«نمی دانستم هنر را بیشتر دوست دارم یا ریاضی را. ولی چون در دبیرستان، رشته ریاضی خوانده بودم، در همان رشته برای کنکور ثبت نام کردم.»

مونا رتبه خوبی در کنکور ریاضی آورده است، اما می گوید حتی اگر در انتخاب اولش قبول شود، باز هم کاملا راضی نخواهد بود؛ «از اینکه ممکن است به رشته ام علاقه نداشته باشم، نگرانم.» با این حال هنوز هم مردد است و نمی داند که اگر به سال پیش برگردد برای کنکور هنر درس می خواند یا نه. ولی نگاه دوستش به این قضیه با او متفاوت است؛ «در هر رشته ای که قبول بشوم درس می خوانم و اگر علاقه نداشتم می روم سراغ یک شغل دیگر.» البته او هنوز درباره شغل مورد علاقه اش تصمیم نگرفته و امیدوار است که در دانشگاه بتواند به نتیجه برسد. با اینکه از مرحله اعلام رتبه ها و انتخاب رشته عبور کرده ایم، دغدغه های کنکوری ها همچنان ادامه دارد.

هر سال با اعلام رتبه های کنکور سراسری بحث انتخاب رشته داغ می شود. موسسه ها و آموزشگاه های مختلف جلسات مشاوره فردی و گروهی برگزار می کنند و راهنمایی ها و پیشنهاداتی ارائه می دهند. بعضی به داوطلبان توصیه می کنند که دانشگاه های شهر خودشان را در اولویت قرار دهند. برخی دیگر روی درآمد بالا و بازار کار خوب رشته ها تاکید دارند. ولی آنچه که در سال های اخیر اهمیت بیشتری یافته و توجه موسسه ها و مشاوران را جلب کرده است، انتخاب رشته براساس علاقه است. «رشته تحصیلی شما فقط یک رشته نیست. تمام زندگی شماست.» این توصیه را در جلسات مشاوره، کتاب های راهنمای انتخاب رشته، تابلوهای تبلیغاتی، مطبوعات و رادیو و تلویزیون زیاد می بینیم و می شنویم.

در چند سال اخیر بحث انتخاب رشته جای خودش را در تمام رسانه ها باز کرده است. با این حال باز هم بسیاری از دانشجویان سال اول به فکر تغییر رشته خود هستند و حتی عده ای تمایل دارند که گروه رشته تحصیلی شان را هم تغییر دهند که منجر به انصراف از دانشگاه و شرکت مجدد در کنکور می شود. بسیاری از دانشجویان سال های بالاتر هم رشته دانشگاهی خود را دوست ندارند. این بی انگیزگی منجر به مدرک گرایی و کاهش پژوهش و خلاقیت در دانشگاه ها و مشکلات روحی برای جوانان می شود.

نکته ای که در زمینه انتخاب رشته براساس علاقه اهمیت فراوان دارد، تشخیص علایق فردی است. شخصی که خانواده و اطرافیانش کاملا او را آزاد گذاشته اند تا به میل خودش رشته ای را انتخاب کند، فقط با این مسئله روبه رو است که رشته مورد علاقه اش را بیابد.

اما علایق و استعدادهای یک فرد چیزی نیست که با چند ساعت مشاوره و یا خواندن یک کتاب ۵۰۰ صفحه ای درباره رشته های مختلف مشخص شود. کشف استعدادهای افراد فرآیندی تدریجی است که باید از سنین کودکی و در طول ۹ سال تحصیل قبل از انتخاب رشته دبیرستانی و یا دست کم قبل از ثبت نام برای کنکور انجام شود. متاسفانه در مدارس ما امکان تجربه زمینه های مختلف برای دانش آموزان بسیار کم است. همیشه بعضی درس ها پررنگ تر هستند و به برخی مانند هنر و ورزش اهمیتی داده نمی شود.

از سوی دیگر حجم درس هایی مثل ریاضی، علوم و دروس انسانی، که نزد دبیران از اهمیت بیشتری برخوردارند، به قدری زیاد است که فرصتی برای پژوهش و تفکر برای دانش آموز باقی نمی ماند و این درس ها به یک سری مبانی نظری صرف تبدیل می شوند. به همین دلیل زمانی که دانش آموز به مرحله انتخاب رشته دبیرستانی و دانشگاهی می رسد، آگاهی کافی از علایق و استعدادهایش ندارد.

«زنگ هنر و ورزش زنگ تفریح بود.» این را از زبان خیلی از دانشجویان و کارشناسان می شنویم. در بیشتر مدارس این دو درس مظلوم ترین ها هستند. ساعات کمی را در طول هفته به آنها اختصاص می دهند و معمولا همین دو،سه ساعت هم قربانی کمبود وقت و جلسات فوق العاده سایر درس ها می شود، گاهی هم معلم های دیگر از این ساعت ها برای امتحان گرفتن استفاده می کنند.

در بهترین حالت، اگر زنگ هنر و ورزش به خود این درس ها اختصاص داشته باشد، معلم هایی را برای تدریس در نظر می گیرند که معمولا از تخصص کافی برخوردار نیستند گاهی هم دبیرهای دیگر که در آن ساعت بیکار هستند به کلاس می آیند. البته فرصت به قدری کم است که شاید عملکرد یک دبیر متخصص با دیگران تفاوتی نداشته باشد. نتیجه این می شود که معلم یا می گوید: هر کاری دلتان می خواهد انجام دهید و خودش استراحت می کند و یا با شیوه ای غیرعلمی به تدریس می پردازد. این درحالی است که علم امروز به روش های جدیدی برای آموزش این دروس رسیده است.

برای مثال آموزش طراحی برای هر مقطع سنی باید با روش های خاص خودش صورت گیرد و شیوه های نادرست بر استعداد کودک و نوجوان تاثیرات منفی دارد. همچنین در مورد درس تربیت بدنی روش های نادرست نه تنها مانع کشف توانایی بچه ها در زمینه های مختلف می شود، بلکه برای آنها مشکلات جسمانی هم ایجاد می کند.

این همه در حالی است که هم اکنون در کشورهای پیشرفته دنیا ساعات دروسی مثل هنر و ورزش برابر و یا گاه بیشتر از درس های پایه مثل ریاضی و علوم است. در کشور ما هم می توان با صرف هزینه های نه چندان زیاد رشته های مختلف هنرهای تجسمی و مبانی موسیقی و رشته های گوناگون ورزشی را آموزش داد. آموزش هنر می تواند به صورت کارگاهی انجام شود و حتی با بردن بچه ها به طبیعت همراه باشد و در کنار طراحی و نقاشی، که معمولا تنها رشته هنری در مدارس است، کلاژ، کاردستی، مجسمه سازی، نمایش و... هم آموزش داده شوند.