Locked دریافت Toolbar آفتاب
مقالات دین و اندیشه دین و مذهب سیره تفسیری صاحب المیزان
۹ آذر ۱۳۸۸
  ◊   دفعات نمایش : ۲۶۹        Monday, Nov 30, 2009
سیره تفسیری صاحب المیزان
یکی از آثار ماندگار و جاودانه علامه طباطبایی ، کتاب شریف تفسیر المیزان فی تفسیر القرآن است که آیت الله جوادی آملی درباره آن می فرماید: المیزان در میان تفاسیر چون کتاب قیم جواهر الکلام است در بین کتاب های فقه که هم کمبود گذشتگان را جبران نمود و هم زمینه تحقیق آیندگان را فراهم کرد. (شناختنامه علامه طباطبایی، ج ۲، ص ۷۳)
سیره  تفسیری  صاحب  المیزان

یکی از آثار ماندگار و جاودانه علامه طباطبایی ، کتاب شریف تفسیر المیزان فی تفسیر القرآن است که آیت الله جوادی آملی درباره آن می فرماید: المیزان در میان تفاسیر چون کتاب قیم جواهر الکلام است در بین کتاب های فقه که هم کمبود گذشتگان را جبران نمود و هم زمینه تحقیق آیندگان را فراهم کرد. (شناختنامه علامه طباطبایی، ج ۲، ص ۷۳)

یکی از ویژگی های مهمی که باعث برتری کتاب تفسیرالمیزان بر دیگر کتب تفسیری شده است، شیوه و سیره تفسیری علامه طباطبایی در سرتاسر این کتاب ارزشمند است که از آن به تفسیر قرآن به قرآن یاد می شود و در نوع خود، کم نظیر یا حتی به تعبیر برخی بی نظیر است. شیوه ای که علامه در تفسیر شریف المیزان از آن بهره گرفته، شیوه تفسیر قرآن به قرآن است یا همان تفسیر آیات به آیات. بدین معنا که قرآن را با خود قرآن تفسیر می کند. این شیوه هر چند میان مفسران چنان که گفته شد، کم نظیر یا بی نظیر است، اما با این حال در صدر اسلام و در دوران ائمه معصومین(ع) سابقه داشته است؛ به گونه ای که پیامبر اسلام(ص)، اولین پرچمدار این روش بوده که در تفسیر بعضی آیات از آیات دیگر کمک می گرفته است یا حضرت علی(ع) نیز وقتی در نهج البلاغه قرآن را توصیف می کند، می گوید: بعضی از آیات به وسیله بعضی دیگر به سخن می آیند و بعضی بر بعضی دیگر شهادت می دهند و حتی بعدها نیز مفسّرانی همچون زمخشری، محکم ترین معانی قرآن را آن دانستند که از خود قرآن فهمیده شود؛ هر چند این راه، ادامه دار نبود، اما علامه در دوره معاصر و در طول حدود ۲۰ سالی که این تفسیر را نوشتند، این مساله را رعایت کرده و منهج ائمه معصومین(ع) در به کارگیری این شیوه از تفسیر را رعایت کردند.

اما پرسش مهم این است که چرا با توجه به این که پیش از علامه هم چنین شیوه ای از تفسیر رایج بوده یا در میان برخی مفسران وجود داشته است، علامه می گوید تفسیر من، قرآن به قرآن است؟ آیت الله استادی پاسخ روشن و قانع کننده ای برای این پرسش دارند. این که علامه طباطبایی، عنایت بسیار فراوانی روی این روش داشته است، اما در تفاسیر دیگر شاید چند مورد بیشتر پیدا نکنیم که از این روش استفاده کرده باشند. به تعبیر ایشان، بنای تفسیرالمیزان بر این است که در هر آیه، چنین روشی پیاده شود؛ بنابراین می توان گفت پایبندی علامه به این روش در طول تفسیرالمیزان باعث شده تفسیر ایشان به این عنوان، یعنی تفسیر قرآن به قرآن شهره گردد. به هر حال، می توان ادعا کرد که شاید اساس این شیوه، همان باشد که قرآن کریم نیز بدان اشاره می کند: آیات قرآن، محکمات و متشابهاتی دارد... . در نتیجه، این اسلوب ایجاب می کند که بعضی از قرآن، بعضی دیگر را تفسیر کند و یک مفهوم در مجموعه ای از آیات و مناسبت ها تعریف و تبیین شود.

