پنجمین اختر همیشه تابناک سپهر ولایت و خلافت و امامت، حضرت امام محمد بن علی(ع) بنابه نقل برخی مورخان در سوم صفر سال ۵۷ هجری در شهر مدینه، جهان را به قدوم نازنین خود منور ساخت.

نام مبارکش محمد و کنیه آن حضرت «ابوجعفر» و مشهورترین لقب آن امام همام، باقر و شاکر است.

رسول مکرم اسلام حضرت محمد مصطفی(ص) به جابر بن عبداللـه فرمودند: انک سترک رجلا منی اسمه اسمی و شمائله شمائلی یبقر العلم بقرا؛ ای جابر تو مردی از نسل مرا می بینی که نامش نام من و صورتش به مانند من است و او شکافنده دانش است، پس سلام مرا به او ابلاغ کن.

آن حضرت از دو جهت به شرافت انتساب به حضرت امیرالمؤمنین (ع) مفتخر بود: زیرا پدر گرامی ایشان حضرت زین العابدین (ع) فرزند امام حسین (ع) و مادر مکرمه ایشان حضرت فاطمه بنت الحسن «ام عبداللـه» دختر امام حسن مجتبی (ع) بودند.

بدین جهت آن امام را ابن الخیرتین و علوی بین علویین می نامیدند.

امام باقر (ع)، در فضای مقدس چنین خانواده ای فیض حضور یافت.

پدری که زین العابدین (ع) است و مادری که امام صادق(ع) در وصفش فرمودند: کانت صدیقة لم یدرک فی آل الحسن مثلها» در خاندان امام حسن (ع) هیچ زنی به فضیلت ایشان نمی رسد. (۱)

امام باقر(ع) در عظمت مادرش می فرماید:

روزی مادرم در زیر دیواری نشسته بود که ناگهان صدای آوار و شکسته شدن از دیوار بلند شد و خواست که به زمین هوار شود! مادرم با دست خود به دیوار اشاره کرد و فرمود: لا و حق المصطفی ما اذن الله لک فی السقوط. نباید به احترام پیامبر(ص) فروریزی که خداوند به تو چنین اجازه ای نداده است.

امام باقر(ع) سه سال و شش ماه همراه امام حسین(ع) و ۳۴ سال با پدربزرگوارش، زندگی فرمود.

در حالات عبادی امام باقر(ع) همین بس که سبط ابن جوزی از بزرگان عامه می نویسد: بقر السجود جبهته ای فتحها و شقها آنقدر سجده امام باقر(ع) طولانی بود که پیشانی آن حضرت شکافته شد.

افلح یکی از خدمتگزاران حضرت می گوید: همراه امام به مکه مشرف شدم، وقتی وارد بیت اللـه شد و نگاه مبارکش به کعبه افتاد صدای ناله و گریه اش بلند شد و فرمود با اشک و گریه امید دارم خالقم بر من نظری خاص فرماید.(۲)

در ادب حضرتش نقل مشهور است هرگاه می خندید: عرضه می داشت: اللهم لاتمقتنی؛ خدایا مرا دشمن مدار!(۳)

در روز جمعه بسیار صدقه می داد و امام صادق(ع) فرمود: پدرم بسیار ذکر می گفت و ذکر لااله الاالله را بیشتر از اذکار دیگر مقید بود(۴)

در رهنمودی فرمودند هرگاه نعمتی به شما رسید بگویید الحمدلله و در گاه غم و حزن لاحول و لاقوة الا بالله و هر وقتی رزقتان تأخیر افتاد بگویید استغفرالله(۵)

و در کلامی دیگر فرمودند: کل عین باکیة یوم القیامة غیرثلاث: عین سهرت فی سبیل الله و عین فاضت من خشیة اله و عین غضت عن محارم الله.

تمام دیدگان در روز قیامت گریانند مگر سه چشم: چشمی که در راه خدا شب را به سحر رساند و چشمی که از خوف خدا گریسته باشد و چشمی که از نامحرم پوشیده باشد. (۶)

حضرت امام محمدباقر(ع)، از همان عنفوان جوانی به دانش و تقوا و فضایل اخلاقی شهرت داشت و مصدر و مرجع حل معضلات و مشکلات علمی بودند.

امامت نورانی آن حضرت قریب بیش از ۱۸سال شرف تداوم داشت و باوجود کارشکنی ها و ظلم ها و کینه توزی های غاصبانی چون ولیدبن عبدالملک، سلیمان بن عبدالملک، عمربن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک، و هشام بن عبدالملک، به هدایت و رهبری امت اسلامی پرداخت و با سلاح تعلیم و تربیت و تزکیه، خودکامگی ها و ستمگری های غاصبان هدایت را خنثی می فرمود.

امام باقر(ع) با شیوه ای مخصوص زمان خود به مانند پدران معصومش به ارشاد و هدایت و رهبری جامعه اسلامی و پاسداری از احکام قرآن و سنت ناب پیامبر مکرم اسلام جدش حضرت محمد مصطفی(ص) پرداخت.

آن حضرت با وجود فضای خفقان حاکم بر عصر خویش، جنبش و حرکت علمی و فرهنگی را در سطح وسیع در بلاد اسلامی پایه ریزی و رهبری فرمود که اکنون اساس معارف و معالم دین و انسانیت تکیه دهنده بر آن تلاش مفید دارد. ایشان برای ترویج و تبلیغ معالم و معارف ناب اسلامی شاگردان برجسته ای مانند زراه بن اعین، جابر جعفی، ابان بن تغلب، محمدبن مسلم و... تربیت فرمود که حقیقتاً هرکدام اقیانوس بی انتهای معرفت و دانش هستند. (۷)

وسعت این تعلیم و تلاش به گونه ای بود که به غیر از مناطق شیعه نشین مانند مدینه و کوفه، مراکز جدید اسلامی را نیز پوشش داد.

آن حضرت در شرایطی که نشر حدیث پیامبر اکرم (ص) از سوی خلفای جور ممنوع بود و سنت پیغمبر به حاشیه رفته بود، با انقلاب علمی و فرهنگی خود ضمن صیانت از اساس دین، مسلمانان را با معالم حقیقی و راستین اسلام آشنا فرمود.

امام باقر (ع) با انقلاب علمی خود چهره زیبای حقایق اسلام را هویدا فرمود و حقیقتاً به تعبیر مورخان انقلاب ایشان همتای قیام امام حسین (ع) است.

آن حضرت در دورانی به تعلیم تبیین معالم دین قیام فرمود که افکار و آرای منحرف از هر طرف به سوی ارکان دین اسلام حمله ور شده بود و امام باقر (ع) با روشنگری های خویش پیام اصیل اسلام ناب محمدی را به مسلمانان ابلاغ فرمود.

تعلیم ایشان به بعد عمل صالح منتهی می شد و برای همین حکام غاصب وقت برنمی تابیدند و لذا تا سرحد آزار و زندان نمودن امام باقر (ع) هم پیش رفتند.

السلام علی قمر الاقمار و نورالانوار و قائد الاخیار و بحر الزاخر الامام بالحق ابی جعفر محمد بن علی الباقر!