقی شود. کافی است برای پی بردن به ارزش آب و نقش آن در ایجاد تنش های سیاسی به جدالهای سران کشورها بر سر تقسیم آبها و مرزهای آبی توجه شود.

برای حل این بحران استفاده از آب رودخانه ها تا یک سقف معینی مجاز است. آبهای مرزی حتی جنگهایی را بین کشورها به وجود آورده و اختلافات اساسی ایجاد کرده که با مصرف مناسب و برنامه ریزی دقیق در مصرف می شود از این بحرانها خلاصی یافت.

● مصرف بهینه آب

▪ بر اساس بررسی های به عمل آمده میانگین آب مصرفی سرانه جهان (صنعتی ، کشاورزی و آشامیدنی) در حدود ۵۸۰ مترمکعب برای هر نفر در سال است. متاسفانه این رقم در ایران با کمبود منابع آب ، ۱۳۰۰ متر مکعب در سال است. این امر بیانگر اتلاف منابع آب و اسراف بیش از حد منابع حیاتی است.

▪ مقدار مصرف سرانه آب لوله کشی آشامیدنی در شهرهای ایران در حدود ۱۴۲ متر مکعب در سال است که از مصرف سرانه برخی کشورهای اروپایی پرآب ، مانند اتریش (۱۰۸ مترمکعب درسال) و بلژیک (۱۰۵ مترمکعب درسال) بیشتر است. یکی از دلایلش این است که در ایران از آب آشامیدنی تصفیه شده برای شستشوی اتومبیل ، حیاط ، آبیاری باغچه ها ، استحمام ، لباسشویی و ظرفشویی استفاده می شود. در حالی که در اکثر کشورها آب آشامیدنی از آبی که به سایر مصارف می رسد ، جداست.

▪ برای بهره برداری درست از آبهای آشامیدنی بهداشتی ، شاید بهترین راه جدا کردن آب آشامیدنی از آبهای مصرفی دیگر است.

▪ در کشاورزی بایستی روشهای آبیاری متناسب با محیط باشد و یا از روشهای جدید آبیاری استفاده شود که اتلاف آنها کم است. مثلا آبیاری بارانی یکی از راه های بهره برداری از آبها در کشاورزی است.

▪ تهیه آبهای آشامیدنی بهداشتی شهر و روستا به علت اینکه تصویه می_ شوند، بسیار پرهزینه از آبهای کشاورزی و صنعتی است. بنابراین ، باید در مصرف این آبها دقت کافی به عمل آید.

● آلودگی آبها

مسائل بهره برداری از منابع آب جهان فقط به مصرف نادرست بر نمی گردد. گاهی انسان با کارهای نادرستش ماهیت آب را تغییر می دهد که به آن آلودگی آب گویند. آلودگی آب تغییرات فیزیکی ، شیمیایی و زیستی (میکروبی) را شامل می شود. که عمده ترین این آلودگی ها را در زیر لیست می کنیم.

▪ وارد کردن زباله های صنعتی یا خانگی در آب

▪ ریختن فاضلاب صنعتی ، خانگی و بیمارستانی در آب

▪ آلودگی حرارتی آب که از طریق عملیات صنعتی در آب رودخانه ها ایجاد می شود. مثلا نیروگاه های تولید برق ، تولید فلزات و برخی کالاهای دیگر سبب آلودگی حرارتی آب می شوند. گرم شدن آب ارگانیسم موجودات زنده جهان را به هم می زند. زیرا برخی از گیاهان ، ماهی ها و موجودات زنده آبزی در آب رودخانه ها و دریاچه ها تا دمای خاصی می توانند تحمل کنند و دمای بیشتر یا کمتر از آنها حیات آنها را به خطر می اندازد. بنابراین ، آلودگی حرارتی نیز در نوع خود مهم است.

▪ وارد کردن سموم دافع آفات گیاهی و کودهای شیمیایی آب را آلوده می کند. ورود مواد شیمیایی و عناصر نامطلوب در آب ، سبب آلودگی شیمیایی آن شده و چون آب در طبیعت در گردش است ، آلودگی آب سریعا گسترش می یابد. جیوه ، سرب ، مواد شیمیایی سمی ، از خطرناکترین آلوده کننده های آب هستند و برخی از این مواد ، سالها در محیط باقی می مانند و حیات جانداران و گیاهان را به خطر می اندازند.

● چکیده:

▪ میزان مصرف آب در بخش کشاورزی ایران بیش از سایر بخش هاست.

▪ تامین مصرف آب آشامیدنی شهر و روستاها با صرف هزینه ها و بحران آب منجر به بروز اختلافات و تنش ها بین کشورها می شود.

▪ یکی از راه های مصرف بهینه آب جدا نمودن آب آشامیدنی از سایر آبهای مصرفی است.

▪ انسان با فعالیت های خود سبب آلودگی آب به طرق مختلف می گردد.