از منظر اندیشمند معاصر مرحوم علی صفایی حائری عوامل موثر در تربیت و همچنین وسایل مورد نیاز جهت تربیت صحیح کودکان و نوجوانان پس از شناخت روحیه های آنها وهمچنین آ شنایی با محیط های تربیتی و روش های آن از اولویت های مهم وتاثیرگذار در سیر رشد وتربیت انسان قبل از دوران بلوغ است که از دید حجت الاسلام مرحوم علی صفایی حائری چنین مطرح می شود.

“نقطه ضعف های کودک همان راه های کنترل او هستند چه کودک چه بزرگ در برابر ضعف های خودبه زانو می افتند وتسیلم می شوند ولی همیشه تسلیم علامت تربیت و پذیرش نیست. مادام که احساس بیگانگی در میان است پذیرش در کودک و مقبولیت برای مربی تحقق می یابد .گذشته از نقطه ضعف ها وعلاقه ها و نفرت های مقطعی و موقتی کودک، می توان در او از احساسات وعواطف عمیق تری استفاده کرد. احساس تقلید و یا رقابت و باترس وعشق و یا مقبولیت و یا مسئولیت و ... او می تواند راه نفوذ مناسب و روش جذب خوبی باشد به شرط آ نکه فقط خصلت ها وحالت ها را منتقل نکنیم و شخصیت و حریت وتفکر را به کودک هدیه دهیم .این دو شرط شرط هایی اساسی و مهمی هستندباید توجه داشت که هر کدام از این عواطف و احساسات خود رشته های متعددی دارند و بهگونه های متنوعی مورد استفاده دارند و به گونه های متنوعی مورداستفاده قرار می گیرند این مهم است که مربی آن قدر از یک عامل استفاده نکند که دستش خوانده شود و برنامه اش قابل پیش بینی باشد .” حال این عوامل مختلف با وسایل و به گونه های متفاوتی مورد توجه قرار گیرند تا موثر واقع شده و به نتیجه ختم شوند .

در واقع می توان گفت: “ این عوامل شناخته شده واحساسات و عواطف عمیق کودک وهمان نقطه ضعف ها که عامل کنترل و تسلیم کودک بودند می توانند به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم به کار گرفته شوند . برخورد مستقیم یعنی برخوردی که در سطح آگاهی کودک کارگر است و با توجه کودک مورد استفاده قرار می گیرد و برخورد غیرمستقیم برخوردهای پیچیده و یا برخوردهای هنری وعمیق است که در ناخودآگاه کودک اثر می کند.

آگاهی از این نکته مهم است که کودک در چه مرحله ای حواسش و در چه مقطعی احساسات گوناگونش و تخیلش واحساس مقبولیت ومسئولیتش شکل می گیرد اگر مربی این حالت ها واحساس ها را نشناسد نمی تواند در برابر کسانی که اینها را درکار هزاران تجربه کرده اند و به بهره برداری از آنها مشغول شده اند موضع مناسب داشته باشد و پاسخ مثبتی بدهد. نکته دیگر آنکه مربی برای استفاده بهتر از وسایل تربیتی ناچار است که شرایط رشد و حالت های روانی کودک را بشناسد باید از نیروها و استعدادهایی که در بچه ها به تدریج شکل می گیرد مطلع باشد تا از کار طبیعی این نیروها دچار بهت و سرگیجه نشود و دربرابر هجوم این نیروها عکس العمل مناسب داشته باشد .

یکی از آفت هایی که در روش های تربیتی بسیار به چشم می خورد آن است که بعضی سعی دارند انسان را ازکودکی به اصطلاح پر کنند و قهرمانی ها را بر او تحمیل کنند.

اگر مانند مکتب های تربیتی معاصر که معتقدند باید بچه ها را از کودکی پر کرد و قهرمان هایش را به گوشش خواند ما هم بخواهیم که قهرمان هایی همچون حسین و ... را به عنوان درس های تربیتی بچه ها در همین دوره ها به آنها معرفی کنیم و پافشاری کنیم .به راستی ما چگونه می توانیم ابعاد مختلف از مصیبت امام حسین(ع) را برای بچه ها بازگو کنیم ؟

آنچه در روایات ما مطرح شده در محیطی است که جامعه به امن و حرکت رسیده باشد و مدینه الرسول باشد ولی در هنگام شروع کار رسول با سلام کردن به بچه ها به آ نها شخصیت می دهدوبا صحبت وانس با آ نها دردل هاشان راه می یابد و به تربیت شان می پردازد. بدین ترتیب ما باید طرحی از تربیت اسلامی در دست داشته باشیم و با فقه و با توجه به مقاصد ومعانی کلام به متون و روایات و تاریخ اسلام روی بیاوریم وگرنه با برخوردهای سطحی روایات بزرگ در بن بست برداشت سطحی ما اسیر می گردد. مسئله این نیست که مسائل بد مطرح شده اند برفرض خوب هم مطرح شوند مگر ظرف وجودی کودک چقدر گنجایش داردو چقدر از دریا بر می دارد چقدر می توانی از خون حسین و... برای بچه ها حرف بزنی؟ در هر حال این وسایل تربیتی مستقیم و غیرمستقیم است و تو می بینی که در تربیت های معاصر و مکتب های موجود چگونه بچه ها را در جو اجتماعی قرار می دهند واز آ نها کار می کشند .

چرا ،چون اینها خودشان نیستند که نگاه ها و روح جمع آنها را به کار کشیده و برآنها حاکم است اما این روش ها برای کسانی مطلوب است که می خواهند فقط کارها پیش برود اگر تو بخواهی که آدمی با عمل خودش به رفعتی برسد اینچنین روش هایی را نخواهی پذیرفت .