ترور رفیق حریری در لبنان ،بحران pkk در ترکیه و تحولات شمال عراق ،بین المللی شدن پرونده هسته ای ایران ودیگر تحولات منطقه ای نشان داد که خاورمیانه به سمت یک تحول جدید می رود .

حوادث یازدهم سپتامبر که به طور کلی مفهوم امنیت را متحول نمود فضای جدیدی را برای بازیگران منطقه ای و جهانی به وجود آورد که این فضای جدید تاثیرات مستقیم و آشکاری بر تحولات سیاسی،اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها می گذارد.بن لادن به عنوان متهم اصلی حادثه یازدهم سپتامبر به عنوان یک عامل تاثیر گذار در خدمت سیاست های منطقه ای ایالات متحده بعد از یازدهم سپتامبر عمل نمود واگر بن لادن را یک ابزاری در خدمت غرب تصور نکنیم باز هم می بینیم که جریانات القاعده و بن لادن به عنوان یک عامل ورودی مقدمات نفوذ و مداخله غرب و بویژه آ مریکا را در خاورمیانه فراهم نمودند. در هر صورت آنچه که مسلم وقطعی است این است که بعداز حوادث یازدهم سپتامبر القاعده و شخص بن لادن به عنوان یک متغیر نقش مهمی در سیاست های منطقه ای ایالات متحده ایفا نمودند .

اشغال عراق و افغانستان ومتعاقب آن روی کار آمدن حامد کرزای و سقوط طالبان درمرزهای شرقی ایران وسقوط صدام دیکتاتور عراق و روی کارآمدن نیروهای هوادار آمریکا در عراق نخستین اثرات یازدهم سپتامبر و جریان القاعده به تبع آ ن بود. پس از این تحولات در خاورمیانه بود که سیاست های منطقه ای ایالات متحده واکنش های متفاوتی رابه دنبال داشت .

ترور رفیق حریری در لبنان ،بحران pkk در ترکیه و تحولات شمال عراق ،بین المللی شدن پرونده هسته ای ایران ودیگر تحولات منطقه ای نشان داد که خاورمیانه به سمت یک تحول جدید می رود . اهمیت فرهنگی،اقتصادی واستراتژیک این منطقه بر کسی هم پوشیده نیست .تحولات پاکستان و ترور بی نظیر بوتو هم در همین راستا قابل ارزیابی است و آمریکاییان و غرب با آگاهی ازبحران های منطقه ای در خاورمیانه کنفرانس های آناپولیس و پاریس را به منظور تبیین وارزیابی سیاست های منطقه ای خود برپا نمودند .اینکه در پاکستان چه عواملی به وجود آمد که مقدمات تضاد منافع در بین آمریکا و پاکستان را به وجود آورد جای بحث است واینکه آیا پرویز مشرف به عنوان یک شخصیت نظامی و عامل ثبات در پاکستان تا چه اندازه می توانست در خدمت غرب باشد و ثبات و عدم ثبات در پاکستان چه تاثیری می توانست در سیاست های منطقه ای ایالات متحده داشته باشد، درتحلیل وارزیابی وقایع پاکستان و ترور رهبر حزب مردم پاکستان می تواند نقش مهمی داشته باشد درسطح منطقه و داخل پاکستان به عنوان یک سطح تحلیل خرد و سطح تحلیل منطقه ای از این تحولات بی نصیب نیست.

در سطح تحلیل منطقه ای باید گفت که همان طور که ترور رفیق حریری تحولات مستقیمی در رابطه سوریه ولبنان به وجود آورد و منجر به خروج نیروهای سوری وامضای پیمان طائف شده تحولات پاکستان و ترور بی نظیر بوتو نیز بی تاثیر نخواهد بود .

افغانستان ،هند وایران اسلامی همسایگان پاکستان هستندکه پس ازتحولات پاکستان انتظار می رود که شاهد تحول در روابط آنان با پاکستان باشیم. هند رقیب سنتی پاکستان محسوب می شود که ثبات یاعدم ثبات پاکستان تاثیر مستقیمی بر سیاست های این کشور در منطقه خواهد داشت. افغانستان و پاکستان پس ازتحولات یازدهم سپتامبر و روی کار آمدن کرزای و ادامه فعالیت نیروهای افراطی در پاکستان و تغذیه نیروهای طالبان درمیان نیروهای اجتماعی قبیله ای در پاکستان شاهد تحولات وتحرکات نیروهای طالبان در مرزهای خود هستند. جمهوری اسلامی ایران به واسطه تنش سنتی خود با آمریکا و حضور آمریکا در منطقه که متحد پاکستان محسوب می شود هرگونه تحول سیاسی و نظامی را یا به عبارتی ثبات یا عدم ثبات را به طور جدی دنبال می کند و هر گونه تحول در پاکستان تاثیر مستقیم و آشکاری بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران خواهدگذاشت.

بنابراین مقایسه سیاست مالی منطقه ای پاکستان و سیاست های منطقه ای ایالات متحده ونیز عملکردهای این دو کشور در سطح منطقه تا حدی به روشن شدن مسئله پاکستان کمک خواهد کرد.ایالات متحده آ مریکا با وقوع یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ و پس از آن نگرانی از سیستم اشاعه موشکی هسته ای عبدالقدیر خان حساب ویژه ای روی دولت نظامی پرویز مشرف بازکرد و درطرح خاورمیانه ای بوش، کشور پاکستان به عنوان یک کشوری که اطلاعات دقیقی از حضور نیروهای اسلام گرا در منطقه دارد و سرویس های اطلاعاتی این کشور به عنوان یک عامل ازعوامل شکل گیری القاعده و طالبان بوده اند برای ایالات متحده حائز اهمیت بود.

