مقدمه

پهن ماهی چپ گرد جنوبی به دلیل قابلیت منحصر فرد و تماشائی خود که از یک ماهی با ظاهر عادی با تک چشم هائی که در طرفین سر می تواند به صورت جفت چشمی در یک طرف سر تغییر حالت دهد؛ مشاهده می شود. این تغییر ساختاری زمانی رخ می دهد که ماهی هنوز در مرحله لاروی به سر می برد و جنین پدیده ای جزء جالب ترین موارد در بین تمامی انواع ماهیان به شمار می رود. پهن ماهی چپ گرد جنوبی Paralichthys lethostigma جزء خانواده Bothidae و جنس Paralichthys است. گونه های پرورش و مهم دیگر Paralichthys dentatus و Paralichthys Olivaceaus می باشند.

علاقه وافری در خصوص پرورش پهن ماهی چپ گرد جنوبی وجود دارد. زیرا علاوه بر قیمت بالای گوشت آن، همچنین قابلیت رشد، حتی در آب های لب شور را دارا است. بنابراین علاقمندان فراوانی را در بازارهای سرتاسر جهان دارا است. پهن ماهی چپ گرد جنوبی در سرتاسر جنوب غربی ایالات متحده به چشم می خورد و می توان آنها را در ناحیه وسیع جغرافیائی پرورش داد.

از آنجائی که به نظر می رسد پهن ماهی چپ گرد جنوبی در آب هائی با درجه شوری پائین از رشد خوبی برخوردار باشد، می توان فعالیت های پرورشی را به فاصله دوتری از نواحی ساحلی که هزینه های پرورش در آن زیاد می باشد.

انتقال داده و هزینه های ثابت مرتبط با پرورش پهن ماهی چپ گرد جنوبی را کاهش داد با این حال پژوهش های انجام گرفته در خصوص نحوهٔ پرورش این ماهی از ۵ سال قبل آغاز شده است که عمدتاً به تولید این نوع ماهی در مراحل ابتدائی تکثیر و پورش اختصاص داشته است و هنوز اطلاعات نهائی در خصوص روش های پرورش و امکان پرورش این ماهی در مقیاس اقتصادی به دست نیامده است.

تاریخچه طبیعی

پهن ماهی چپ گرد جنوبی در رودخانه ها و مصب های واقع در ساحل اقیانوس اطلس از کرولینای شمالی تا جنوب فلوریدا و خلیج کوچک تامپا از منطقه فلوریدا در مجاورت سواحل خلیج فلوریدا تا منطقه جنوب تگزاس یافت می شود.

پراکنش این پهن ماهی ها، حوالی حاشیه فلوریدا در حال کاهش است و این امر به عنوان یک سؤال در ذهن برخی از زیست شناسان مطرح شده، که آیا ممکن است این ماهیان متعلق به ذخایر طبیعی جداگانه ای باشند؟ پهن ماهی چپ گرد جنوبی در گسترهٔ وسیعی از نواحی با آب شور وجود دارد و ماهیان بالغ از اینگونه در آب هائی با درجه شوری ۰ تا ۳۶ قسمت در هزار (ppt) یافت می شوند صید آنها از طریق قلاب و رشته قلاب های طویل در رودخانه ها و آب های داخلی دور از ساحل چندان معمول نیست.

گسترهٔ زیستی

پهن ماهی چپ گرد جنوبی بالغ، در طول فصل پائیز از نواحی مجاور ساحل برای تخم ریزی به آب های دریائی مهاجرت می کند و فصل تخم ریزی از ماه دسامبر در قسمت بالائی محدودهٔ شمایل آغاز شده و تا اواخر ژانویه و فوریه در محدوده جنوبی ادامه می یابد. ماهیان بالغ بلافاصله پس از تخم ریزی به رودخانه ها و مصب های رودخانه ای برمی گردند. لارو پهن ماهی چپ گرد جنوبی در آب های مجاور ساحل به مدت ۳۰ تا ۶۰ روز از زوپلاتکتون ها تغذیه می کند، سپس، تغییرات ساختاری آغاز شده و جریان آبی لاروها را به سمت ورودی مصب ها حمل می نماید. پس از مرحله تغییرات ساختاری نوزاد پهن ماهی بخش های جنوبی فعالیت مهاجرت خود را به نواحی بالادست رودخانه آغاز می کنند. برخی از محققان بر این باور هستند که بچه ماهی و یا ماهیان بالغ پهن ماهی چپ گرد جنوبی در ۲ سال اول زندگی خود برای سپری کردن فصل زمستان در آب هائی با شوری پائین باقی مانده و هنگامی که به سن ۲ سالگی و بلوغ جنسی رسیدند مهاجرت خود را به سمت اقیانوس آغاز می نماید.

