جنگل ها بی شک نام و نشان زمین هستند یعنی با بودنشان برای زمین هویتی به همراه خواهند داشت که بسادگی به دست نیامده است و درصورت از بین رفتن هرگز دوباره تکرار نخواهند شد.

اما بسیار تاثر برانگیز است که گاهی حتی بسادگی و به بهانه وزیدن یک باد شدید در فصلی خشک پیکره چند صد ساله این سبز قامتان در چشم به هم زدنی از بین می رود که پیدا کردن مقصر و مسوولی که برای چنین حوادثی پاسخگو باشد، هیچ دردی را دوا نمی کند.

محور پنجم از سیاست های برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در زمینه مدیریت اکوسیستم ها که با عنوان حفظ جنگل، سرمایه گذاری در آینده مشترک ما شناخته می شود بر تمرکز روی نقش جنگل در اقتصاد سبز تاکید شده است. بر همین اساس، سازمان ملل امسال را سال بین المللی جنگل ها نامید تا بهانه ای باشد برای ایجاد حرکتی، جنبشی، موجی یا حتی نگاهی تازه برای نجات جنگل ها چون با وجود تمام خبرهای بدی که در زمینه تخریب و نابودی جنگل ها شنیده شده، اما بعضی کارشناسان محیط زیست معتقدند هنوز فهرست باقی است.

● سال بین المللی جنگل ها

برنامه محیط زیست سازمان ملل در فراخوان سال بین المللی جنگل ها تلاش کرده است با دعوت از دولت ها، سازمان های بین المللی، تشکل های غیردولتی، بخش خصوصی و دیگر گروه ها و انجمن ها همگی را برای ایجاد مدیریتی پایدار در حراست، پشتیبانی و مدیریت بهره برداری از جنگل ها گردهم آورد.

حفاظت و توسعه پایدار از تمام انواع جنگل ها منافع تمام نشدنی برای نسل حاضر و آیندگان دارد. از این رو سال بین المللی جنگل ها فرصتی است برای ارتقای دانش عمومی با هدف مدیریت پایدار جنگل ها جهت ساختن آینده ای سبزتر و پایدارتر.

جنگل ها که یکی از عظیم ترین منابع طبیعی هستند نقش مهمی در توسعه ملی و اقتصاد سبز کشورها و دولت ها دارند. جنگل ها وسعتی معادل یک سوم از کل خشکی های سیاره زمین را دربرگرفته اند و عملکرد های حیاتی ویژه و مهمی را در سراسر جهان به عهده دارند.

از سوی دیگر، وابستگی ۶ / ۱ میلیون نفر از مردم جهان به این اکوسیستم ها ضرورت جلوگیری از روند هشداردهنده جنگل زدایی را دو چندان می کند. تغذیه رودخانه ها و تامین آب حدود ۵۰ درصد از بزرگ ترین شهرهای جهان مانند نیویورک، جاکارتا و کاراکاس را جنگل ها به عهده دارند و وجود اکوسسیستم جنگلی همزمان می تواند ضمن تامین آب شرب از بروز توفان ها وسیل های عظیمی که منجر به نابودی خانه ها و شهرها می شود، جلوگیری کند.

جنگل ها، مهم ترین اکوسیستم هایی هستند که از تنوع گونه ای بالایی برخوردارند. بیش از نیمی از گونه های زمین از جمله گونه های جانوری، گیاهی و حتی حشرات دراین بخش از کره زمین زندگی می کنند.

با این همه توصیف و آمار و ارقام در زمینه مزایای جنگل ها و معایب جنگل زدایی در تمام زوایای اجتماعی، اقتصادی و حتی بهداشتی چطور می توان باور کرد که جنگل زدایی در جهان با سرعتی هشداردهنده و باور نکردنی ادامه دارد. سالانه معادل ۱۳ میلیون هکتار جنگل که برابر با وسعت کشور هایی مانند پرتغال یا یونان است، نابود می شود.

با این حال هنوز برخی کارشناسان معتقدند برای نجات جنگل ها دیر نیست و باید برای قلب توسعه پایدار و اقتصاد سبز جهان کاری کرد.

● برنامه های حفاظتی سازمان ملل

در دهه های اخیر برنامه محیط زیست سازمان ملل حدود ۱۰۰ پروژه را در سراسر جهان برای نجات جنگل ها به اجرا در آورده که شاید یکی ازموفق ترین آنها در کشور کنیا بوده است.

