هر پدیده کوچک و بزرگی را وقتی خوب بررسی می کنید متوجه می شوید که گویا اصل تنفس، زایش و مرگ در همه چیز وجود دارد. دانشمندان امروزه و پس از سال ها مطالعه گونه های زیستی مختلف، تلاش برای یافتن پاسخ آفرینش یا بررسی روند و سیر تکامل موجودات زنده به این نتیجه رسیده اند که حیات به عنوان یک پدیده خیلی بزرگ خود دچار زایش و فنای دائمی است. به رغم دهه ها مطالعات زیست شناسی امروزه می دانیم که میلیون ها گونه زیستی ناشناخته هنوز منتظر کاوشگران اعماق تاریک دریاها و دل جنگل های انبوه و درون غارهای بزرگ و کوچک هستند تا با آشکار کردن تکه هیجان انگیز دیگری از داستان نامکشوف آفرینش و تکامل، آدمی را به تحسین وادارند.

از سویی دیگر و با توجه به این که دانشمندان معتقدند برخی از گونه های جانوری با سرعت زیادی در حال انقراض هستند، این پرسش مطرح می شود که آیا طبیعت شاهد پیدایش گونه های جدید جانوری نیز هست. این پرسشی است که برای یافتن پاسخ آن باید سال های سال صبر کنیم تا دانشمندان کار کشف و شمارش گونه های بررسی نشده جانوری و گیاهی را تمام کنند. تنها پس از آن است که می توانیم در صورت رویت یک گونه جدید زیستی با اطمینان از تازه بودن این جاندار در چرخه عجایب زیستی سخن بگوییم.

بعد از قرن ها تلاش برای شناخت و دسته بندی موجودات گیاهی و جانوری ساکن روی زمین، هنوز ۸۶ درصد از گونه های زیستی موجود روی این سیاره همچنان ناشناخته باقی مانده اند. طبق مطالعاتی که اخیرا صورت گرفته سیاره ما منزلگاهی برای حدود ۹ میلیون گونه مختلف زیستی است. توجه به لیست جانوران و گیاهان شناخته شده حاوی هشدار غافلگیرکننده ای است که نشان می دهد ما علی رغم این همه گیاه و جانوری که می شناسیم تنها ۱۵ درصد از گونه های زنده را شناسایی کرده ایم. از سوی دیگر انقراض که امری رایج بین گونه های زنده است، به سرعت در حال نابودی برخی از آنهاست. بنابراین جملات بالا حاوی یک خبر غمناک است که نشان می دهد در این بین خیلی از گونه های زیستی قبل از این که توسط بشر دیده شوند، منقرض شده و برای همیشه ناشناخته باقی می مانند.

پژوهشی که منجر به این واقعیت دردناک گردید با سوال خیلی ساده ای شروع شده بود که آیا ما برای یافتن تمام گونه های زیستی، راه درستی را برگزیده ایم یا این که مسیر کشف حیات زمینی را اشتباه آمده ایم؟! پاسخ این است که ما راه را اشتباه آمده ایم...

مطالعات اولیه نشان می دهد، ۲۵۰ سال پس از این که یک گیاه شناس سوئدی به نام کارل لینائوس سیستمی رسمی برای طبقه بندی تنوع گونه های زیستی ابداع کرد، فهرست برخی از رده های موجودات زنده مثل پستانداران و پرندگان تقریبا تکمیل شده است، اما متاسفانه کشف موجودات زنده سایر دسته ها به طور پراکنده صورت گرفته و لیست ناقصی را شامل می شود. برای مثال تنها ۷ درصد از گونه های پیش بینی شده قارچ ها که شامل قارچ ها و آغازیان است و همچنین کمتر از ۱۰ درصد از موجودات ساکن اقیانوس ها شناخته شده اند. این تازه نمونه کوچکی از اهمال طبیعت شناسان در شناسایی و دسته بندی حیات زمینی است.

با این حساب این پرسش مطرح می شود که آنچه تاکنون کشف شده شامل چه ویژگی خاصی بوده که چشم کاوشگران طبیعت را روی سایر گونه ها بسته است. پاسخ آشکار است. بشر تاکنون تنها گونه هایی را کشف و طبقه بندی کرده که براحتی یافت می شده اند، در دسترس بوده اند یا به طور چشمگیری به سایر گونه های کشف شده ربط داشته اند.

همین موضوع رابطه یکی از راه هایی است که اگر خوب بررسی شود می تواند منجر به کشف بسیاری از گونه های ناشناخته گردد.

● میلیون ها گونه زیستی، منتظر شمارش

تاکنون ۲/۱ میلیون موجود زنده گیاهی و جانوری مشاهده، کشف و دسته بندی شده اند. اما زیست شناسان برای این که بدانند انرژی خود را برای چه حجم کاری باید حفظ کنند، نیاز دارند تقریبا بدانند که چه تعداد گونه زیستی در زمین زندگی می کنند. حدس هایی زده شده که طبق آنها شمارگونه های زیستی سیاره زمین را حتی تا ۱۰۰میلیون نیز برآورد کرده اند. اما این پاسخ دقیق و قابل استنادی نیست.