ظاهر بدن

ماهیان بالغ از لحاظ ظاهری قرینه هستند و به جای شنا در ستون های آبی مانند سایر ماهیان، به صورت رویه بالا حرکت نموده و طرف دارای رنگدانه های تیره در سطح آب قرار دارد و بستر را برای استتار و استراحت انتخاب می نمایند. هر دو چشم و سوراخ های بینی در قسمت بالای سر قرار گرفته است. دهان در این ماهیان خمیده و متمایل به طرف فوقانی بدن می باشد. لارو این ماهیان پس از رسیدن به مرحله تغییر ساختاری همانند سایر ماهی ها است، اما در مرحله تغییر ساختاری (متتامورفوز) که ۳۰ تا ۴۰ روز پس از بیرون آمدن از تخم انجام می شود چشم راست به آرامی به طرف چپ سر تغییر مکان می یابد و آرواره اندکی خمیده شده و ماهیان علاوه بر توانائی شنای جانبی دارای قابلیت شنا به سمت بالا و پائین نیز می باشند. هنگامی که مرحله تغییر ساختاری در طی ۲ تا ۳ هفته به پایان برسد به صورت ماهیان بالغ درمی آید و از این زمان به بعد بیشتر اوقات در کف بستر به استتار و استراحت می پردازد.

چرخه زندگی پهن ماهی چپ گرد جنوبی

۱) مرحله جذب کلسیم

۲) مرحله لاروی (شروع تغذیه فعال)

۳) آغاز تغییرات ساختاری در شکل بدن و چشم ها

۴) مرحله تغییر ساختاری و قرار گرفتن چشم در سمت چپ بدن

۵) مرحله بستر زی شدن (استتار و استراحت)

۶) مرحله حرکتی (تغذیه ای)

۷) بلوغ و فعالیت های زیستی

عادات غذائی در شرایط طبیعی

پهن ماهی چپ گرد جنوبی با کمین کردن در بستر و حرکت ناگهانی به طرف بالا شکار خود را به دست می آورد، این عمل با تخلیه هوا از دهان صورت می گیرد و طعمه در طی یک حرکت سریع به دهان بلعیده و سپس وارد بدن می شود. این ماهیان در محیط طبیعی عمدتاً از میگو و ماهیان کوچک تغذیه می کنند؛ پس از شکار طعمه بلافاصله در محیط در حرکتی سریع به عقب حرکت نمود و در بستر آب قرار می گیرد. پهن ماهیان پرورشی به شیوه ای مشابه ماهیان دریائی در محیط های طبیعی تغذیه می نمایند اما تغذیه در ماهیان پرورشی به گونه ای آموزش داده شده که ماهیان به سطح آب آمده و از غذای خشک و یا فشرده برای این عمل استفاده می کنند.