علامه طباطبایی نیز این اسلوب زیبا و روش نمونه در تفسیر را اساس کار خود در بیان معانی آیات قرار داده و در این تفسیر به گونه ای، روش قرآنی را پیش گرفته که بیشترین استناد و استنباط از آیات و تعمق و تدبر در آنها برای کشف معانی قرآن و آگاهی از مضامین یا مفاهیم آن را داشته است. به گونه ای که خود علامه طباطبایی، روش خود در تفسیر را چنین بیان می کند: تفسیر آیات با تدبر و دقت در آنها و در آیات دیگر و با استفاده از احادیث، روش اساسی ای است که ما بدان تمسک جسته ایم و این همان روشی است که پیغمبر اکرم(ص) و اهل بیت او در احادیث خود بدان ترغیب نموده اند. (قرآن در اسلام، ص ۶۵) همچنین ایشان در جای دیگری و در مقدمه کوتاه خود بر کتاب شریف تفسیرالمیزان درباره روش تفسیری خود می نویسد: روشی که ما در پیش گرفته ایم، این است که قرآن را با قرآن تفسیر کنیم و آیه را با تدبر در نظیر آن روشن کنیم و مصادیق را به وسیله خواصی که خود آیات به دست می دهند، بشناسیم. در ادامه، ایشان با بیان آیه شریفه ۸۹ سوره نحل: انا انزلنا علیک الکتاب تبیاناً لکل شی می فرماید: چگونه می شود پذیرفت که قرآن، بیان همه چیز باشد و بیانگر خودش نباشد.

بنابراین می توان از فرمایش های علامه طباطبایی چنین برداشت کرد که نقطه اوج کتاب المیزان، شیوه تفسیر قرآن به قرآن موجود در آن است که علامه به شایستگی از عهده آن بر آمده است. علاوه بر این ویژگی ممتاز در تفسیر شریف المیزان، یکی دیگر از مختصات بارز آن، اهتمام و توجه گسترده به نقل احادیث و اخبار صحیح از پیامبر و ائمه معصومین(ع) است، به گونه ای که در این تفسیر، پس از نقل آیات و توضیح لغوی و ادبی بیان مراد هر آیه با شیوه قرآن به قرآن، فصلی تحت عنوان بحث روایی دارد که علامه طباطبایی به نقل و نقد تیزنگرانه روایات در پرتوی قرآن پرداخته و از این راه به تبیین و تفسیر احادیث در پرتوی قرآن دست زده است. این ویژگی، چنان در این بزرگوار برجسته می نماید که یکی از شاگردان بزرگ علامه نقل می کند علاوه بر این که استاد بزرگوار ما در هر آیه به آیات مشابه استدلال می کرد، خداوند این خصیصه بزرگ را هم به ایشان عنایت فرموده بود که تأویل حدیث می کرد. گفتنی است خصیصه تأویل احادیث، یکی از معجزات حضرت یوسف صدیق است. تأویل حدیث، یعنی روایت و حدیث را به ریشه اش برگرداندن. به تعبیر شاگرد علامه، ایشان تأویل حدیث داشتند؛ یعنی روایاتی را که از بیت رسول الله صادر شده بود به قرآن باز می گرداندند و این کمال عجیبی بوده است که غیر از ائمه، در دیگر صلحا و فقها به حدی که علامه طباطبایی در این ارتباط علم داشت، کسی نداشته است.

