تحلیل فلسفی منطقی برهان EPR

در این مقاله ابتدا مروری بر اصل عدم قطعیت و آزمایش های فکری که در نهایت منجر به مقالهٔ EPR شد, خواهم داشت هدف این است که از رهگذر مطالعهٔ روندِ اصلاحی آزمایش های فکری قبل از EPR, فهم بهتری از EPR بدست دهم سپس روایت های خودِ اینشتین را عرضه خواهم کرد و به بررسی واکنش هایی می پردازم که, خصوصاً از طرف بور, به این برهان صورت گرفت در نهایت تلاش خواهم کرد ضمن بیان روایت بوهمیِ این برهان و با توجه به نتایج حاصل از قضیهٔ بل, ملزومات و نتایج فلسفی برهان EPR را روشن کنم

در این مقاله ابتدا مروری بر اصل عدم قطعیت و آزمایش‌های فکری که در نهایت منجر به مقالهٔ EPR شد، خواهم داشت. هدف این است که از رهگذر مطالعهٔ روندِ اصلاحی آزمایش‌های فکری قبل از EPR، فهم بهتری از EPR بدست دهم. سپس روایت های خودِ اینشتین را عرضه خواهم کرد و به بررسی واکنش هایی می پردازم که، خصوصاً از طرف بور، به این برهان صورت گرفت. در نهایت تلاش خواهم کرد ضمن بیان روایت بوهمیِ این برهان و با توجه به نتایج حاصل از قضیهٔ بل، ملزومات و نتایج فلسفی برهان EPR را روشن کنم.

مقاله معروف EPR، از زمان ارایه آن تاکنون، کانون توجه علاقه‌مندان به حوزه فلسفه علم و مبانی فیزیک کوانتوم بوده و کماکان اهمیت خود را حفظ کرده است، بطوریکه بررسی و بازخوانی این مقاله کلاسیک از سرفصل‌های درسی دوره‌های فلسفه فیزیک و فلسفه مکانیک کوانتوم شده است. در این مقاله ابتدا مروری خواهم داشت بر اصل عدم قطعیت و آزمایش‌های فکری که در نهایت منجر به مقالهٔ EPR شد. مرور این آزمایش‌ها این حسن را خواهد داشت که اولاً با شیوهٔ نقد نظریه با کمک آزمایش‌های فکری آشنا شویم و در ثانی از رهگذر مطالعهٔ روندِ اصلاحیِ آزمایش‌های قبل از EPR، فهم بهتری از آزمایش EPR بدست دهیم. همچنین به ملزومات فلسفی این مقاله می پردازم، تا از رهگذر آن، اهمیت معرفت شناختی و هستی شناختیِ این مقاله را روشن کنم. در واقع، اگر برهان EPR، ‌درست باشد، می‌تواند ما را به جستجوی نظریه کاملتری رهنمون گردد که شاید شامل چیزی شبیه متغیرهای نهان باشد، بطوریکه نظریه کوانتوم معمولی حالت حدی آن باشد.

علیرضا منصوری

عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

منبع: ذهن، ۱۳۸۵، ش ۲۸، صص. ۱۴۲-۱۰۷.