پِِسَح یا فصح هم سمبل آزادی است و هم شکل گیری قوم یهود. در تمام جهان، قوم یهود را با این عید می شناسند.

همه ساله با فرارسیدن پانزدهم ماه عبری نیسان در فصل بهار، یهودیان سراسر جهان با برگزاری یکی از مهمترین اعیاد مذهبی خود، یعنی "پسح" خروج از مصر و آزادی اجداد خود را یادآوری می کنند.

نام پِِسَح از کلمه ای در تورات که با لفظ "پاسَح" آمده به معنی گذر کردن، جستن و رحم کردن گرفته شده است و به نام های دیگری نیز خوانده شده که این اسم ها به این دلیل است:

عید فطیر یا مصاها:

از آنجا که یهودیان هنگام خروج از مصر فرصت کافی برای تهیه خمیر جهت پخت نان نداشتند، ناگزیر از خمیر ترش نشده "فطیر" استفاده کردند و نان فطیر ساختند که در زبان عبری "مَصا" نام دارد و یهودیان در این عید تنها مجاز به استفاده این نوع نان هستند.

عید جشن بهار:

این عید همواره در فصل بهار واقع می شود، بنابراین آن را جشن بهار نیز می نامند.

جشن آزادی:

این عید، جشن آزادی بنی اسرائیل از مصر است.

نزدیکی عید پسح با نوروز موجب شده است که مراسم پسح در میان ایرانیان کلیمی با شکوه و مراسم ویژه ای انجام شود و افزون بر مراسم مذهبی، سنت های جاری نوروز، از جمله دید و بازدید خانواده ها اجرا شود.

مراسم شب پسح

در شب های اول و دوم پسح، مراسم خاصی در خانه و با حضور اعضای خانواده برگزار می شود که شامل قرائت دعای مخصوص یائین (شراب مقدس)، خوردن مصا (نان فطیر) و سبزی تلخ و تعریف وقایع خروج از مصر و خواندن متونی در ستایش خداست که دلیل انجام این مراسم به این علت است:

قرائت دعای مخصوص یائین (شراب مقدس): مانند شب های شنبه و سایر اعیاد، شروع مراسم سفره با تقدیس است. در این شب در چهار مرحله یائین نوشیده می شود که نشانگر شادی و سرور به خاطر فرمان خداست.

شستن دست ها:

مانند شروع مراسم با طهارت دست ها، سال نو نیز با طهارت قلب ها شروع خواهد شد.

خوردن کرفس:

سبزی، سمبل تجدید حیات نباتات در آغاز بهار است که اشاره ای است به شروع حیاتِ نوین بنی اسرائیل پس از آزادی، که این عید هم در فصل بهار واقع شده است.

سه عدد مصا:

بر سر سفره این شب، سه قرص مصا به یادبود سه جد بنی اسرائیل، یعنی ابراهیم، اسحاق و یعقوب قرار دارد.

تعریف وقایع خروج از مصر:

تمامی اهمیت این عید و مراسم به این بخش تعلق دارد. هَگادا کتابی است که هم طریقه مراسم و هم شرح این وقایع را به طور کامل توضیح داده است. این قسمت را باید بزرگ ترین فرد حاضر در جمع اجرا کند، ولی برای کودکان هم مراسم خاصی وجود دارد.

هگادا برای همه انسان ها با درک و فهم های متفاوت تنظیم شده است. این کتاب به زبان عبری است و برای اشخاصی که عبری بلد نیستند در ایران ترجمه فارسی نیز وجود دارد.

دعا بر نان:

این بخش جزو احکام معمول یهود است که قبل از خوردن نان بر آن می خوانند.

سبزی تلخ:

خوردن سبزی تلخ نشانه چشیدن و احساس تلخی هایی است که بنی اسرائیل در دوران بندگی مصر متحمل شده اند.

پیچیدن لقمه:

در این سنت لقمه ای حاوی مصا، سبزی تلخ و حَروَست پیچیده و خورده می شود. حروست نوعی خوراکی معمول این عید، شبیه به گِل است و نشانه کار گل مالی و خشت زنی عبرانیان است.

صرف شام:

در این قسمت شام صرف می شود.

گفتن دعای پس از غذا:

طبق سنت یهودیان، بعد از خوردن غذا دعای مخصوصی خوانده می شود.

مدح و ثنا – رضایت الهی:

در این دعاها یهودیان از خدا به خاطر نعمت هایی که به آن ها داده تشکر می کنند.

ایام پسح ۸ روز ادامه دارد به دلیل این که پانزدهم ماه نیسان که آغاز این جشن است، روزی است که بنی اسرائیل از مصر خارج می شوند و روز هفتم زمانی است که قوم بنی اسرائیل به دریای سرخ می رسد.

چند روز قبل از شروع این عید، همه یهودیان موظفند محل زندگی خود را از حامص پاک کنند. حامص در زبان عبری به معنای خمیر (از انواع گندم و جو) ور آمده یا هر چیزی که از آن تهیه شده و یا حاوی اندکی از آن باشد است.

در ایران، کلیمیان در اجرای این مراسم آزاد هستند و دانش آموزان و سربازهای کلیمی در این روزها تعطیلند.

الیشا شمسیان