محتوای همه ۱۸۰۰ دوره درسی یکی از معتبرترین دانشگاه های جهان به صورت آنلاین تا پایان سال میلادی جاری در دسترس هر کسی در هر جای جهان قرا خواهد گرفت.دانشجویان این کلاس جهانی نیازی به ثبت نام ندارند و هر کسی در آن پذیرفته می شود.

جنبش "درس افزار باز" (OpenCourseWare) در سال ۲۰۰۲ در انستیتو تکنولوژی ماساچوست (MIT) آغاز شد و اکنون به ۱۲۰ دانشگاه دیگر در سراسر جهان گسترش یافته با این هدف که دانش را به فراسوی دیوارهای دانشگاه های نخبه گرا برساند و در دسترس هرکسی قرار دهد که به اینترنت متصل است و می خواهد بیاموزد.

هدف درس افزار باز (OpenCourseWare) یا OCW به عنوان اقدامی از روی "انسان دوستی معنوی" این است که دسترسی رایگان به مواد درسی از جمله برنامه های درسی، سخنرانی ها به صورت صوتی یا تصویری، یادداشت ها،تکالیف تعیین شده، طرح ها و تصاویر و غیره را فراهم آورد.

تا به حال این دانشگاه ها با ارائه کردن رایگان محتوای دروس خود نه تنها با عدم تمایل دانشجویان برای ورود به دوره های خود همراه نبوده اند، بلکه به نظر می رسد که قراردادن مطالب درسی به صورت آنلاین علاقه افراد را به یادگیری دروس بیشتر افزوده است.

خانم آن مارگولیس ،مدیر اجرایی برنامه OCW در MIT می گوید: "ما قویا اعتقاد داریم که تعلیم و تربیت هنگامی به بهترین نحو پیشرفت می کند که دانش به صورت آزاد و رایگان در اختیار همه قرار گیرد. MIT از قدرت اینترنت برای در برای قرار دادن همه مواد آموزشی که در این دانشگاه تولید شده اند در دسترس همه استفاده می کند.

خانم مارگولیس می گوید سایت ام آی تی (ocw.mit.edu) با سایت های همراهش که این مواد درسی را به زبان های دیگر ترجمه می کنند، اکنون در هر ماه میزبان ۱.۴ میلیون دیدار بوسیله دانشجویان " از تک تک کشورهای کره زمین" هستند.

او می گوید ما از عراق، دارفور ،" حتی از مناطق قطبی" بازدیدکننده داریم. او می افزاید: "ما همواره با ]دانشجویان آنلاینی[ ارتباط پیدا می کنیم که ماجراهایی الهامبخش را از چگونگی استفاده شان از این مطالب برای دگرگون کردن زندگی های شان نقل می کنند.آنها واقعا، واقعا پر از انگیزه اند."

شیوه به اصطلاح "آموزش از راه دور" بر روی اینترنت پدیده جدیدی نیست. دانشجویان در بسیاری از موسسات اموزشی با پرداخت پول می توانند در دوره های آنلاین چه با دریافت مدرک و چه صرفا به عنوان یک تجربه آموزش در دوران بزرگسالی بدون دریافت مدرک شرکت کنند. بسیاری از دانشگاه ها نیز پادکست های رایگان ( مطالب صوتی و. گاهی تصویری که از طریق اینترنت ارائه می شود) عرضه می کنند.

اما حجم و گوناگونی هنگفت مطالب آموزشی که بوسیله MIT و همکاران OCW آن بر روی شبکه قرار داده شده اند، در مقایسه با موارد قبلی واقعا بهت آور است.

برای مثال به گفته خانم مری لی،معاون مدیر برنامه OCW در دانشگاه تافتز در شهر مدفورد ایالت ماساچوست هریک از ۲۹ دوره درسی که تا به حال این دانشگاه به صورت آنلاین درآورده،" بدون اغراق اندازه ای در حد یک درسنامه دارند." او می گوید این مواد درسی آنلاین بسیار بیشتر از "استخوان بندی یک دوره درسی" هستند[که معمولا در وب سایت های دانشگاه ها قرار داده می شود.]

به گفته دکتر لی بازدیدکنندگان دوره OCW دانشگاه تافتز در مورد "پزشکی حیات وحش" آن را جامع ترین وب سایت در مورد این سرفصل در جهان می خوانند.

البته حتی طرفداران OCW هم قبول دارند که OCW جایگزین حاضر شدن در دانشگاه نیست.برای مثال دانشجویان OCW نمی توانند از یک استاد بازخورد بگیرند یا با سایر دانشجویان درباره محتوای دروس به مباحثه بپردازند.

جیمز یاگر، معاون ارشد آموزش در دانشکده بهداشت عمومی بلومبرگ در دانشگاه جانز هاپکینز در بالتیمور می گوید: " آموزش دانشگاهی در واقع شامل مجموعه کاملی از دانشجویان است که با یکدیگر به تعامل می پردازند، شبکه هایی تشکیل می دهند، با استادان تعامل دارند، و کل این محیط وابسته به دانشکده است."

یاگر بر برنامه OCW در دانشکده اش نظارت دارد. هدف این دانشکده این است که از حدود ۲۰۰ دوره درسی اش ۹۰ تا ۱۰۰ دوره در یکسال آینده به صورت آنلاین درآورد. دکتر یاگر می گوید در ماه نوامبر (آبان) دانشجویان از کشورهایی از جمله تایوان، انگلیس، استرالیا، سنگاپور، آلمان، ژاپن و هلند حدود ۸۰۰۰۰ دیدار از صفحات اینترنتی دوره OCW این دانشگاه داشته اند.

