سرگذشت كتاب مقدس

سابقه انس و آشنایی ایرانیان با كتاب مقدس مشتمل بر عهد جدید و عهد عتیق به سالیان دور می رسد این انس و آشنایی در پاره ای موارد به ترجمه كتاب مقدس منجر شده است

در پیامی كه اینان به سرعت در شرق حوزه مدیترانه نشر دادند (پولس در سال ۵۱ در كرنت بود)، عیسی به عنوان مسیح یا همان منجی مسح شده ای معرفی می شد كه پیامبران و به خصوص اشعیای سوم، از او خبر داده بودند. مسیحیان حدوداً تا نیمه سده دوم میلادی، از دومنبع دینی استفاده می كردند كه یكی شریعت و كتابهای پیامبران، یا عهد عتیق، بود و دیگری كلامها و اعمال عیسی كه از زبان شاگردان اونقل می شد و ملاك ایمان جدید به شمار می آمد. در نتیجه سنت رسولان كه به صورت شفاهی القا می شد، در كنار مكتوبات عهد عتیق قرار می گرفت. در آن زمان عهد جدید هنوز به صورت شفاهی یا سینه به سینه منتقل می شد.مسیحیان اولیه كه معتقد بودند مشیت خدا در وجودمسیح محقق گشته است، برای توجیه ایمان خود كه مبتنی بر نشانه های حاكی از ظهور پیامبر تازه بود، كلامها و اعمال عیسی را نقل می كردند و از این طریق به ادعاهای مخالفان نیز پاسخ می گفتند. آموزه جدید مسیحیت، در ادامه تفكر یهودی، حول محور مرگ مسیح و ایمان به قیام پس از مرگ او دور می زد. هر قدر پیام مسیح از اورشلیم دورتر می رفت و از صعود عیسی زمان بیشتری می گذشت، اعضای نخستین جماعتهای مسیحی كه عهده دار تعلیم بودند، این نیاز را بیشتر احساس می كردند كه برای یاری به حافظه خود، معلومات خویش را در قالبهای ادبی سنت شفاهی بریزند. این معلومات بعضاً به كتابت درمی آمدند. بدین سان مجموعه هایی از متنهای حاوی روایات مربوط به عیسی كه بر موضوع مرگ و قیام پس از مرگ او متمركز شده بود، به كندی شكل گرفت و مدون گشت.با تدوین این مجموعه ها، متونی حاوی شرح معجزات و كلامها و حكایتهای زندگی عیسی پدید آمد كه به مسیحیان در كار موعظه و انجام آیین های دینی یاری می رساند. اما هنوز انجیلها به صورت آثار مدون شكل نگرفته بودند. نخستین گواهی دال بر تدوین انجیلها، به قدیس یوستینوس (۴) (حدود سال۱۵۰) مربوط می شود كه از «خاطرات رسولان» در كنار كتابهای پیامبران یاد كرده است. در مورد نوشته های پولس، باید به این نكته توجه داشت كه تمامی رسالات او حفظ نشده اند و در برخی منابع، به نامه هایی از وی اشارت رفته كه باقی نمانده اند. اما در هر حال سیزده رساله پولس گواه بر شكل گرفتن تعلیم مكتوب در كنار تعلیم شفاهی است كه در شهرهای مختلف القا می شد. سایر نشر دهندگان ایمان مسیحی احتمالاً از روشهای دیگری نیز استفاده می كردند.

