مقاله ای درباره ی وضعیت یک محیط طبیعی که در خطر از بین رفتن است

مقاله ای درباره ی وضعیت یک محیط طبیعی که در خطر از بین رفتن است تالاب گاوخونی یکی از محیط های طبیعی است که در حال از بین رفتن است این تالاب در کنار نزدیکی شهر ورزنهو در حوالی تپه های شنی قرار گرفته است در ادامه راجع به این تالاب بیشتر بخوانید

تالاب گاوخونی یکی از تالاب های مشهور در جلگهٔ مرتفع مرکزی ایران به شمار می آید. این تالاب حیاتی منطقه ای به وسعت ۴۷۶ کیلومتر مربع را پوشانده و در ۱۶۷ کیلومتری جنوب شرق اصفهان در کنار شهر ورزنهو در مجاورت تپه های شنی واقع شده است. ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۴۷۰ متر و بیشینهٔ عمق آن ۱۵۰ سانتیمتر می باشد. باتلاق مذکور منابع زیستی غنی ای دارد البته به انضمام فعالیت های دیگری که نسبت به محیط دارد. این باتلاق همچنین پناهگاهی برای پرنده های مهاجراست که با همهٔ این ویژگی ها یکی از جاذبه های گردشگری است.

با تخصیص بی رویه آب به صنایع و باغات، آب ورودی این تالاب مدتهاست به صفر رسیده و عملاً این تالاب نابود شده است. این در حالی است که کشور ایران عضو کنوانسیون بین المللی رامسراست و طبق آن حق ندارد قوانینی تصویب کند که بر اثر آن قوانین تالابها خشک شوند.

پس از 10 سال که هیچ آبی به تالاب نرسیده بود؛ با تمهیدات صورت پذیرفته به وسیله کشاورزان منطقه شرقی اصفهان، در نهم تیرماه 94 آب رودخانه ضمن عبور از بند شاخ کنار به تالاب بین المللی گاوخونی رسید و پس از یک دهه باعث خوشحالی مردم، کشاورزان و دوستداران محیط زیست شد.

با توجه به اینکه در شرایط فعلی جریان داشتن این مقدار آب در زاینده رود از خشک شدن بستر رودخانه و تبدیل آن به کانون ریزگردها جلوگیری خواهد کرد در تغذیه آبخوان ها و تأمین بخشی از خدمات زیست بومی رودخانه نظیر حفظ تنوع زیستی نیز نقش بسزایی دارد.

زاینده رود به عنوان تنها منبع اصلی و مداوم تأمین کننده آب تالاب از ارتفاعات زردکوه بختیاری واقع در استان چهارمحال بختیاری سرچشمه می گیرد. این رودخانه با طی مسافتی در حدود 300 کیلومتر و در یک مسیر پر پیچ وخم در جهت جنوب شرقی اصفهان پیش می رود تا درنهایت به تالاب گاوخونی ختم می شود. کیفیت و کمیت آب زاینده رود در طول مسیر تحت تاثیر عوامل مختلف دگرگون شده در پایان آب بسیار ناچیز و با کیفیت بسیار متفاوت از لحاظ درجه شوری و میزان آلودگی به تالاب می ریزد.

براساس نمونه گیری های به عمل آمده نتایج حاصل نشان می دهد که رابطه مستقیمی بین افزایش دبی رودخانه با بهبود کیفیت و خصوصاً کاهش شوری آب تالاب وجود دارد. انتظار می رود که مسئولین امر هم در کنار تأمین آب برای صنعت، باغات، شرب و ... فکری برای تامین آب تالاب کند. تنها در این صورت است که این تالاب شاخص و ارزشمند و در عین حال فراموش شده، حیاتی دوباره یافته و چون دژی استوار در مقابل هجوم کویر ایستادگی خواهد کرد.

لازم به ذکر است که علاوه بر زاینده رود، مسیل های متعددی وجود دارند که فقط در مواقعی که بارندگی شدیدی اتفاق می افتد، آب را از ارتفاعات مشرف به گاوخونی هدایت می کرده و با گرم شدن هوا خشک می شوند. همچنین رودخانه های کوچک فصلی که در بخش جنوبی حوضه در محدوده شهرضا و ایزدخواست جریان دارند، در ایامی از سال بدون اتصال به زاینده رود، مستقیماً آب خود را به تالاب می ریزند.

تالاب گاوخونی در زمان پر آبی هر سال در فصل سرما میزبان پرندگان مهاجر بوده است. این پرندگان عبارتند از: انواع کاکایی، فلامیگو، انواع سلیم، آب چلیکها، خروس کولی، انواع شیم، بالکان، پلیکان، حواصیل خاکستری، بوتیمار، انواع کله سبز، اردک، لک لک از فیلوش اردکنوک پهن، ... همچنین پرندگان عموما با شروع فصل پاییز به طرف گاوخونی سرازیر شده و تمام زمستان را در این منطقه بسر می برند.

علاوه بر آن پرندگانی دیگر مانند: چنگر، طاووسک، خروس کولی،سلیم کوچک، سلیم طوقی، سلیم تالابی، آب چیلک پا سرخ، پاشلک، چویا، چاخلق، کاکائی، کاکائی کوچک، کاکایی سر سیاه، پرستوی دریایی، جغد تالابی و شاه بوف نیز در این منطقه یافت می شدند.

البته در تالاب گاوخونی آبزیان نیز زندگی می کردند کهخ مهم ترین آنها را می توان از مار آبی، ماهی کپور، ماهی سیاه، شیر ماهی، کامبوزیا، لاک پشت، قورباغه و خرچنگ نام برد.

