درست زمانی که امریکا طبق تقویم کاخ سفید خود را آماده کرده است تا مرحله دیگری از طرح جدید خود را برای سازش اعراب و رژیم صهیونیستی به آزمایش بگذارد، اروپایی ها چند دهه انفعال در تحولات مهم خاورمیانه را کنار زده و بر مجموعه ای از تصمیم های ریز و درشت در منازعه فلسطین و اسرائیل دست زدند.

در هفته های اخیر شاهد برخی حرکات سمبلیک بوده ایم که نشان از این داشت اروپایی ها می خواهند صدایشان در پروژه سازش خاورمیانه شنیده شود و جایگاهی تازه در پروژه موسوم به سازش بین اعراب و اسرائیل بیابند. حرکت های اخیر اروپا پاسخی به توصیه ناظرانی است که غیبت اروپا در تحولات خاورمیانه را بزرگترین نقیصه دیپلماسی این اتحادیه به حساب آورده اند. مهمترین اتفاق در نگاه اروپایی ها به بحران فلسطین، چالش رئیس دوره ای اروپا با تل آویو بود که به قهر سفرای دو طرف انجامید. در کنار این، اتحادیه اروپا بیانیه غیرالزام آوری علیه اسرائیل صادر کرد. در این بیانیه از اسرائیل خواسته شد به شهرک سازی ها پایان دهد. این بیانیه همچنین خواهان تبدیل شدن بیت المقدس به پایتخت مشترک اسرائیل و فلسطین شد. پیش نویس این بیانیه که از سوی سوئد تنظیم شده بود، باعث خشم دولت اسرائیل شد.

طوری که تل آویو از قدرت لابی های خود استفاده کرد و این پیغام را به اروپایی ها رساند که باید لحن به کار رفته در این بیانیه را تعدیل کنند. با این حال متن نهایی بیانیه در فضای گزارش قاضی گلدستون (قاضی تحقیق از جنایات صهیونیست ها در غزه) شهرک سازی های اسرائیل و موانع جداسازی و تخریب خانه های فلسطینی را محکوم کرد و گفت: «به وجود آوردن هرگونه مشکلی بر سر راه صلح غیرقانونی و ناقض همه قوانین بین المللی و تهدیدی برای راه حل تشکیل دو دولت فلسطینی و اسرائیلی است.» اتحادیه اروپا همچنین نگرانی خود را بابت بیت المقدس نیز این گونه ابراز کرد که: «اتحادیه اروپا هرگز الحاق بیت المقدس شرقی را به طرف اسرائیلی به رسمیت نمی شناسد.» بیانیه اروپا گرچه در صحنه عمل باری از مشکلات فلسطینی ها نکاست اما از حیث حقوقی مجوزی برای تحریم سفرها و دیدارهای مقام های صهیونیستی به قاره سبز بود. کما این که سخنگوی حماس این بیانیه را نتیجه جنبش اعتراضی ملت های اروپا به جنایات اسرائیل ارزیابی کرد. اروپایی ها پیش از این فقط در ژوئن ۱۹۹۸ در بیانیه ای خواستار اجرای مدیریت درست جهانی در خاورمیانه شده بودند. آن بیانیه همچنین حق امنیت و سرزمین را برای فلسطینی ها به رسمیت شناخته بود و فلسطینی ها را صاحب حق و حقوق می دانست.

با این حال اتحادیه اروپا که در آن زمان بیانیه خویش را صادر کرد هیچ اقدام دیپلماتیک مؤثری را دنبال نکرد. حالا کار برای اروپایی ها سخت تر شده است. اتحادیه اروپا از ۹ کشور به ۲۷ کشور توسعه یافته است و جمع کردن آرای این تعداد حول یک تصمیم واحد مشکل تر شده است. ضمن آن که لابی یهودیان در اروپا حضوری عمیق دارد. با این وصف شورای اروپا گفته است که می خواهد نقش سازنده تری در معادلات سیاسی صلح خاورمیانه داشته باشد.

این در حالی است که گروه های حقوق بشری اروپا پس از جنگ غزه منتقد جدی نقض قوانین بین المللی توسط صهیونیست ها هستند. دیپلمات ها و مقامات اروپایی خود درباره اینکه واقعاً چگونه برای تأثیرگذاری در عرصه ای که امریکا آن را میدان انحصاری دیپلماسی خود می شناسد ورود می کند، تردید دارند. اما آنچه پیداست نگاه بیشتر طرف های اروپایی معطوف به اتخاذ مجموعه ای از تصمیم های حقوقی است در این تصمیم ها، بیش از همه به دو محور توجه دارند: اول اینکه قانون بین المللی می تواند سپری دفاعی در برابر افراطی گری راستگرایی حاکم بر تل آویو باشد.

به باور برخی طرف های اروپایی یک قانون بین المللی خاص می تواند تمام راه حل هایی که تاکنون ارائه شده، از قبیل راه حل های ۲۴۲، ۴۷۸ و ۱۵۱۵ را یکجا جمع کند. همچنین قوانینی را که در مورد اشغالگری، حقوق بشر، کنوانسیون ژنو و بسیاری قوانین بین المللی دیگر که قابل تطبیق با این مورد خاص هستند. دومین موضوعی که در حال حاضر توجه محافل حقوقی اروپایی ها را به خود جلب کرد. خشم آنها از بدقولی و فریبکاری اسرائیل است که مسلمانان اروپایی در چند گزارش رسمی اعلام کرده اند که اسرائیل حتی بدیهی ترین راه امدادرسانی را می بندد حملات غیرانسانی او از جمله حمله سال گذشته به غزه به مدارس و پناهگاه های سازمان ملل بزرگترین نمونه این پیمان شکنی است.

به این ترتیب به رغم خط مشی محافظه کارانه دولت ها، محافل مدنی اروپا این حس را دارند که باید نقش خود را در عرصه نزاع بزرگ خاورمیانه ایفا کنند. البته آنها اقرار دارند حرکت جدی در مورد مسئله فلسطین و اسرائیل به یک بازنگری در سیاست های رسمی اروپا نیاز دارد. اما همین تلنگر جنبش های حقوقی باعث شده شاهد برخی حرکت ها از سوی اروپایی ها باشیم. کارهایی نظیر گسیل ۵۰ نماینده از ۱۲ کشور اروپایی که چند روز قبل وارد غزه شدند تا از نزدیک با وضعیت این منطقه یک سال بعد از تهاجم اسرائیل و سال ها در محاصره بودن، آشنا شوند.

در کنار آن جورج گالوی، نماینده پارلمان انگلیس چالشی شدید با حسنی مبارک را بر سر محاصره غزه شروع کرد. همزمان با ورود این هیأت به غزه، یک دیپلمات اروپایی مقاله ای در وبلاگش نوشت که ما همه از رنجی که ناعادلانه به خاطر محاصره اسرائیل بر مردم غزه تحمیل شده است، در هراس هستیم.