نزول سوره ناس

سوره ناس بیست و یكمین سوره در نزول وآخرین سوره تدوین شده در قرآن است كه با ۶آیه ، ۲۰ كلمه و ۷۹ حرف در شهر مكه بر وجودمقدس پیامبر(ص ) نازل شده است . سوره های مكی با توجه به شرایط پیامبر(ص ) در شهر مكه وانواع دشمنی كفار و مصائب ، حسب هر مورد نازل شده است . «فضیل بین یسار» از امام باقر(ع )روایت كرده است كه : «پیامبر(ص ) بیمار شد و دوفرشته جبریل و میكائیل نزد وی آمدند و جبرئیل او را تعویذ به سوره فلق و میكائیل تعویذ به سوره ناس كرد و حضرت رسول (ص ) از آن بیماری شفایافت ».

گفته شده است كه سوره فلق برای استعاذه (پناه بردن ) از ضررهای جسمی و سوره ناس برای استعاذه از ضررهای روحی و روانی خوانده می شود.

شناخت خواص سوره ها و معرفت به هنگام قرائت آنها، علاوه بر ثواب اخروی و مباحث معارف آن ، كاربرد دنیوی نیز دارد; چرا كه قرآن به اعتبار اینكه كلام خداوند است ، باطنهای پنهان و رموزنا شناخته ای دارد كه آثار آنها برغیرمعصومین (ع ) معلوم نیست .

پناه به پرودگار حاكم و معبود

«ای پیامبر; بگو از شر بدی وسوسه كنندگان به پروردگار مردم ، حاكم مردم و معبود مردم پناه می برم ...»

در سه آیه اول سوره ناس ، سه ویژگی خداوندبر شمرده شده است تا انسان با لحاظ این اواصف خالق عالمیان ، به او پناه ببرد. خداوند رب مردم یاصاحب و مالك حقیقی مردم است ; زیرا او آنان راخلق كرده و به آنها حیات بخشیده و آنان رامی میراند. همچنین خداوند، ملك و پادشاه وحاكم حقیقی مردم است و اوست كه حاكمیت حقیقی بر مردم دارد و سپس ولایت حكومتی را به انبیا، اوصیا و صالحان در جامعه انسانی تفویض فرموده و آنان را اولیا و خلفای خود در زمین قرارداده است ; گرچه مردم در طول تاریخ بسیاری از انبیا و اولیا را به شهادت رساندند وحكومت آنان را نپذیرفتند.

ویژگی سوم خداوند در این سوره البته به معنای معبود است كه خدواند تنها ذات ربوبی خود را مستحق عبادت و بندگی برای مردم می داند.

نتیجه آنكه انسان به وجودی كه مالك و حاكم ومعبود اوست ، پناه می برد.

از چه چیزی به خدا پناه ببریم ؟

خداوند در سوره ناس می فرماید كه از بدی «وسواس خناس » به او پناه ببریم و از او كمك واستعانت بجوییم . وسواس اسم مصدر وسوسه است مانند زلزال كه اسم مصدر زلزله است و دراینجا مصدر به معنای فاعل ; یعنی وسوسه كننده آمده است . وسوسه به معنای صوت خفی است كه در اینجا به معنای مفهوم و معنایی است كه بدون صدا به قلب و ذهن انسان توسط وسوسه كننده هاخطور می كند و این وسوسه كننده ها، خناس هستند. خناس از ریشه خنس به معنای بازپس رونده و نهان شونده است و چون شیطان هنگامی كه یاد خدا شود، پنهان می شود، او را خانس گویند و صیغه مبالغه خناس دلالت بر زیادی پنهان كاری شیطان دارد; یعنی وسواس ، كه همان وسوسه كننده به بدی در قلب و ذهن انسان می باشد، پنهان و مخفی است .

عمل وسواس خناس

آن گاه كه انسان به سوی خداوند اراده نمی كند و از او غافل می شود، شیطان با توجه به وجود خاصی كه دارد، در سینه های مردم ، كه قرارگاه قلب است ، وسوسه می كند.

وسوسه زینت بخشیدن و نافع جلوه دادن افكار و اوهامی است كه نتیجه آن در عمل ،فتنه گری است و فتنه نه تنها اثرات سوئی برای فتنه گر دارد; بلكه دیگران را نیز متضرر می كند ودر نتیجه جامعه انسانی را ملتهب و پر از تنش وآشوب می نماید.

عمل وسواس خناس در واقع به استخدام گرفتن انسان برای فتنه گری است و این كار را باوسوسه در ذهن انسان انجام می دهد.

وسواس خناس كیست ؟

قرآن برای بیان مصادیق شیاطین وسواس خناس می فرماید: «آنها از نوع جن و مردم هستند»; پس شیطان دو نوع جنی و انسی است .شیاطین از نوع جن برای انسان شناخته شده نیست ، ولی شیاطین از نوع انسان كسانی هستند كه كفر پیشه كردند و انبیای الهی را نپذیرفتند. آنان نه تنها ابزار شیطان ، بلكه پاره ای از لشكر شیطان هستند كه مردم ; به ویژه جوانان را به فساد، الحادو كفر می كشانند.

از ابان بن تغلب از امام باقر(ع ) روایت شده كه حضرت رسول (ص ) فرمود: «هیچ مومنی نیست ،مگر آنكه قلب او دو طرف دارد كه در یك طرف آن وسواس خناس نفث می كند; یعنی می دمد ودر طرف دیگر فرشته ای به فرمان حق ، انسان را به نیكی می خواند و خداوند او را تایید می كند».

انسان در باطن خود ندای خیر و شر را می یابدو برای تكامل و تعالی باید وسوسه بدی را دور نهد و به سوی وجدان پاك رود.

ثواب خواندن معوذتین

حضرت امام باقر(ع ) فرمود: «هر كسی در سه ركعت نماز شب شفع و وتر سوره های معوذتین واخلاص را بخواند، به او خطاب شود كه ای بنده خدا مژده باد بر تو كه خداوند نماز وتر تو را قبول كرد».