«باید بدانیم برای رسیدن به اهداف چشم انداز بیست ساله، نقشه جامع علمی کشور ما چیست؟... این نقشه را باید ترسیم کنیم، بعد این نقشه را طبق راهبردهای عملیاتی و برنامه ریزی زمان داد و منظم به تدریج پر و کامل کنیم.» ...

نقشه جامع علمی چست؟

طبق تعریف نقشه جامع علمی کشور عبارت است از: «مجموعه ای، هماهنگ و پویا از اهداف، سیاست ها، ساختارها، الزامات برنامه ریزی تحول راهبردی علم، فناوری و نوآوری مبتنی بر ارزش های اسلامی ایرانی و آینده نگر برای دستیابی به اهداف چشم انداز بیست ساله کشور.»

امروزه در عصر دانش به سر می بریم. هر کشوری که در این قرن دارای طرح و برنامه برای رشد در عرصه بهره برداری از علم نباشد، نخواهد توانست جایگاه خویش را ارتقا دهد و یا آن را حفظ کند.

هدف از تدوین نقشه علمی، تحقق چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران

چشم انداز بیست ساله نظام جمهوری اسلامی ایران خطوط کلی حرکت کشور در سال های آینده را روشن کرده است. اما این چشم انداز برای عملی شدن، نیازمند نقشه جامع علمی کشور است. به عبارت دیگر نقشه جامع علمی کشور مسیرهای حرکت لازم برای رسیدن به اهداف ترسیم شده در چشم انداز را مشخص می کند.

علاوه بر این و بر اساس سند چشم انداز بیست ساله، جمهوری اسلامی ایران باید به رتبه نخست کشورهای منطقه در علم، فناوری و نوآوری های علمی منقطه برسد. خوشبختانه تاکیدات رهبر انقلاب تدوین نقشه جامع علمی کشور را به یک ضرورت ملی بدل ساخته و رهنمودهای ایشان تحرک مناسبی در عرصه سیاست گذاری علم وفناوری ایجاد کرده است. اخیرا نیز در ابلاغ سیاست های کلی برنامه پنجم توسعه ملاحظه می شود که به علم و فناوری توجه خاص شده است. در نهایت شورای عالی انقلاب فرهنگی با همکاری تعداد زیادی از نخبگان کشور پاسخ به این نیاز مهم کشور (تهیه نقشه بلندمدت علم با فناوری و نوآوری) را آغاز کرده است.

سلامت در نقشه جامع علمی کشور

شورای تخصصی تدوین نقشه جامع علمی کشور، دو دسته کمیته شامل کمیته ای تخصصی موضوعی و کمیته های چرخه علم و فناوری تشکیل داده است. به لحاظ اهمیت سلامت، یکی از کمیته های تخصصی موضوعی به سلامت و علوم زیستی می پردازد.از آنجا که عملکرد این کمیته ها در نهایت باید نقشه ای واحد برای کشور رقم بزنند، نتایج کار در کمیته تلفیق مورد ارزیابی قرار گرفته است.

به لحاظ تخصصی بودن بحث سلامت، مسوولیت تدوین نقشه حوزه سلامت را شورای سیاست گذاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بر عهده داشته است. شورای سیاست گذاری تلاش نموده تا در پانل های تخصصی و با مشارکت طیف صاحب نظران به تهیه نقشه جامع علمی کشور در حوزه سلامت بپردازد و در این اثنی با اطلاع رسانی بتواند مشارکت موثر اندیشمندانی که امکان حضور آنها در جلسات فراهم نشده بود را خواستار شود.

مسوولیت نهایی تحقق جامعه سالم بر عهده دولت است. در پیش نویس نقشه جامع علمی کشور در حوزه سلامت آمده است که سلامت یک حق عمومی است، لذا دولت علاوه بر نقش حاکمیتی، در موارد تامین، توزیع و پرداخت منابع مالی سلامت نقش تصدی گری ایفا می کند. آموزش عمومی نیز به این گونه است و همه افراد واجب التعلیم هستند. ولی برای سرعت گرفتن چرخه دانش، لازم است ضمن وجود نقش نظارتی دولت بر حفظ حقوق مردم (از جمله رعایت اخلاق و ایجاد فرصت های برابر در آموزش) بخش غیردولتی نیز حضور موثر داشته باشد تا نوآوری در کشور بتواند از چابکی لازم برخوردار گردد. از طرف دیگر سلامت عرصه تغییر و تحولات سریع است. سیمای بیماری ها و مفاهیم سلامتی درکنار فناوری های جدید سلامت به سرعت تغییر می کنند. در صورت عد م توجه به اصل عدالت در سلامت و نبود حرکت برنامه ریزی شد، کمبود منابع برای تامین هزینه های خدمات پیشرفته سلامت در کنار پیشرفت های جدید علمی و فناوری باعث عمیق تر شدن شکاف بی عدالتی در ارایه خدمات سلامت می شود.

روش شناسی نقشه جامع علمی

با توجه به تعریف در تهیه نقشه جامع علمی کشور از دو رویکرد هنجاری و آینده نگری استفاده شده است. در رویکرد هنجاری تلاش شده تا با توجه به ارزش های اسلامی ایرانی (مانند الزام توجه به آحاد مردم در بهره مندی از سلامت، جایگاه علم، اهمیت اخلاق حرفه ای و نقش آموزش و پژوهش در تکامل فردی و اجتماعی) هدف های غایی و شیوه حرکت به سوی آنها تبیین شوند. در رویکرد دوم (آینده نگاری) سعی شده تا در حد ممکن بر اساس روندهای جهانی توسعه دانش و نیازهای سلامتی مشخص شود که تا بیست سال آینده شرایط چگونه خواهد بود. چه مسایلی اولویت بیشتری دارند و چگونه باید حرکت کرد تا به اهداف نایل شد.

وضعیت کنونی نقشه؛ مشارکت در ارایه نظرات

حوزه های اولویت دار سلامت شناسایی شده اند. بر اساس رهنمودهای رهبری، سند چشم انداز و الویت های سلامت، پیش نویس نقشه جامع علمی کشور در حوزه سلامت چندی پیش آماده گشته است و جهت دریافت نظرات بین صاحب نظران سلامت توزیع شده است. نکته مهم اینکه هم اکنون در صفحه اصلی سایت www.medmap.ir پیش نویس نقشه جامع علمی سلامت قرار داشته و قابل دسترسی برای عموم می باشد. هدف از این کار دسترسی هر چه بیشتر به نظرات ارزشمند تمامی کسانی است که دغدغه اعتلای ایران اسلامی و سلامت را دارند.

دکتر باقر لاریجانی

استاد و رییس دانشگاه علوم پزشکی تهران