از دیگر ویژگی های تفسیر قرآن به قرآن علامه طباطبایی می توان به مواردی همچون شناسایی آیات کلیدی و ریشه ای در قرآن اشاره کرد، به گونه ای که در پرتوی آن آیات کلیدی، درهای بسیاری از آیات دیگر گشوده و با شناخت آن آیات ریشه ای این شجره طوبی، تفسیر بسیاری از آیات شاخه ای روشن می شود، در ضمن جداسازی آیات ریشه ای که ظواهر را تغذیه می کند از آیات کلیدی که بواطن قرآن را می گشاید و همچنین شناسایی آیات زیربنایی و آشنایی با آیات روبنایی و کیفیت ظهور آن آیات پایه ای در این آیات و نحوه رجوع این آیات روبنایی به آن آیات. (آیت الله جوادی آملی در شناختنامه علامه طباطبایی، ج ۳، ص ۲۹۱ و ۲۹۲)

سیدجواد میرخلیلی
روزنامه جام جم ( www.jamejamonline.ir )
علامه‌طباطبایی
دریافت مقاله ثبت مقاله آفتاب من چاپ بازگشت
نگاهی به زندگی علامه محمدتقی جعفری
علامه محمدتقی جعفری به سال ۱۳۰۲ خورشیدی در یکی از خانواده های متدین شهر تبریز چشم به جهان گشود و کودکی خویش را در پناه پدری راستگو و مادری سیده و پاکدامن آغاز کرد.
۹ آذر ۱۳۸۸
از من گذشتن ما شدن
به مناسبت ۲۵ آبان ماه یازدهمین سالگرد علامه محمدتقی جعفری(ره)
۹ آذر ۱۳۸۸
علامه‌ای میان دانشجویان
آیت‌الله حاج شیخ محمدتقی جعفری توصیف‌ناپذیر است. همان‌گونه که سخن گفتنش با پیچیدگی‌هایی عجین بود، شناخت او هم دراین لایه‌های تودرتوی رفتاری‌اش ممکن به نظر نمی‌رسد.
۹ آذر ۱۳۸۸
مرد نکونام نمیرد هرگز
نگاهی به زندگی پربرکت حضرت آیت الله نجومی
۹ آذر ۱۳۸۸
حضرت آیت الله نجومی آمیزه ای از نور اجتهاد و درخشش هنر
به واقع آیت الله نجومی؛ اعلی الله مقامه الشریف یکی از مصادیق آشکار این گونه اشخاص و جزو الف قدهای بندگان خداوند بود.
۹ آذر ۱۳۸۸
واکنش وزیر خارجه آلمان به مذاکرات ایران و ۱+۵ در بغداد
واکنش وزیر خارجه آلمان به مذاکرات ایران و ۱+۵ در بغداد
دوست دارم در تراکتور بمانم اما می‌گویند ما پول نداریم
دوست دارم در تراکتور بمانم اما می‌گویند ما پول نداریم
دستگیری سرتیپ قلابی كه كارت‌های پایان خدمت صادر می‌كرد
دستگیری سرتیپ قلابی كه كارت‌های پایان خدمت صادر می‌كرد
دزدان دریایی در حمله به دو نفتكش ایرانی ناكام ماندند
دزدان دریایی در حمله به دو نفتكش ایرانی ناكام ماندند
جزئیات دستگیری شرور سابقه‌دار کرج اعلام شد
جزئیات دستگیری شرور سابقه‌دار کرج اعلام شد
داستان عجیب بازگشت پرسپولیسی‎‌ها از عربستان و سرگردانی ۱۲ ساعته!
داستان عجیب بازگشت پرسپولیسی‎‌ها از عربستان و سرگردانی ۱۲ ساعته!
طالع‌بینی ۶ خرداد ماه ۹۱
طالع‌بینی ۶ خرداد ماه ۹۱
ضرر ۳۰ میلیونی کاهش قیمت دلار به سارقان صرافی
ضرر ۳۰ میلیونی کاهش قیمت دلار به سارقان صرافی
مزایای زرشک و اثرات مطلوب آن بر جنین
مزایای زرشک و اثرات مطلوب آن بر جنین
وقتی بندناف دور جنین می‌پیچد...
وقتی بندناف دور جنین می‌پیچد...
 وبلاگ آفتاب 
معرفی آرشیو موسیقی
شجریان، محمد رضا
 آلبوم یاد ایام
◊  کسی که شهامت قبول خطر نداشته باشد در زندگی به مقصود نخواهد رسید. محمدعلی کلی  ◊