در این قسمت پیرامون یکی از عوامل محدود کننده دیگر که در خاک وجود دارد و رشد و تغذیه گیاه را دچار مشکل می کند توضیحاتی را ارائه می دهیم.

عامل PH

خاک باید دارای PH مناسب باشد. هر گیاهی یک محدوده PH خاص و مناسبی را تحمل می کند اگر PH خاک کم یا زیاد باشد رشد و تولید گیاه دچار مشکل می شود. گل ها و گیاهان زینتی از این قاعده استثناء نیستند بلکه نسبت به PH خاک حساس تر هستند. مثلاً مقدار PH مناسب برای گل ها و گیاهان زینتی در بنفشه آفریقایی ۷ – ۶ آلیسوم ۷/۵ ۶ ، آزالیا ۴/۵ ۵ ، بگونیا ۵/۵ ۷ ، میخک ۶ – ۵/۷ و شمعدانی۶ ۸ است. به جدول زیر مراجعه کنید.

PHخاک بطور مستقیم یا غیرمستقیم رشد گیاه را تحت تاثیر قرار می دهد. مهم ترین نقش PH خاک کنترل حلالیت عناصر غذایی در خاک می باشد. به عبارت دیگر قابلیت جذب عناصر غذایی وابستگی زیادی به PH خاک دارد. عناصر غذایی در PHهای مختلف، حلالیت های متفاوتی دارند معمولاً با افزایش PH حلالیت عناصر غذایی به جزء میلیبدون کاهش پیدا می کند.

یکی از مشکلاتی که در خاک های ایران وجود دارد PH قلیایی است، یعنی PH بالاتر از ۷. کمبود بارندگی در ایران و دارا بودن اقلیمی خشک باعث تجمع بازهای تبادلی در خاک و در نتیجه پیشرفت بسوی خاک قلیایی می شود.

مشکل دیگر، آهکی بودن خاک است که باعث افزایش PH خاک می شود.

مشکلات ناشی از PH قلیایی در تغذیه گیاه

PH قلیایی باعث می شود که حلالیت عناصر غذایی ضروری برای گیاه کاهش پیدا بکند و کمبود عناصر غذایی مثل فسفر (Pb)، آهن(Fe) ، روی (Zn) ، منگنز (Mn) در گیاه مشاهده شود.

عامل عمده ای که در بروز این کمبودها موثر هستند آهک زیاد است و در بسیاری از منابع کمبود آهن را نیز زرده ناشی از آهک می نامند. لذا عامل بروز زردی ، آهک زیاد در خاک است.

در مقابل خاک های آهکی، خاک های اسیدی وجود دارند که PH کمتر از ۷ دارند. با توجه به مقدار PH خاک های اسیدی به دو نوع خاک های اسیدی خفیف و اسیدی خیلی شدید تقسیم بندی می شوند.

در خاک هایی که خیلی اسیدی باشند یعنی PH آن ها کمتر از ۴/۵ تا ۵ باشد، حلالیت عناصر غذایی مثل آهن (Fe) ، آلومینیوم (Al) و منگنز (Mn) بقدری افزایش پیدا می کند که برای گیاه ایجاد مسمومیت می کند. پس حلالیت عناصر غذایی وابستگی بسیار زیادی به PH خاک دارد.

آهن در تغذیه گیاه، نقش بسیار مهمی دارد و وابستگی آن هم به PH خاک بسیار زیاد است. اگر PH خاک یک واحد کاهش پیدا کند حلالیت آهن هزار مرتبه افزایش می یابد. یا اگر PH خاک را یک مرتبه تغییر بدهیم، حلالیت منگنز (Mn)و روی (Zn) که از عناصر ضروری در تغذیه گیاه هستند صد مرتبه دچار تغییر می شوند.

راهکارهای اصلاح خاک های آهکی و یا اسیدی

اصولاً اصلاح PH خاک، کار مشکلی است معمولاً PH خاک را بعنوان یک خصوصیت ثابت در نظر می گیرند و خیلی تغییر نمی دهند. زیرا خاک دارای خاصیت تامپونی یا واحدی است و در مقابل تغییرات PH از خودش مقاومت نشان می دهد. لذا توصیه می شود با توجه به PH خاک، گیاه انتخاب و کشت شود.

برای تغییر PH خاک به خاک های اسیدی آهک اضافه می کنند و در نتیجه PH خاک افزایش پیدا می کند، کاری که در کشورهای اروپایی و اقلیم مرطوب صورت می گیرد و مشکل خاک های آن ها، اسیدی بودن است که باید از طریق مصرف آهک، PH را افزایش دهند.

مشکل خاک ایران، بالا بودن PH خاک و قلیایی بودن آن است.

برای کاهش PH خاک باید از یکسری مواد اصلاح کننده یا کاهش دهنده PH استفاده بکنیم. یعنی اینکه در بعضی جاها از طریق آبیاری اسید سولفوریک و اسید کلریدریک به خاک اضافه کنیم. ولی مصرف اسید کاری مشکل و همراه با خطرات جانبی بوده و توصیه می شود برای کاهش PH خاک، از گوگرد استفاده بشود.

عنصر گوگرد اضافه شده به خاک بوسیله ی باکتری تیوباسیلوس (که در خاک موجود است) اکسید شده و اسید سولفوریک تولید می کند و PH خاک را تغییر می دهد، اما کاهش PH خاک زیاد نیست بلکه فقط در حد یک واحد PH تغییر داده می شود. در روش دیگر، PH خاک را موضعی کاهش می دهند تا اثرات منفی آن را از بین ببرند. مثلاً مقدار کمی از خاک گلدان را انتخاب کرده (حدود ۲/۰ کل خاک گلدان) و PH آن را کاهش می دهند، وقتی ریشه گیاه به آن قسمت خاک رسید در محیط مناسب عناصر خود را دریافت می کند.

روش دیگر، مصرف کودهای اسیدزا است. مصرف کود سولفات آمونیوم بطور جزیی می تواند PH خاک را کاهش بدهد.