تولیدمثل در شرایط طبیعی

ماهیان بالغ در اواخر پائیز از رودخانه ها و مصب های آن به دریا مهاجرت نموده و در ماه نوامبر تا فوریه در آب های گرم مجاور ساحل و جریان گلف استریم تخم ریزی می کنند. تخم های لقاح یافته ای در عمق ۳۰ تا ۲۰۰ متری نیز یافت شده اند. هنگامی که پهن ماهی چپ گرد جنوبی در سن ۲ سالگی به بلوغ جنسی می رسد در این سن وزن ماهی نر ۳۰۰ تا ۴۰۰ گرم (طول آن ۲۵۰ میلی متر) و وزن ماهی ماده ۸۰۰ گرم (به طول ۳۵۰ میلی متر) می باشد ماهیان ماده اقدام به تخم ریزی کرده و به ازاء هر کیلوگرم وزن بدن تعداد صد هزار عدد تخم در طی چند روز می گذارند. اگرچه تعداد تخم های گذاشته شده در هر بار توسط این ماهیان در مقایسه با سایر گونه های ماهی که از نظر وزنی مشابه می باشند نسبتاً اندک است اما کل تولید تخم پهن ماهی در صورتی که تمامی قسمت های تخمک با هم ترکیب نشده باشند با سایر ماهیان مشابه است تخم های آن حدود ۱ میلی متر قطر داشته و از نظر ظاهری نسبتاً شفاف و واجد یک لکه چربی است که دارای قابلیت شناوری بالائی می باشد.

فنون پرورش پهن ماهیان چپ گرد جنوبی

تهیه ماهیان مولد

به دلیل اینکه پهن ماهیان بالغ تنها در زمان های خاصی از سال برای تخم ریزی مهاجرت می کنند به راحتی می توان آنها را در تورهای پره ای که در دهانه رودخانه ها و یا در امتداد سواحل واقع بر مصب رودخانه ها مستقر می شوند، صید کرد. بدین ترتیب می توان در حالی که برای مدت کوتاهی بیرون از آب قرار می گیرد، برای انتقال به مخازنی که اختصاصاً به همین منظور در انتهاء قایق ساخته شده به صورت زنده نگهداری و ماهیان مولد با کیفیت بالائی را به دست آورد. تعدادی از پژوهشگران موفق شدند برخی از ماهیان مولد از این نوع را از ماهیگیران تجاری و یا تفریحی که با قلاب و دست اقدام به صید می کنند تهیه نمایند اما این روش فشارهائی را بر ماهی وارد می کند و ممکن است به مرگ یا بازدهی اندک تخم دهی منجر گردد.

تخم ریزی مصنوعی

به دلیل آنکه پهن ماهی چپ گرد (ماهی فلاندر) در طول پائیز و زمستان تخم ریزی می ماید شرایط زیست محیطی لازم برای ترغیب تخم ریزی دورهٔ نوری ۹ تا ۱۰ ساعت و دمای ۱۶ درجه سانتی گراد می باشد. شرایط نوری می بایست چندین ماه قبل از زمان موردنظر تخم ریزی آغاز شده باشد. طول روز و دما باید به تدریج کاهش یابد و ۲ هفته قبل از تخم ریزی به سطوح مطلوب برسد به طوری که به حد کافی در اختیار ماهی قرار گیرد تا به رشد تخم ها منجر گردد. ماهیان مولدی که تحت چنین شرایطی قرار می گیرند می بایستی چندین ماه بدین ترتیب به تلید تخم بپردازند. بسیاری از متخصصین در حال حاضر دست اندرکار پرورش پهن ماهی چپ گرد جنوبی هستند و از نوعی هورمون واسط جهت افزایش تسریع فرآیند بلوغ جنسی و تخم ریزی در ماهی استفاده می کنند. این مواد دارای کلسترول و سلولز بوده که حاوی ترکیبات مصنوعی هورمون های آزادکننده غدد جنسی GoRHA در بین عضلات که در ناحیه حد واسط باله پشتی و خط جانبی قرار دارد دیده می شود. مقدار معادل این هورمون ۵۰ تا ۱۰۰ میکروگرم در کیلوگرم با حداکثر قطر اووسیت ۵۰۰ میکرومتر می باشد.

این حالت در ماهیان ماده که به بلوغ رسیده اند و دارای برآمدگی هی قابل ملاحظه ای در ناحیه شکمی خود هستند انجام می گردد.

