آموزش و پرورش با قرار گرفتن در عرصه تحولات پرشتاب جهان امروز، دستخوش تغییرات وسیعی شده است. لازمه ماندگاری در این عصر توجه به کیفیت نظام آموزشی است.

نظامی که در مسیر سفری به مقصد رشد، بالندگی، ارتقاء دانش و مهارت علمی سرمایه های این مرز و بوم قرار گرفته است و هرچه در این سفر به جلو می رود، تصمیم گیریها سریع تر، تعداد دانش آموزان زیادتر و دگرگونی ها در یافته های علمی و نیاز های علمی فراوان تر می شود.

ما با انفجار دانش رو به رو هستیم و باید همسفران خود را نو آور، خلاق و دارای استقلال فکری بار آوریم و آنها را در محیطی قرار دهیم که آنها را خلاق بار آورد . این سرمایه ها هستند که منجر به نوآوری، رشد و توسعه جامعه خواهند شد. بدین منظور پنجره دانش را باید باز کرد و به تربیت نسلی خلاق پرداخت.

خلاقیت عبارت است از به کار گیری توانایی های ذهنی به منظور دستیابی به یک اندیشه نو و تفکر جدید در هر زمینه ای، که این امر خود پایه و اساس رسیدن به نوآوری در آن زمینه می باشد.

همه افراد تمایل دارند نسبت به محیط زندگی خود شناخت داشته باشند تا بر اساس آن برای زندگی خود تصمیمی گرفته و تلاش نمایند. این خواسته منجر به ایجاد حس کنجکاوی و بوجود آمدن افرادی جستجوگر نسبت به پیرامون خود می شود که این امر در برگیرنده همان نیاز به خلاقیت و خلاق بودن در برخورد با موقعیت های زندگی است.

آموزش و پرورش نقش مهمی در فراهم آوردن زمینه برای رشد خلاقیت دارد که در این خصوص می تواند با فراهم کردن موقعیت مناسب و آموزش درست استعدادها و توانایی های افراد را شکوفا سازد.

تربیت دانش آموز خلاق تنها به این منظور نیست که فقط بتواند یک اثر هنری خلق یا دست به اختراع جدیدی بزند، بلکه علاوه بر آن در برخورد با مسائل و مشکلات در زندگی شخصی و اجتماعی خود خلاقانه برخورد نماید.

آنها باید بیاموزند در برخورد با مسائل مختلف تنها یک راه حل وجود ندارد و بتوانند در مواجهه با تنگناها یا در تصمیم گیریها خود راه حلها و موقعیت های گوناگون را بررسی و بهترین آن را به کار ببرند، تا در کلیه مراحل زندگی اعم از زندگی تحصیلی، شغلی، ازدواج، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی رفتار خلاقانه داشته و تبدیل به یک شهروند حرفه ای شوند.

تمام دانش آموزان می توانند خلاق باشند، کسی که از نظر هوشی در سطح بالایی قرار دارد ملاکی برای خلاق بودن او نیست. باید شرایط مناسب فراهم باشد تا خلاقیت افراد بروز کند. در بروز خلاقیت علاوه بر عوامل فردی، عوامل اجتماعی و محیطی نقش بسزایی دارند.

خلاقیت زمانی به وجود می آید که دانش آموز با یک موقعیت مبهم روبرو شود و با توجه به تجربیات قبلی، پشتکار فراوان و پیگیری های مداوم به اقدام به حل آن مسئله کند. در اینجا دانش آموز بدون نظارت کامل باید به خلق ایده های جدید و ارائه راه حل های مختلف بپردازند.

از عواملی که در رشد خلاقیت بسیار تاثیر گذار هستند می توان عوامل زیر را نام برد که همه آنها در این امر در تعامل با یکدیگر می باشند و تاثیر پذیر هستند:

▪ نظام آموزشی:

باید فضای کافی برای ظهور خلاقیت را در سیاست گزاری های آموزشی فراهم و آن را جزء محور فعالیت های آموزشی نهادینه کند.

▪ برنامه ریزان:

هدف های آموزشی را درجهت رشد خلاقیت دانش آموزان و متناسب با فلسفه اجتماعی و تربیتی حاکم بر جامعه تدوین کنند.

▪ محتوای آموزشی:

نباید آموزش ها تنها جنبه تجویزی و تحمیلی داشته باشند. توجه بیش از اندازه محتوای آموزشی ما به حفظیات مانع از بروز خلاقیت می شود. برنامه ریزان درسی در تدوین محتوای دروس در جهت رشد این زمینه توجه کافی داشته باشند.

▪ مدارس:

با فراهم آوردن امکانات لازم جهت ارائه آموزش های مباحث درسی در خارج از محیط کلاس درس و در محیط واقعی و استفاده از معلمان خلاق و پذیرفتن ایده های نو آنان و تشویق دانش آموز خلاق و رشد آنها زمینه ساز این امر خواهند بود.

▪ معلمان:

شخصیت معلم و روش تدریس او تاثیر بسزای در ایجاد این امر دارد. شاید بتوان گفت یک معلم خلاق روش تدریس خود را به گونه ای انتخاب می کند که منجر به رشد خلاقیت دانش آموزان شود. چنین معلمی کلاسی پویا دارد و متناسب با هر مبحثی روش خاص بر می گزیند و آموزش خود را با طرح سوالاتی که بحث برانگیز هستند و منجر به تفکر در دانش آموز می شود، آغاز می کند و به جای اینکه شرایط را برای انتقال اطلاعت فراهم کند آنان را در موقعیتی قرار می دهد تا خود به جستجوی اطلاعا ت بپردازند.

همچنین ایده ها و نظرات دانش آموزان را پذیرا می باشد و برای هر فکری ارزش قائل است و از ایده های دانش آموزان در هر مسئله ای استقبال می کند و آنها را تشویق می نماید. فراهم آوردن شرایطی که دانش آموزان به فعالیت های گروهی ترغیب شوند، به تبادل افکار و نظریات خود بدون هیچگونه ترسی بپردازند، از عوامل مهم می باشند. می بایست دانش آموزان را به ارزشیابی در خصوص مطالب و مسائلی که می شنوند و می خوانند تشویق کرد و ساعت هایی را به بحث های آزاد و گروهی اختصاص داد.

▪ والدین:

والدین نقش بسزای در این امر دارند. خصوصا قبل از شروع آموزش رسمی. والدینی که کودکان خود را به مطالعه کردن تشویق کردن و آنها را عادت می دهند و با فراهم آوردن شرایط مناسب، سهیم کردن آنها در ارائه راه حل ها و نظرخواهی و پذیرفتن ایده های نو، در رشد خلاقیت فرزندان خود تاثیر بسزایی دارند.

با فرارسیدن فصل تابستان می توان زمینه را برای این امر فراهم کرد. این امر می تواند توسط دست اندر کاران آموزشی با برگزاری کارگاه های آموزشی، و ارائه برنامه های متناسب جهت بروز خلاقیت صورت پذیرد. کلاسهای هنری، هنرهای تجسمی، حجم سازی، مقاله نویسی، داستان نویسی و ... آموزش هایی هستند که منجر به بروز خلاقیت می شوند. البته می توان برنامه های دیگری جهت خلاقت در مهارت های زندگی و شیوه برخورد با موقعیت های مختلف تدارک نمود.

در آموزش مهارت های زندگی مهمترین امر، آموزش حل مسئله و داشتن تفکر خلاق به دانش آموزان است که اجرا این امور خود مستلزم همکاری و همکفری متخصصان در این زمینه می باشد.