احیای گاوخونی مهم تر از حفظ عنوان بین المللی این تالاب است

در سال گذشته خبر هایی مبنی بر خارج شدن تالاب بین المللی گاوخونی از لیست بین المللی بودن مطرح شد. خارج شدن تالاب بین المللی گاوخونی از لیست بین المللی بودن در مقابل از دست رفتن این تالاب مسئله ای نیست.

جاری شدن آب در رودخانه زاینده رود سبب تأمین آب باریکه ای برای تالاب بین المللی گاوخونی می شود. تمام مسئولان باید اقدامات لازم را به منظور بازگشت آب به رودخانه زاینده رود و به دنبال آن احیای تالاب بین المللی گاوخونی انجام بدهند.

تالاب بین المللی گاوخونی در یک موقعیت استثنایی قرار گرفته است و در ناف ایران قرار دارد. تالاب بین المللی گاوخونی برای پرنده های مهاجر یک محیط حیاتی بوده و تالاب گاوخونی برای مهاجرت پرندگان به عنوان یک توقفگاه بین راهی است.

تالاب بین المللی گاوخونی اکوسیستم پیچیده ای دارد و با از بین رفتن این تالاب این اکوسیستم و حیات زیستی، حیوانی و گیاهی این تالاب نیز از بین می رود. طبیعت قدرت باز سازی دارد و با جاری شدن آب در رودخانه زاینده رود، تالاب بین المللی گاوخونی نیز طی مدت یک تا دو ماه احیاء می شود.

آسیب های خشکی گاوخونی

به صورت قطعی خشکسالی تالاب گاوخونی یکی از دلایل مهم بروز ریز گرد ها و گرد و غبار در اصفهان محسوب می شود و با توجه به این موضوع احیای تالاب بین المللی گاوخونی به میزان بسیاری ضرورت دارد.

در شرایط فعلی مرطوب بودن کف تالاب برای جلوگیری از پراکنش ریزگردها بسیار مهم است اما این نکته قابل توجه است که آسیب وارد شده به تالاب گاوخونی با آن پهنه عظیم ۴۷ هزار هکتاری به دلیل خشکی رودخانه در سالهای متمادی، تنها در درازمدت و با شرایط خاص قابل جبران است

با خشک شدن کامل تالاب بین المللی گاوخونی فاجعه انتشار ریزگردهای سمی آن، کلانشهرهای کشور را تهدید می کند.در روسیه با خشکی دریاچه اورال حوادث ناگواری از جمله حرکت ریزگردهای سرطانزا اتفاق افتاد که مشابه آن با خشک شدن کف تالاب گاوخونی به وقوع خواهد پیوست.

ذرات و رسوبات فلزات سبک و سنگین که طی سال های متمادی از طریق فاضلاب های صنعتی وارد گاوخونی شده بزودی تمام کشور را دربرمی گیرد.

تالاب گاوخونی از لحاظ نقشه های توپوگرافی در دشتی مسطح در میان کشور قرار گرفته که با توجه بــــــه حرکت بادهای شرق به غرب فصل تابستان، ریزگردهای آن کلانشهرهای بزرگ کشور را در معرض خطر قرار می دهد.

یکی از دلایل نامگذاری گاوخونی آن بوده که خوان و محل چرای گاو ها به دلیل علفزار های اطرافش بوده است که این علف ها بجز فایده ذکر شده مانعی برای تثبیت حرکت شن و ماسه محسوب می شده است.

آیا با بازگشایی مجدد دریچه های سد زاینده رود آب به تالاب میرسد؟

حفر چاه های بسیار و ایجاد بند در مسیر زاینده رود باعث شده است که دیگر آبی به تالاب گاوخونی نرسد.کسانی که می گویند که آب زاینده رود به تالاب گاوخونی می رسد، با حوضه زاینده رود آشنا نیستند. این حوضه یک اقلیم طبیعی دارد که هزاران سال مانند یک پیکره زنده کار می کرده است که در حال حاضر آن پیکره بهم خورده است. در ابتدا که سدی وجود نداشت، تمام آبی که از سرشاخه ها می آمد، وارد رودخانه می شد. بخشی از این آب برای مصارف کشاورزی استفاده می شد و بخشی نیز به صورت سیلاب به تالاب می رسید. هم چنین بخشی از این آب وارد سفره های زیرزمینی می شد که مجددا از طریق زهکش ها و مادی ها به رودخانه باز می گشت. در واقع آبی که وارد حوضه آبریز زاینده رود می شد عملا سه یا چهار مرتبه مورد استفاده قرار می گرفت.

85 میلیون متر مکعب آب برای محیط زیست کنار در نظر گرفته شد. این میزان از سد زاینده رود رها می شود، اما به پایین دست و تالاب نمی رسد.

تالاب گاوخونی در حال حاضر به یک بیابان بزرگ و یک واقعیت دردناک برای اصفهان تبدیل شده است. گاوخونی که روزی محل زندگی هزاران پرنده و ماهی بوده است با بی تدبیری ما به این وضعیت دچار گشته است. این تالاب می توانست یک قطب گردشگری برای اصفهان باشد و حتی منبع درآمدی برای ساکنین شرق اصفهان باشد. با توجه به مطالب ذکر شده گاوخونی اگر همچنان این گونه به حال خود رها شود اثرات مخرب و زیان باری برای اصفهان خواهد شد؛ پس امیدواریم مسئولین استان و دست اندرکاران محیط زیست در اصفهان گاوخونی را دغدغه اول خود در اصفهان و یکی از دغدغه های مهم کشوری تبدیل نمایند تا هر چه سریعتر راهکاری برای روح دمیدن به این کالبد خاکی اندیشیده شود و زمانی به یاد آن نیفتیم که دیگر کار از کار گذشته است و دیگر نمی توانیم کمکی به آن بکنیم.

منبع: پایگاه خبری تحلیلی رویش