ماهیان ماده ای که قطر تخم های آنها کم است را نمی توان با تزریق هورمون به مرحله بلوغ جنسی رساند به طور کل تخم ها ۴۸ ساعت پس از تزریق به مرحله بلوغ جنسی و تخم گذاری می رسند و می توان پس از تخم گیری از ماهی ماده تخم های به دست آمده را با اسپرم های نر درآمیخت. تخم ها از ناحیه حفره شکمی یا بخش کور تخلیه می شوند و اسپرم ها نیز از طرف باله پشتی و یا طرف چشم زده بدن ماهی خارج می شود. تخم های سالم و ماندنی در روی ستون های آبی شناور می مانند اما تمامی این تخم ها به مرحله لقاح نمی رسند. میزان لقاح یافتگی تخم های شناور را می توان ۶ ساعت پس از انجام عمل لقاح مشخص گردد در این زمان جنین وارد مرحله چندسلولی می شود که به راحتی با ۱۰۰ درجه بزرگنمائی به کمک ذره بین قابل دیدن می باشد.

پژوهشگران برای تولید تخم های لقاح یافته برای کشت لاروها از روش تخم گیری ماهی استفاده نموده اند. گرچه روش تخم کشی مستلزم در دست گرفتن ماهی است و برای ماهی ها فشار و استرس را به دنبال دارد لیکن این روش دارای این مزیت است که تعداد کافی از این تخم ها در مدت زمان کوتاهی به دست می آید که برای ذخیره کردن در مخازن ویژه پرورش لارو مناسب است. اخیراً در مخزن های تخم ریزی، تخم های بدون تزریق هورمون شمار قابل ملاحظه ای از تخم های لقاح یافته را به خود اختصاص داده اما این روش به سطح قابل اعتمادی که برای انجام پرورش لارو ماهی در مقیاس تجاری لازم می باشد ترسیده است.

مخازن تخمریزی به وضوح برای ماهیان، استرس و فشار کمتری را به دنبال دارند زیرا نیازی به در دست گرفتن ماهی و استفاده از مواد بیهوش کننده نمی باشد. همچنین این روش تخم ها با کیفیت بهتری را تشکیل می دهند. ماهیان نر در مقایسه با سایر ماهیان، مقدار اسپرم کمتری تولید می کنند هنگامی که نرهای دارای اسپرم از ناحیه شکمی به آرامی فشار داده شوند. مقدار ۵/۰ میلی لیتر اسپرم به دست می آید. تزریق هورمون گونادوتروپین که در انسان نیز وجود دارد H۶۶ در افزایش حجم اسپرم یا آغاز فرآیند تولید اسپرم بی اثر می باشد برنامه ریزی برای ایجاد شرایط مناسب زیست محیطی پیش از زمان تخم ریزی ظاهراً کارآمدترین راه برای تهیه ماهیان نر مولد در مجموعه ذخیرهٔ پرورشی محسوب می شود.

دکتر مهران یاسمی

عضو هیئت علمی و رئیس گروه تخصصی شیلات و آبزیان مؤسسه آموزش عالی علمی کاربردی جهاد کشاورزی

منابع

- یاسمی، م، ۱۳۸۳. بررسی تنوع گونه‌ای راسته کفشک ماهیان (Pleuronectiformes) آب‌های ساحلی ایران در خلیج‌فارس با استفاده از روش‌های مورفومتریک رساله دکتری، ۱۵۷ صفحه

-Daniels, V.H. ۲۰۰۰. Species Profile flounder, southern regional aquaculturesouthern center, srac publication no. ۷۲۶

-Kramer, S.H.۱۹۹۱. Growth, mortality and movements of juvenile California halibut paralichthys californicus in shallow coastal and bay habits of San Diego Country, California. Fish. Bull. ۸۹.۱۹۵.۲۰۷

-Manickchand - Heileman, S.C.۱۹۹۴ Distribution and abundance of flatfish on the southern American continental shelf from suriname to Calfornia. Neth. j. Sea Res. ۳۲:۴۴۱-۴۵۲

- Nelson, j.S.۲۰۰۶. Fishes of the world . ۲nd edition pub John wiley and sons. ۶۰۱p

- Smith, J.I.B.۱۹۸۶. Fishes of family pleauronectiformes

- www.fishbase.org


شما در حال مطالعه صفحه 1 از یک مقاله 2 صفحه ای هستید. لطفا صفحات دیگر این مقاله را نیز مطالعه فرمایید.