یکی از اساسی ترین مولفه های تعلیم و تربیت، معلم است. اگر فرآیند آموزش و پرورش را به کاروانی تشبیه کنیم، بدون شک معلم قافله سالار این کاروان است. اگر این قافله سالار تمام خم و پیچ ها و نشیب و فرازهای مسیر را نداند، کاروان را به بیراهه خواهد برد. پس اگر معلم در وظیفه اش اغفال کند، نه تنها اهداف تعلیم و تربیت محقق نمی شود که آموزش و پرورش ماهیت خود را از دست می دهد.

نخستین صفت یک معلم شایسته، مسلط بودن به رشته ای است که درس می دهد و دانش و آگاهی او رابطهء مستقیم با موفقیت او دارد. اگر معلمی این شاخصه را نداشته باشد، امکان بروز چند مشکل وجود دارد:

الف) برای پوشاندن ضعف خود، اصول را مراعات نمی کند و به پرخاشگری، دیکتاتوری و ایجاد جو رعب و ترس می پردازد; تا شاگردان را از سوال کردن، چون و چرا کردن و ابراز توانایی هایشان منع کند. در این صورت شاگردان در درازمدت انسان هایی خنثی می شوند که نه نظر می دهند، نه سوال می کنند و نه در کارهای گروهی مشارکت.

ب) اشتباه درس می دهد و معلومات وارونه و به دور از حقیقت را به شاگردان انتقال می دهد; که در هر دو صورت لطمهء بزرگی به روند آموزش و پرورش می زند.روش مند بودن دیگر نیاز معلم است. گرچه یک سلسله روش های پذیرفته شده در تعلیم و تربیت وجود دارد، اما روش ها متناسب با تحولات باید تغییر کنند و در عین حال، هر معلم موفق روش های مخصوص خود را هم دارد. زیرا او در نتیجهء مواجهه با مسایل آموزشی و تربیتی، تجربه کسب کرده است و می تواند زمینهء رقابت سالم، جست وجو و کنجکاوی و حس تقدم در فعالیت های صنفی را برای فردفرد اعضای صنف خلق کند. معلمی موفق است که وقتی سوالی را در صنف مطرح می کند بیش تر از نصف شاگردان، دست بالا کنند و در حل یا پاسخ سوال یکی بر دیگری سبقت گیرد نه این که کسی حاضر نشود سوال را جواب بگوید.

طراحی و برنامه ریزی آموزشی، تمرکز آموزش بر یک یا بیش از یک هدف، توسعهء توانایی دانش آموز برای یادگیری دانش، مهارت و تفکر، تلفیق مهارت، محتوا و فرآیند تفکر، پیشنهاد اهدافی که یادگیرنده را تحریک می کند و ارایهء تجارب متناسب با رشد یادگیرندگان از ویژگی های معلم است.همچنین برای ایجاد فضای یادگیری ارتباط در نقش مثبت و حمایت کننده، ایجاد تعامل و توازن محترمانه در کلاس، حساسیت نسبت به تفاوت های علمی، فیزیکی، اجتماعی و فرهنگی و انعطاف پذیری و تطبیق فرآیند کلاس با مقتضای محیط می تواند راهگشا باشد.

در اجرا و ادارهء آموزش معلم باید نکاتی چون تبیین استانداردهای اختصاصی، پیوند دانش پیشین دانش آموز با یادگیری، استفاده از راهبردهای چندگانه یادگیری، راهنمایی دانش آموزان در بیان کردن و توضیح دادن نسبت به عملکرد، آسان کردن مهارت های بین فردی، استفاده از چشم انداز مختلف در تطبیق دانش با تجارب یادگیری دانش آموز و استفادهء بهینه از زمان را در نظر بگیرد.

معلم می تواند برای ارزیابی و ابلاغ نتایج یادگیری به بررسی وضعیت پیشرفت تحصیلی دانش آموزان، ثبت و بررسی فرآیند آموزش در دفاتر مربوطه، استفاده از ارزشیابی و منابع اطلاعاتی چندگانه، ترغیب دانش آموز به خودسنجی با ملاک های مقرر و توجه به عملکرد بعدی و اهتمام به ارزشیابی فرآیندی و به کارگیری ابزارهایی چون پوشهء کار، چک لیست، آزمون عملکردی و... وقت داشته باشد، تقویت میل به مطالعه و کتابخوانی در دانش آموز، تحلیل فردی و جمعی تاثیر تجارب یادگیری و ارزیابی میزان اثربخشی آموزش و تحلیل نتایج نیز از راه های تعمیق آموزشی و ارزیابی آن است.

زهرا یادگاری