پس از سقوط اورشلیم در سال۷۰ میلادی و ویران شدن این شهر و معبد آن به دست تیتوس (۵) امپراتور روم، نیاز به گردآوری سنتهای مسیح در نقاط مختلف بیش از پیش احساس شد. در نتیجه مجموعه هایی مدون گشت كه تعداد آنها به چهار انجیل فعلی محدود نمی شد. اگر عهد عتیق در محیطی تكوین یافت كه كمابیش می توان آن را متجانس شمرد، نوشته های عهد جدید باید نیازهای جوامعی را برآورده می ساخت كه از لحاظ زبانی و فرهنگی تفاوتهای زیادی با یكدیگر داشتند، از یهودیان فلسطین گرفته تا مشركان مصر و دریای سیاه و مردان ایران و روم و احتمالاً اسپانیا. در نهایت تنها چهار عدد از این مجموعه ها تحت عنوان انجیلهای چهارگانه حفظ شد و این به لحاظ نیاز اساسی بود كه كل جوامع مسیحی در حفظ نوعی وحدت تفكر داشتند.به نظر می رسد كه حدوداً از اواسط سده دوم، كلیسا دارای تعدادی متن شده بود كه به عنوان مكتوبات مقدس شمرده می شدند. در تأیید این نظر دلایلی چند اقامه می شود كه به شرح آنها می پردازیم. نخست آن كه مرقیون(۶)، بدعت گذار مسیحی كه بر آن بود تا كلیسایی مطابق با نظرات خود بنیان نهد، تنها شماری از نوشته ها را متضمن انتقال حقیقت مكشوف شده می دانست كه عبارت بودند از انجیل لوقا (البته نه تمامی آن) و ده نامه پولس (گالاتیان، اول و دوم كرنتیان، رومیان، اول و دوم تسالونیكیان، افسسیان، كولوسیان، فیلمون، فیلیپیان). امروزه مورخان معتقدند كه مرقیون در پی وسعت بخشیدن به یك قانون موجود نبوده، بلكه به دنبال كاستن از گستره آن بوده است، چرا كه بدعت گذاران معمولاً می كوشیدند از شمار متنهای پذیرفته شده بكاهند و نه آنكه بر تعداد آنها بیفزایند. دلیل دوم آن است كه تاتیانوس (۷) حدوداً در سال ۱۷۷ كتابی با عنوان دیاتسرون(۸) (به معنی «ازمیان چهار [انجیل]») تألیف كرد كه تدو ین چهارانجیل در یك انجیل بود. از نظر او آثار مجعول فاقد ارزش بودند. دلیل سوم سندی است كه حدوداً به سال ۲۰۰ میلادی مربوط می شود و حاوی صورت رسمی كتابهایی است كه در كلیسا خوانده می شدند. این صورت كه یك كتابدار میلانی به نام لودوویكو آنتونیو موراتوری(۹) آن را در ۱۷۴۰ در كتابخانه آمبروزیان شهر میلان كشف كرد و به نام او قانون موراتوری خوانده می شود ، در یك دست نوشته لاتینی متعلق به سده هشتم ذكر شده و مؤید وجود چهار انجیل، اعمال رسولان، سیزده رساله پولس، رساله یهودا، دو رساله یوحنا و مكاشفه است. دراین فهرست، رساله به عبرانیان از قرائت عمومی كنار نهاده شده است و از رساله های پطرس، یعقوب و رساله سوم یوحنا نام نرفته است. در عوض نوشته های مجعولی همچون مكاشفه پطرس ذكر شده اند.به احتمال بسیار زیاد، عهد جدید در سده دوم میلادی دربرگیرنده چهار انجیل، اعمال رسولان، سیزده نامه پولس، رساله اول پطرس و رساله اول یوحنا بوده است. اجماع در باب نوشته هایی همچون رساله به عبرانیان، مكاشفه، رساله یعقوب، رساله یهودا، رساله دوم پطرس و رساله های دوم و سوم یوحنا كه تا آن زمان كمابیش پذیرفته شده بودند ، طی دو قرن بعد صورت پذیرفت. در هرحال، این اصل درآن زمان پابرجا شده بود كه تعدادی نوشته باید به عنوان آثار قانونی شمرده شوند. قدیس آتاناسیوس(۱۰) در سال ۳۶۷ صورتی را ذكر كرده كه حاوی بیست و هفت اثر كنونی عهد جدید است، البته این صورت در آن زمان هنوز به صورت فراگیر شناخته شده نبود. شورای سوم كارتاژ در سال ۳۹۷ درمورد صورت آثار عهد جدید حكم رسمی صادركرد. اگر در شورای عمومی فلورانس در ۱۴۴۱ و در شورای ترنتو در سال ۱۵۴۶ صورت كتابهای قانونی عهد جدید یادآوری شد، به سبب مسائل دیگری بود كه دراین فاصله زمانی مطرح گشته بود. همچنان كه پیش ازاین گفته شد، بیست و هفت اثر تشكیل دهنده عهدجدید جملگی به زبان یونانی به دست ما رسیده اند. قدیمی ترین دست نوشته كاملی كه حاوی تمامی این آثار است، به نام نسخه سینایی شناخته می شود، چرا كه در سال ۱۸۵۹ در دیر قدیسه كاترین دركوه سینا كشف شده است. این دست نوشته كه متعلق به سده چهارم است، امروزه در موزه بریتانیا در لندن نگهداری می شود. در كنار این نسخه كامل، نسخه های ناقص بسیارزیادی كه تنها دربرگیرنده بخشهایی از عهدجدید هستند، به دست آمده اند. در سال ۱۹۸۴ ، ۹۳ نسخه ناقص كه بر پاپیروس نگاشته شده اند و تاریخ بعضی از آنها به سال ۱۳۵ می رسد، ۲۷۷ دست نوشته كه با حروف بزرگ (onciale) نگاشته شده اند و به سده های چهارم تا دهم تعلق دارند، ۲۷۹۶ دست نوشته كه با حروف كوچك نگاشته شده اند و متعلق به بعد از سده نهم هستند و سرانجام ۲۲۱۰ گزیده عهد جدید كه برای قرائت در آیینهای عبادی مورداستفاده قرارمی گرفتند و متعلق به ادوار مختلف هستند، شمارش شدند. به روشنی می توان درك كرد كه به سبب استنساخ های مكرر، تغییراتی دراین متنها وارد گشته است كه پاره ای صرفاً دستوری هستند و پاره ای دیگر معنی متن را یكسره تحت تأثیر قرارمی دهند. پس ازاختراع صنعت چاپ، برای انتشار كتاب مقدس، از متنهایی كه موردپذیرش عام بودند استفاده شد.