ارزیابی یونپ (UNEP)نشان می دهد جنگل های کنیا با ارزشی بیش از ۵/۱ میلیارد دلار در سال به اقتصاد کنیا کمک می کند.

جنگل ها سالانه ۱۴درصد از دی اکسیدکربن جهان را جذب می کنند و آمار نشان می دهد تمام جنگل ها یک چهارم از کربن کره زمین را جذب می کنند.

نکته: افزایش جمعیت مهم ترین عامل نابودی جنگل هاست. تبدیل جنگل ها به زمین های کشاورزی، قاچاق چوب و زغال و تمایل به مسطح سازی جنگل ها برای ایجاد مراتع نیز از جمله عوامل مهم دیگر تخریب جنگل هاست

براساس آمار منتشر شده، سالانه حدود ۲ میلیارد تن کربن بر اثر تغییر کاربری جنگل ها در جهان منتشر می شود و این سهم بیش از سهم بخش حمل و نقل در جهان در انتشار دی اکسیدکربن است.

در بسیاری از کشورهای در حال توسعه بیش از ۸۰ درصد انرژی موردنیاز از جنگل ها تامین می شود و تجارت جهانی در بخش محصولات جانبی جنگل مانند چوب و الوار سالانه حدود ۳۳۰ میلیارد دلار آمریکاست.

اقتصاد سبز تلاش می کند فعالیت های تجاری و سودده را با توجه به زیرساخت های طبیعی توسعه دهد و همه جوانب را از کاهش انتشار گازهای گلخانه ای تا کاهش تولید پسماند، جنگل زدایی و حتی نابرابری های اجتماعی مورد توجه قرار دهد تا ضمن ایجاد شرایط لازم برای توسعه، مانع تخریب جنگل ها شوند.

● نگاهی گذرا بر وضعیت ایران

با تمام تلاش هایی که برای جنگل زایی و گسترش فضای سبز صورت می گیرد، اما شنیدن اخبار تخریب و نابودی جنگل ها بسیار تاثر برانگیز است. هم اکنون به گفته کارشناسان، متوسط سن درختانی که در کشور تخریب می شوند بین ۵۰ تا ۱۰۰ سال است، در حالی که به ازای هر هکتار تخریبی که صورت می گیرد باید ۵ هکتار پوشش جنگلی جدید جایگزین شود و تنها با رعایت چنین استانداردی، روند جنگل زایی مثبت خواهد بود. بررسی ها نشان می دهد افزایش جمعیت مهم ترین عامل نابودی جنگل هاست. تبدیل جنگل ها به زمین های کشاورزی، قاچاق چوب و زغال و تمایل به مسطح سازی جنگل ها برای ایجاد مراتع نیز از جمله عوامل مهم دیگر تخریب جنگل هاست.

متاسفانه همواره در زمان بهره برداری از جنگل برای قطع درختان از درختان درجه یک شروع می کنند و درختان درجه دو و سه باقی می مانند و بعد از آن دام ها به نهال های قطع شده و نهال های جایگزین شده هجوم می آورند که مانع شکل گیری و توسعه فضای سبز پایدار می شوند و به این ترتیب روند رشد و توسعه جنگل ها مختل می شود.

براساس آمارهای اعلام شده، در حال حاضر ۲/۱۴ میلیون هکتار جنگل در کشور وجود دارد که متاسفانه بعضی گونه های جنگلی به طور کلی از میان رفته و برخی دیگر از گونه های نایاب در معرض خطر قرار دارند.

بعضی جنگل ها نیز مانند جنگل های ابر و گلستان و جنگل بلوط در غرب به دلیل اجرای طرح های توسعه ای در معرض تخریب قرار گرفتند و به دنبال آن زیستگاه گونه های زیادی به خطر انداخته شد.

به این ترتیب پشتوانه های قوی قانونی به منظور جلوگیری از تخریب های غیرقانونی و سرمایه گذاری جهت ارتقای دانش جوامع محلی وابسته به اکوسیستم های جنگلی و اجرای طرح های جنگل زایی قوی و کارآمد می تواند در اولویت برنامه های حفاظتی باشد و با توجه به اهمیت مدیریت و توسعه اقتصاد سبز و رویکرد دولت و مسوولان می توان به مدیریت پایدار زیست محیطی و توقف تخریب ها و تهدید ها دست یافت.