نکته: بعد از قرن ها تلاش برای شناخت و دسته بندی موجودات گیاهی و جانوری ساکن روی زمین هنوز ۸۶ درصد از گونه های زیستی موجود روی این سیاره همچنان ناشناخته باقی مانده اند

برای دسترسی به پاسخی دقیق تر، دانشمندان از روشی ابتکاری برای تخمین تعداد اعضای هر رده یا دسته جانوری استفاده کردند که قادر باشد همه گونه های زیستی شناخته شده و ناشناخته را در بر گیرد. دانشمندان گونه های مشابه هم را کنار یکدیگر جمع کردند و در طبقه ای به اسم جنس قرار دادند، چند جنس مشابه در یک رده بندی دیگر به اسم خانواده قرار گرفتند و در نهایت و به همان ترتیب همه آنها در یک رده بندی بزرگ به نام رده قرار می گیرند.

در حال حاضر و به صورت کلی ۵ رده زیستی وجود دارد که شامل حیوانات، گیاهان، قارچ ها، کرومیست ها یا همان گیاهان تک سلولی و آغازیان یا همان موجودات تک سلولی می شوند. پژوهشگران شمار گونه های احتمالی تمام این گروه ها از جمله جنس ها، خانواده ها، راسته ها، کلاس ها و تیره ها را در هر رده با توجه به شمار گونه های کشف شده یا تازه پیدا شده، تخمین زدند و به این طریق و با استفاده از سرشماری های پیچیده ای از تعداد جنس ها، خانواده ها و سایر دسته بندی ها توانستند شمار گونه های ناشناخته موجود در زمین را پیش بینی کنند. این محاسبات نشان داد که شمارگونه های زیستی زمین می تواند به حدود ۹ میلیون گونه برسد.

● اشتباه محاسباتی یا آینده درخشان زیست شناسی

یک مطالعه جدید و نتایج حیرت آور آن مبنی بر وجود میلیون ها گونه زیستی ناشناخته صدها هزار دانشمند و پژوهشگر زیست شناسی را به وجد آورده است. آنها امیدوارند که بتوانند سهم کوچکی از این لشکر جانداران ناشناخته را به چنگ آورند و به این ترتیب برای همیشه اسم خود را پرآوازه کنند. از سویی دیگر تمرکز زیست شناسان بر کشف گونه های جدید می تواند ره آورد بزرگی به همرا داشته باشد و زیست شناسی را به دانشی مهم تبدیل کند. در نظر داشته باشید که ما داریم از مشاهده، کشف و شمارش حدود ۵ / ۷ میلیون گونه زیستی صحبت می کنیم که بسیاری از آنها در عجیب ترین گوشه و کنارهای زمین پنهان شده اند. اگر از شما خواسته شود که این تعداد سکه را شمارش کنید، حتی اگر همه دوستانتان را به یاری بطلبید، زمان بسیار زیادی خواهد گرفت.

از سوی دیگر برخی معتقدند که این مطالعات براساس روش های سرشماری نادرستی صورت گرفته است که پذیرش نتایج آن را با اشکال روبه رو می کند. پژوهشگرانی که این مطالعه را انجام داده اند از روشی به نام رگراسیون خطی برای محاسبه تعداد گونه های زیستی زمین استفاده کرده اند، اما مخالفان معتقدند که استفاده از این روش برای سرشماری تخمینی گونه های زیستی با توجه به طبیعت ایجاد گونه های جدید و سیر تکاملی حیات اشتباه است و باید از روش رگراسیون ترتیبی برای تخمین دقیق تر جمعیت احتمالی گونه های مختلف حیات استفاده شود. مخالفان معتقدند که تغییر روش آماری برای انجام این محاسبات می تواند منجر به عددی خیلی بزرگ تر یا کوچک تر از ۷/۸ میلیون شود. اما نباید از نظر دور داشت که داستان واقعی تازه بعد از کشف یک گونه جدید آغاز می شود، چرا که طبقه بندی یک موجود جدید بسیار پیچیده تر از کشف آن است.

دانشمندان باید گونه های جدیدی را که کشف کرده اند با موارد تاریخی کشف شده قبلی مقایسه کنند و DNA آن را آنالیز کنند تا بتوانند موجود جدید را در دسته مناسبی طبقه بندی کنند. این پروسه بسیار طولانی است. هریک از دانشمندان در طول زندگی خود اگر خیلی خوش شانس باشند یک دوجین موجود زنده جدید را کشف و آنها را دسته بندی می کنند.

اما توجه به این نکته بسیار حائز اهمیت است که با توجه به افزایش سرعت انقراض گونه های زیستی در نتیجه شرایط نامناسب ناشی از دخالت انسان در طبیعت و آسیب های ناشی از آلودگی منابع طبیعی در این روزها از یک سو و جمعیت میلیونی گونه های زیستی از سوی دیگر به نظر می رسد که تعداد زیادی از گونه های زیستی در لبه انقراض قرار داشته باشند. بنابراین کاشفان گونه های زیستی ناشناخته باید عجله کنند تا نوع بشر بتواند قبل از نابودی کامل، این گونه های نادر را مشاهده، کشف و دسته بندی نماید.