ورزش قهرمانی امروزه به یک صنعت فوق درآمدزا تبدیل شده است. همین رونق خیره کننده کافی است تا برخی ورزشکاران برای رسیدن به جایگاه های بهتر و کسب امتیازات بیشتر دست به هر کاری از جمله مصرف مواد نیروزا بزنند.

در این میان حتی مدیران برنامه و دلالان ورزشی نیز وارد عمل شده و بر آشفتگی چنین وضعیتی دامن می زنند. اما همچون تمامی عرصه های زندگی که بهره گرفتن از فناوری های نوین در مقابله با چالش ها کارساز بوده است، این بار نیز علوم نوین به کمک برگزارکنندگان مسابقات مختلف ورزشی آمده و امکان تقلب و هر گونه اقدام خلاف مقررات را به حداقل رسانده است. رویدادهای مهم ورزشی تا چند ماه دیگر گوشه و کنار جهان را تحت تأثیر خود قرار می دهند. جام جهانی فوتبال ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی و المپیک ۲۰۱۲ لندن مهم ترین این رویدادها به شمار می آیند اما همسو با آنها، نگرانی ها در زمینه استفاده از مواد نیروزا نیز افزایش یافته است.

دوپینگ یکی از اصلی ترین چالش های جهان ورزش است که امروزه بر سطح وسیعی از ورزش قهرمانی جهان سایه افکنده است. همزمان با توسعه فناوری های نوین، برخی ورزشکاران به استفاده از روش های غیرقانونی برای افزایش سطح توانمندی های خود روی می آورند که ردیابی آنها صرفا از طریق پیشرفته ترین تجهیزات پزشکی امکان پذیر است. برای همین منظور پیش بینی می شود استفاده از فناوری هایی نظیر گذرنامه های بیولوژیکی راهکار مطمئنی برای مقابله با این پدیده شوم باشد. این فناوری که چند سالی از ارائه اولیه آن می گذرد، اکنون آزمایش های کاربردی مختلفی را با موفقیت پشت سر گذاشته و پیش بینی می شود بزودی استفاده از آن توسط بسیاری از فدراسیون های ورزشی رایج شود و حتی اوج بهره گیری از آنها را در المپیک ۲۰۱۲ شاهد باشیم.

به ورزشکاران خاطی هشدار جدی داده می شود که شیوه های شناسایی دوپینگ با تغییرات چشمگیری روبه رو شده است. چندی پیش آژانس جهانی ضد دوپینگ (وادا) دستورالعمل هایی برای استفاده از فناوری «گذرنامه های ورزشی بیولوژیکی» صادر کرد تا بتوان از آن به عنوان شیوه مدرن و مطمئنی برای ردیابی و شناسایی دقیق ورزشکاران دوپینگی بهره گرفت. کلیتی که در این فناوری دیده می شود، ساده اما کاربردی است؛ کنترل دقیق هرگونه تغییرات غیرمعمول در فیزیولوژی عادی بدن ورزشکار. در استفاده از این روش نوین تلاش می شود تا با افزودن داروهایی به فرآیند آزمایش ها، وجود احتمالی داروهای خاص و غیرقانونی در بدن ورزشکار خاطی تشخیص داده شود.

این گذرنامه که شامل اطلاعات به روز شده ای درخصوص ترکیبات خونی ورزشکار است، برای نخستین بار در سال ۲۰۰۲ معرفی شد و پس از گذراندن مراحل مختلف آزمایشی اکنون به عنوان یکی از الزامات اصلی در برخی فدراسیون های ورزشی شماری از کشورهای جهان به کار گرفته می شود و در این میان اتحادیه بین المللی دوچرخه سواری که همواره با خبرها و جنجال های زیادی درخصوص دوپینگ ستاره های این رشته روبرو بوده است، از جمله استفاده کنندگان این فناوری به شمار می آید. به عقیده کارشناسان، دستورالعمل جدیدی که درباره استفاده از این گذرنامه انتشار یافته و در آن برای نخستین بار نکات دقیقی در ارتباط با موارد قابل ثبت در این گذرنامه تأکید شده است، موجب خواهد شد تا فدراسیون های بیشتری به بهره گیری از این تکنیک بازدارنده ترغیب شوند. اولاف شوماخر از مشاوران عالی رتبه آژانس جهانی ضددوپینگ که تحقیقات زیادی را در این زمینه در دانشگاه فرایبورگ آلمان داشته معتقد است آینده این نوع گذرنامه ها کاملا روشن است و با تکیه بر قابلیت هایی که در آنها دیده می شود، می توان به از بین رفتن تدریجی پدیده شوم دوپینگ امیدوار بود.