پاکستان نیز به نوبه خود از سیاست های منطقه ای وبین المللی ایالات متحده بویژه با اشغال افغانستان و عراق آ گاه بوده وهمکاری با این کشور را برای ادامه ثبات خود وتعادل قدرت خود در رابطه با هند را ضروری می دانست. پرویز مشرف با آگاهی از تحولات منطقه به درخواست های سران نومحافظه کار کاخ سفید پاسخ “بله” داد اینکه آیا مشرف در برآورده نمودن واجرای سیاست های منطقه ای آمریکا عملکرد مثبت و سازنده ای داشته یانداشته نقش مهمی در تحولات پاکستان داشته و خواهد داشت. آیا پاکستان به عنوان یک کشور حامی سیاست های آمریکا در مبارزه با طالبان و نیروهای بنیادگرا عملکرد موفقی داشته است یا نه می تواند به این بحث کمک کند که از نظر آمریکا دولت مشرف دولت مطلوب یا نا مطلوب آمریکا است.

دولت مشرف به منظور همکاری با آمریکا در جنگ افغانستان مشارکت نمود و ازایالات متحده درسرکوب طالبان واشغال این کشور حمایت نمود اما ورود نیروهای طالبان به استان های قبیله ای پاکستان که عمدتا دارای ایدئولوژی بنیادگرا هستند وناتوانی نیروهای امنیتی واطلاعاتی پاکستان از سرکوب جریان های رادیکال نشان داد که مشرف و دولت نظامی این کشور به مانند ترکیه متحد سنتی ایالات متحده کارایی لازم را ندارد وازنظر آ نان دولت مشرف درمبارزه با تروریسم ناتوان است.

حوادث مسجد لعل درپاکستان و ادامه درگیری های داخلی ما بین نیروهای نظامی و بنیادگرا نشان داد که مدارس درسی بنیادگرایان که در سال های آغازین دهه ۹۰ و شکل گیری نیروهای القاعده ظهور کردند نقش مهمی در ایدئولوژی اسلام گرایی داشته است و شاگردان عبدالله عزام فرمانده نیروهای مجاهد در جنگ با شوروی اسامه بن لادن وایمن الظواهری در بطن جامعه قبیله ای پاکستان ریشه دوانده اند .

محبوبیت اسامه بن لادن با %۶۸ در نظرسنجی ماه سپتامبر نشان داد که دولت نظامی مشرف متحد خوبی برای ایالات متحده نمی باشد علاوه برآن دولتی که حافظ ثبات وامنیت در پاکستان باشد نمی تواند درتحولات منطقه ای نقش ویژه ای در سیاست های منطقه ای آمریکا داشته باشد و نظامیان به واسطه ذهنیت عمومی مردم پاکستان به واسطه رقابت با هند و مسائل کشمیر و رقابت هسته ای نمی توانند نقش یک حامی خوب را ایفا نمایند. بنابراین وجود یک دولت مقتدر مرکزی و با ثبات اهداف ایالات متحده را برآورده نخواهد کرد و ایالات متحده نیازمند دوستان جدیدی در پاکستان خواهد بود که از درایت وتوانایی کافی اجرای سیاست های منطقه ای آ مریکائیان باشند.

این دوستان جدید می توانند هم تحولات داخلی پاکستان را به سمت و سوی جدیدی سوق دهند که از میزان آمریکا ستیزی و احساسات ضد آمریکایی مردم پاکستان بکاهد وهم بتوان در صورت لزوم اهرم مناسبی برای فشار علیه جمهوری اسلامی ایران باشند. همین موضوع نشان می دهد که نیروهای بنیادگرا به عنوان یک عامل تاثیرگذار نقش مهمی در تحولات پاکستان ومنطقه خواهند داشت .

پرویز مشرف که دریک کودتای بدون خونریزی به قدرت رسیدبسیاری از خواسته های آمریکاییان را برآورده نمود اما طرح خاورمیانه بزرگ و تحولات سیاسی اجتماعی از طریق فرایندهای دموکراسی همیشه یک عامل خیره کننده و نامطلوب برای مشرف بوده است. دموکراسی در پاکستان به یک معنایی مشارکت بنیادگرا در ساختار قدرت هم تلقی می شود زیراخیل عظیمی از مردم پاکستان دارای گرایشات بنیادگرا هستند و در صورت تقویت نهادهای دموکراتیک همین بینادگرایان توان حتی قدرت گرفتن ورسیدن به هیئت حاکمه را دارند.

مرگ بی نظیر بوتو که نخست وزیر سابق پاکستان بود به مانند لبنان می تواند سرآغاز تحولی دامنه دار در پاکستان تلقی شود .این کشور که اکنون درگیر مناقشات داخلی از نوع نرم می باشد با نزدیک شدن به انتخابات ریاست جمهوری و دیگر فرایندهای دموکراتیک با یک نوع رقابت های حزبی مواجه خواهد شد که حتی احتمال بی ثباتی پاکستان را هم درپی دارد و القاعده به عنوان یک بازیگر غیردولتی و غیررسمی در تشدید این تحولات ایفای نقش خواهد نمود .آمریکاییان به منظور بی ثباتی در این کشور از همه ابزارهای داخلی ومنطقه ای استفاده نموده و از دخالت های مکرر در پاکستان به تثبیت موقعیت ومنافع خود اقدام خواهندنمود .