دید کلی

نام علمی گیلاس Cerasus avium می باشد از جنس Cerasus و از تیره Rosaceaeاست. درخت گیلاس بدون خار و دارای میوه گوشت دار و محتوی یک هسته است. دارای گونه های متعدد و در تمام ایران پراکنده می باشد. از گیلاس علاوه بر مصرف به عنوان میوه خام ، مربا و کمپوت ساخته می شود. برگ آن به صورت دم کرده برای درمان بیماری کلیه و کبد مورد استفاده قرار می گیرد.

اصل و قدمت گیلاس

این گیاه احتمالا از منطقه ای بین دریای سیاه و دریای خزر منشا گرفته است. ولی به نظر می رسد که در زمانهای قدیم آن را به اروپا برده باشند. بیشتر ارقام کشت شده آن در سرتاسر دنیا از اروپا منشا گرفته اند، ولی تعدادی از ارقام مهم ، در مناطق گیلاس خیز محلی انتخاب یا اصلاح گردیده اند.

اطلاعات گیاه شناسی گیلاس

گلها به رنگ سفید یا به رنگ سرخ ، معمولا با دمگل فرعی ، منفرد یا گروهی یا خوشه ای ، لوله گل فنجانی شکل یا لوله ای و گلها بدون دمگل ، خامه شیاردار ، کلاله چال دار ، تخمدان معمولا بدون کرک ، هسته صاف یا شیاردار و سوراخ سوراخ.

گلهای گیلاس

گلهای گیلاس در دستجات غیر مختلط ۲ تا ۴ تایی به صورت جانبی روی اسپورهای کوتاه یا نزدیک به قاعده شاخه های طویل تر تشکیل می شود. در گیلاس گلها فقط روی جوانه هایی که در آنها برگهای همراه نسبتا زودتر در تابستان باز می شوند، بوجود می آید. گل معمولا دارای یک مادگی هستند، ولی بعد از تابستانهای خیلی داغ ممکن است دو مادگی در هر گل تشکیل شود، که منجر به بوجود آمدن میوه های دو تایی می شود که یک وضعیت نامطلوبی را بوجود می آورد.

آب و هوای مطلوب درخت گیلاس

سطح پراکندگی و انتشار این درخت خیلی وسیع است یعنی در آب و هوای گرم معتدل و سرد معتدل سبز شده و محصول کافی می دهد. مع هذا بهترین هوا برای زندگی این درخت نقاط معتدل سرد مانند نواحی کوهستانی می باشد با توجه به اینکه گیلاس در مقابل پوسیدگی قهوه ای ، حساس می باشد، بایستی در جایی که آب و هوا برای توسعه این بیماری ، خیلی سرد یا خیلی خشک می باشد کشت گردد. در مناطقی که دارای بارانهای زمستانه خوب و تابستانهای خشک و خنک هستند ایده آل می باشند.

خاک مرغوب درخت گیلاس

درخت گیلاس در هر نوع زمین روئیده و رشد کافی می نماید. فقط از زمینهای رسی مرطوب و یا خیلی خشک گریزان هستند. درخت گیلاس را در هر جهت می کارند ولی در فرمهای پهن از کشت آن رو به جنوب یعنی نقاطی که در مقابل آفتاب قرار می گیرد باید خودداری نمود.

رسیدن گیلاس

افزایش مواد جامد قابل حل (قندها) و افزایش رنگ میوه به عنوان بهترین شاخص رسیدگی مورد توجه قرار گرفته است، ولی شواهد اخیرا نشان می دهد که نیروی لازم برای جدا کردن میوه از درخت ممکن است بهتر باشد. وقتی میوه می رسد اتصال بین شاخه میوه سست شده و نیروی کاهش یافته لازم برای جدا کردن میوه از درخت را می توان اندازه گیری کرده و به عنوان شاخص رسیدگی بکار برد.

تکثیر گیلاس

معمولا درخت گیلاس را بوسیله بذر و پیوند ازدیاد می نمایند برای پیوند گیلاس بهترین پایه محلب C.mahleb است که آن را آلبالو تلخه می نامند.

پیوند

برای پیوند گیلاس از پیوند شکمی ، شکافی و پیوند انگلیسی استفاده می نمایند ولی پیوند شکمی از سایر انواع پیوند ها بسیار معمول است. برای پیوند شکمی باید در اوایل شهریور اقدام نمود. مخصوصا اگر پایه از بذر عمل آمده باشد و یا آلبالو تلخه باشد، باید یک ماه دیرتر یعنی در مهر ماه باید اقدام به این امر نمود. در پاره ای از انواع گیلاسهای خارجی باید همیشه و حتما نزدیک سطح زمین یعنی ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتری پیوند نمود. راجع به پیوند انگلیسی این نکته قابل توجه است که هر گاه عمل پیوند از اواخر شهریور تا اواسط مهر ماه انجام بگیرد بهترین نتیجه را می دهد.