این فناوری در حالی بتدریج جای خود را در ورزش قهرمانی باز می کند که روش های مبتنی بر تکنیک های نوین علمی دیگری نیز برای مقابله با دوپینگ ارائه شده است. بتازگی اتحادیه بین المللی اسکیت با استفاده از روشی مشابه با گذرنامه های بیولوژیکی، ورزشکاری را که مظنون به استفاده از مواد نیروزا بود، مجرم شناخت تا بار دیگر مهر تأییدی به کارآمد بودن استفاده از فناوری های نوین در شناسایی خاطیان ورزشی زده شود. البته این برای نخستین بار است که با استفاده از چنین روشی، دادگاه به مجرم بودن ورزشکار خاطی رای داده و همین امر موجب شد تا چنین تشخیص مبتنی بر تحقیقات علمی سر و صدای زیادی در رسانه ها ایجاد کند. در این روش مشابه محققان اطلاعاتی درباره نوعی ترکیبات ناآشنا در خون کلودیو پچستین، اسکیت باز آلمانی پیدا کردند تا همین کشفیات برای محرومیت ۲ ساله وی از هر رقابت ورزشی کافی باشد.

دوپینگ یکی از اصلی ترین چالش های جهان ورزش است که امروزه بر سطح وسیعی از ورزش قهرمانی جهان سایه افکنده استالبته گرچه روش های مختلفی برای تشخیص استفاده احتمالی از مواد نیروزا ارائه شده است، اما همواره این احتمال وجود دارد که ورزشکاران مظنون و حتی در برخی موارد نیز ورزشکاران خاطی با خوش شانسی روبرو می شوند. در چنین مواردی است که محققان استفاده از گذرنامه های بیولوژیکی را به عنوان سرآمد فناوری های ارائه شده برای شناسایی دقیق ورزشکاران مظنون در نظر می گیرند. آژانس جهانی ضد دوپینگ امیدوار است تا استفاده از گذرنامه های بیولوژیکی هرچه سریع تر عمومیت پیدا کند. این گذرنامه ها توانایی آن را دارند تا نشانه های استفاده از مواد نیروزا را بدون نیاز به تمرکز روی مواد مخصوص شناسایی کننده، برملا سازند. از آنجا که این مواد در بسیاری از موارد حالت گول زننده پیدا می کنند، نمی توان اعتماد چندانی برتشخیص های مبتنی بر آنها داشت، اما در این گذرنامه ها اثری از تمرکز بر این گونه مواد نیست.

نکته جالب دیگر این است که این نوع گذرنامه ها می توانند دوپینگ ورزشکار را در حالتی نشان دهند که استفاده ای از مواد غیرقانونی نشده، اما با تزریق خون یا ژن های مختلف و اثرگذاری غیرعادی بر بدن، سطح توانمندی ورزشکار به طرز عجیبی افزایش یافته باشد. در این گذرنامه ها اثری از فراموشی نیست و هر اطلاعاتی که به دست می آید ثبت می شود و البته در گذر زمان و با آزمایش هایی که از ورزشکار صورت می گیرد به روز نیز می شوند.

در مورد اسکیت باز آلمانی محققان شمار سلول های خونی این ورزشکار را بدقت کنترل کردند. Reticulocytes سلول های قرمز خونی هستند که از مغز استخوان منتشر می شوند و به صورت طبیعی سهم یک درصدی در خون دارند، اما در نمونه خون گرفته شده از وی این رقم به عدد سه رسیده بود. تحقیقات دقیق تر نشان داد که تزریق هرمونی موسوم به اریتروپوئیتین موجب این تغییر غیر عادی شده است. عناصری نظیر هموگلوبین و هماتوکریت و نظایر آنها که ترکیب خونی هر فردی را تشکیل می دهند در این گذرنامه بیولوژیکی ثبت شده و به عنوان مؤلفه هایی در بررسی احتمال استفاده از مواد نیروزا از سوی ورزشکاران مظنون به کار گرفته می شوند. این داده ها ۹ بار در سال به روز می شوند تا همواره اطلاعات دقیق و روزآمدی از ترکیبات خونی ورزشکاران وجود داشته باشد.

در ماه ها و سال های آتی رویدادهای بزرگ ورزشی در کشورهای مختلف جهان برگزار می شوند. مسابقات جام جهانی فوتبال ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی و در ادامه برگزاری المپیک ۲۰۱۲ لندن از جمله این رویدادهای مهم ورزشی به شمار می آیند که از هم اکنون مقامات برگزارکننده نگرانی های زیادی درخصوص احتمال استفاده از مواد نیروزا از سوی ورزشکاران مطرح می کنند. آنها چشم به فناوری هایی نظیر گذرنامه های بیولوژیکی دوخته و با اطلاع رسانی گسترده در این خصوص هشدارهای لازم را به ورزشکاران می دهند.