به این ترتیب، نخستین كتاب مقدس چاپی كه حاوی متنهای به زبانهای اصلی بود، باعنوان كتاب مقدس آلكالا (۱۱) انتشار یافت. این كتاب مقدس كه عنوان اصلی آن Biblia complutensis (۱۲) بود، طی سالهای ۱۵۱۷-۱۵۱۴ در شهر آلكالا دانارس (۱۳) اسپانیا به سرپرستی كاردینال خیمنس دسیسنروس(۱۴) به چاپ رسید. در این كتاب مقدس چند زبانه، عهد عتیق به زبانهای عبری، لاتینی و یونانی، به همراه ترگوم آرامی تورات و عهد جدید به زبانهای یونانی و لاتینی چاپ شد. از سده نوزدهم كوشش به عمل آمد تا متنی منقح تر از متن موردپذیرش عام فراهم آید. در این خصوص، به ویژه باید از كوششهای لاخمان (۱۸۳۱)، تیشندورف (۱۸۶۹- ۱۸۷۲)، وستكت و هورت (۱۸۸۱)، گرگوری (۱۹۰۰) و زودن (۱۹۱۳) یاد شود كه كارهای آنها راه را برای چاپ معتبر و ماندگاری همواركرد كه به سرپرستی ك.آلاند در شهر مونستر آلمان انجام پذیرفت. امروزه این گرایش وجوددارد كه برای هیچ دست نوشته ای تقدم و برتری فرض نمی شود. حتی برای متن «اسكندرانی» كه درنسخه واتیكان (۱۵) و نسخه سینایی ارائه شده است و وستكت و هورت برای آن ارحجیت قایل بودند. زیرا این اعتقاد پدید آمده است كه شواهد موثقی را در دیگر «خانواده های» متون ازقبیل انطاكی، قیصرانی یا «غربی» (كه در نسخه بزه(۱۶) ارائه شده است) می توان یافت و افزون بر اینها، از روایتهای قدیمی همچون روایت كهن لاتینی (كه به نام Vetus Itala شناخته می شود) و سریانی و قبطی نیز می توان بهره برد.

پی نوشت ها:

(۳) Sinaiticus

(۴) Saint Justin قدیس یونانی زبان مسیحی (نابلس، حدود ۱۰۰-رم، حدود ۱۶۵) كه رسالاتی در دفاع از مسیحیت نگاشت.

(۵) Titus، امپراتور روم (۴۰ یا ۴۱-۸۱)، پسر و شریك وسپاسیانوس در فرمانروایی كه خود بین سالهای ۷۹-۸۱ سلطنت كرد.

(۶) Marcion، بدعت گذاری گنوسی (سینوپ، حدود ۸۵ - حدود ۱۶۰) كه در سال۱۴۴ در رم طرد شد و كلیسایی را بنیاد نهاد كه در حوضه مدیترانه و بین النهرین گسترش یافت.

(۷) Tatien، دفاعیه نویس مسیحی (بین النهرین، حدود ۱۲۰ _ پس از ۱۷۳) كه شاگرد یوستینوس در روم بود و كتاب خطابه به یونانیان و گزیده چهار انجیل كه به نام دیاتسرون معروف است، از آثار اوست.

(۸) Diatessaron

(۹) Ludovico Antonio Muratori

(۱۰) Saint Athanase، عالم الهیات كلیسا (اسكندریه، ۲۹۵- همانجا، ۳۷۳) كه در شورای نیقیه شركت كرد و در سال ۳۲۸ اسقف اسكندریه شد.

(۱۱) Bible dشAlcold

(۱۲) كومپلوتو (Compluto) نام قدیم شهر آلكالا دانارس بوده است و در زبان اسپانیایی complutense به معنی منسوب یا متعلق به كومپلوتو (=آلكالا دانارس) است.

(۱۳) Alcalade Henares

(۱۴) Jimenez de Cisneros

(۱۵) Vaticanus

(۱۶) Codex Bezae، این نسخه كه احتمالاً در سده چهارم كتابت شده است و می توان آن را «نسخه لیون» نیز نام نهاد، بیش از هزار سال در دیر قدیس ایرنیئوس شهر لیون نگهداری می شد. اما در ،۱۵۶۲ زمانی كه لیون در بحبوحه جنگهای دینی در معرض غارت و چپاول قرار گرفته بود، اصلاح طلبان پروتستان این نسخه را از شهر خارج كردند و به تئودور دوبز (Theodore de beze) سپردند. این شخص كه شاگرد و جانشین كالون (Calvin) بود، از دریای مانش گذشت و در ۱۵۸۱ این نسخه را به كتابخانه دانشگاه كیمبریج در انگلستان اهداكرد كه تا این زمان نیز به نام او در آنجا نگهداری می شود.


شما در حال مطالعه صفحه 2 از یک مقاله 2 صفحه ای هستید. لطفا صفحات دیگر این مقاله را نیز مطالعه فرمایید.