ابتکار عمل MIT با این ایده آغاز شد که اعضای هیات علمی سایر دانشگاه ها از چگونگی تدریس یک موضوع را بوسیله استادان MIT آگاه شوند. اما پس از آنکه پروژه OCW آنلاین شد، دانشکده به سرعت متوجه دو جمعیت عظیم دیگر شد: دانشجویان در کالج های دیگر که می خواستند در مورد چیزهایی که می آموختند به بحث بپردازند، و به اصطلاح "خودآموختگان" که تحصیلات رسمی را دنبال نمی کنند اما به افزایش دانش خود علاقمندند.

MIT علاوه بر محتوای دوره هایش همچنین می خواست روش های تدریسش را نیز به نمایش بگذارد. بسیاری از دانشکده ها پیرو الگوی سنتی هستند و ابتدا نظریه را تدریس می کنند و سپس به دانشجویان اجازه می دهند آنچه را آموخته اند به مرحله عمل درآوردند.

اما مارگولیس می گوید MIT شیوه تدریس "عمل،نظریه،عمل" را به اجرا درمی آورد، که هدفش این است که دانشجویان را به فوریت پیش از غرق شدن در نظریه در کار درگیر شوند و در آنها شور و شوق بوجود آید.

کنسرسیوم درس افزار باز ( ocwconsor tium.org) علاوه بر MIT، تافتز و جانز هاپکینز شامل دانشگاه ایالتی میشیگان، دانشگاه میشیگان، دانشگاه نتردام و دانشگاه ایالتی یوتا در آمریکا می شود در سطح بین المللی نیز گروههایی از دانشگاه ها در چین،ژاپن و اسپانیا عضو آن هستند.

تا به حال ام آی تی ۱۵۵۰ دوره درسی اش را برای OCW منتشر کرده و قصد دارد که تا پایان سال جاری میلادی بقیه دوره های درسی را هم به صورت آنلاین درآورد.

مواد هر دوره درسی متفاوت است. ویدئوی کامل سخنرانی های استادان، که یکی از پرطرفدارترین مطالب است، تنها برای ۲۶ ددوره درسی در دسترس است که در مجموع شامل حدود ۱۰۰۰ ساعت ویدئو می شود. مارگولیس می گوید: "تمایل ما این است که ویدئوهای بیشتری داشته باشیم زیرا آنها بسیار محبوب هستند. اما این کار خرج زیادی برمی دارد."

دانشکده هایی مانند تافتز و جانز هاپکینز توانستند به سرعت کلید برنامه OCW خود را بزنند، زیرا این دانشگاه ها قبلا برای سالهای متمادی بود که خودشان را متعهد کرده بودند همه مواد کلاس های درسشان را برای استفاده دانشجویان خودشان به صورت آنلاین درآورند.

اما لی و یاگر می گویند مهمترین مسئله بررسی کردن مطالب از لحاظ موضوع حق مولف بوده است یا به اصطلاح "باطل کردن حق مولف" (copyright scrubbing) بوده است. اگر این مجوز را نتوان برای یک عکس یا نمودار خاص به دست آورد، باید حق مولف را از روی نسخه OCW برداشت یا جانشینی یافت.

دان کولمن معاون مدیر اموزش و رئیس برنامه مطالعلت مداوم دانشگاه استانفورد و می گوید برنامه OCW بخشی از طیف گسترده محتواهای آموزشی پویا بر روی اینترنت در حال ظاهر شدن هستند. کولمن میزبان وب سایت میزبان وب سایت oculture.com است تحول در آموزش بر اساس اینترنت به صورت تاکید بر پادکست ها را برجسته می سازد.

او می گوید: "دوره های آنلاین تمام عیار نهایتا ممکن است به جانشین کارآمدی برای حضور در کلاس درس بدل شوند،اما تا آن زمان راه درازی در پیش است. کولمن می گوید برای مثال پادکست ها به یادگیرندگان امکان می دهند تا یک سخنرانی را بشنوند، اما نمی توانند شنوندگان را به نوشتن یک مقاله انتقادی وادارند یا آنها را در مباحثه در کلاس شرکت دهند فعالیت هایی که عنصری کلیدی در فرآیند یادگیری هستند.

و لازم است تکنولوژی هم کمی پیشرفت کند. کولمن می گوید: "ما پیش از اینکه این مدل به یگ گزینه اموزشی و اقتصادی واقعی بدل شود، نیاز به شبکه بسیار سریع فیبر نوری و ابزارهای ارتباطی داریم که به دوره های درسی میزان بالاتری از سرعت انتقال و گسترش اجتماعی بدهند. بنابراین در این فاصله کلاس درس سنتی موقعیتش را حفظ می کند."

یاگر یادآور می شود برای مثال انجام کار آزمایشگاهی که معمولا به همکاری نزدیک عملی مربی و دانشجویان دارد، در آموزش آنلاین مسئله آفرین می شود.

کولمن معتقد است که دانشگاه ها از گذاشتن رایگان محتوای درسی حود بر روی اینترنت ضرری نمی کنند، چرا که آنها همچنان دانشجویان جوان را به سوی خود خواهند کشاند. اما او می گوید پادکست ها و دوره هایOCWمممکن است یادگیرندگان بزر گسال را از سایر فعالیت های تفریحی مانند خواندن کتاب،تماشای برنامه های آموزشی تلویزیون و خریدن نوار صوتی کتاب ها و سخنرانی ها باز دارد. همه این وسائل آموزشی هنگامی که کاربران اطلاعات رایگان با کیفیت بالا را بر روی شبکه بیابند، احتمالا مخاطبانشان را از دست می دهند."

ترجمه علی ملائکه