مقامات عالی رتبه وزارت جذب مهاجران یهود و آژانس جهانی یهودیان، پیش بینی می کنند که کاهش مهاجرت یهودیان به دولت عبری به علت ادامه انتفاضه الاقصی ادامه یابد.

د) تخلیه شهرک های صهیونیست نشین

روزنامه های عبری نوشتند که انتفاضه و اوضاع آشفته امنیتی و اقتصادی رژیم صهیونیستی شهرک نشینان صهیونیست ساکن کرانه باختری و نوار غزه و منطقه دشت اردن را به تخلیه شهرک های خود و مهاجرت به داخل فلسطین اشغالی ۴۸ واداشته است. همچنین وزارت جنگ دشمن صهیونیستی اعلام کرد که ده ها شهرک، خالی از سکنه شده است و نیروهای ارتش برای محافظت از دارایی های آنها در این مناطق مستقر شده اند. بر اساس این گزارش ها، انتفاضه الاقصی در سومین و چهارمین سالگرد خود ثابت کرد که دوران شکوفایی که توافق نامه اسلو برای توسعه پروژه استعماری صهیونیسیم فراهم کرده بود، به دنبال تلاش شهرک نشینان صهیونیست برای یافتن مکانی امن دچار سیر قهقرایی شده است.

ذ) تخریب وجهه بین المللی "رژیم اسرائیل"

همچنین کاهش جایگاه بین المللی دولت عبری از دستاوردهای انتفاضه است و هم اکنون زنگ خطر فروپاشی جایگاه این دولت در سطح بین المللی به صدا درآمده است. تظاهرات چشمگیر در اروپا در اعتراض به حمله رژیم صهیونیستی به مناطق تشکیلات خودگردان نشانه بارز تنزل جایگاه مردمی و رسمی اسرائیل در جهان است. انتفاضه در منزوی ساختن اسرائیل در عرصه بین الملل مؤثر بوده است به استثنای این که، آمریکا همچنان به حمایت خود از این رژیم ادامه می دهد. پس از این که روند مذاکرات سازش درهای بسته جهان عرب و کشورهای جهان را به روی اسرائیل گشود اما انتفاضه این درها را دوباره به شدت بست و اسرائیل را منزوی ساخت. به عنوان مثال مقامات نظامی و سیاسی رژیم صهیونیستی به دنبال تغییرات اعمال شده در قوانین و ریکرد رسانه ها در اروپا به اتهام ارتکاب جنایات جنگی تحت تعقیب قرار گرفته اند. در این راستا می توان به موافقت دادگاه های بلژیک برای اولین بار برای رسیدگی به شکوائیه ای مبنی بر محاکمه شارون قصاب صبرا و شتیلا و بلوای سیاسی ناشی از انتصاب کارمی گیلون رئیس اسبق سازمان شاباک به سمت سفیر دولت عبری در دانمارک اشاره کرد. از جمله روند مخالفت جهانی با اقدامات رژیم صهیونیستی می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

۱) مواضع وزیر امور خارجه فنلاند و وزیر دادگستری دانمارک در خصوص محکوم کردن شیوه های وحشیانه دولت عبری در سرکوب فلسطینیان.

۲) مخالفت کلیسای ارتدوکس روسیه ـ بالاترین ارگان دینی این کشور ـ با استقبال شارون به علت اقدمات وی علیه فلسطینیان.

۳) محكومیت رژیم صهیونیستی در دادگاه بین المللی لاهه به خاطر ساخت دیوار حائل

۴) محكومیت دولت عبری در افكار عمومی جهانیان به خاطر ساخت دیوار حائل

۵) طرح مسئله دیوار حائل در مجمع عمومی سازمان ملل كه قرار است بر روی این مسئله رأی گیری شود.

۶) حملات تبلیغاتی علیه رژیم صهیونیستی که شارون را خمشگین ساخت و در تحریک افکار عمومی اروپاییان برای حمایت از انتفاضه و مخالفت با اسرائیل سهیم بود. اخیراً جرج بوش رئیس جمهور آمریكا نیز در سخنرانی پنجاه و نهمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل اسرائیل را به خاطر ساخت شهرك ها، مورد انتقاد شدید قرار داد. (۴)

ر) تأثیرات انتفاضه بر ارتش و سازمان های امنیتی

انتفاضه ضعف ارتش صهیونیستی را کاملاً آشکار و این ارتش را برای اولین بار پس از جنگ لبنان با چالش هائی در زمینه تحقق اهداف صهیونیسم جهانی روبرو ساخت. این چالش ها نیز در استفاده بیش از حد دولت عبری از سلاح های مرگبار مانند بالگردهای آپاچی، هواپیماهای اف ۱۶، تانک ها و خودروهای نظامی و انواع مختلف موشک ها و خودداری از به کارگیری نیروهای زمینی از ترس متحمل شدن خسارات و تلفات جانی سنگین در درگیری مستقیم با نیروهای مقاومت نمود یافته است. (مانند آنچه در مقاومت جنین اتفاق افتاد و به کشته شدن ۲۳ سرباز صهیونیست منجر شد) کارشناسان نظامی معتقدند که ارتش صهیونیستی در باتلاق انتفاضه گرفتار شده است و پس از ۳۶ ماه از آغاز انتفاضه نتوانسته آن را سرکوب کند. این ارتش در طول انتفاضه دو گزینه پیش رو دارد و راه سومی ندارد:

۱) سرکوب کامل تشکیلات خودگردان از طریق استفاده گسترده از توان نظامی بدون توجه به نتایج آن در عرصه داخلی و خارجی.

۲) تسلیم در برابر واقعیت موجود و تلاش برای جلوگیری از درگیری های روزانه و قرار دادن این درگیری ها در پایین ترین سطح خود.

یک کارشناس نظامی دولت عبری خاطر نشان می کند که اشغال مجدد مناطق تشکیلات خودگردان در کرانه باختری و نوار غزه به کشته و زخمی شدن هزاران نظامی صهیونیستی و فرسایش توان نیروهای صهیونیست منجر خواهد شد و احتمال دارد نتایج وخیمی بر ارتش اسرائیل بر جای گذارد.

ز) تأثیرات روحی و روانی بر یهودیان

اوضاع نابسامان امنیتی سؤالات زیادی در اذهان صهیونیست ها درباره فلسفه پروژه صهیونیسم و اهداف آن ایجاد کرده است. خیلی از روشنفکران و مورخان، این سؤال را مطرح می کنند که اسرائیل دچار سیر قهقرایی شده است و دوباره به سال ۱۹۴۸ یعنی زمان وقوع جنگ برای تشکیل دولت عبری بازگشته است. اما دیگران درباره بازگشت یهودیان به عهد گتو (محله های یهودیان در اروپا) و منزوی شدن مانند وضعیت آنها در نیمه اول قرن بیستم در کشورهای اروپایی سخن می گویند.

مانولا دافری نویسنده روزنامه صهیونیستی معاریو در مقاله ای تحت عنوان "گتوی ترس" این احساسات را این گونه توصیف می کند:"این روزها فاجعه پس از فاجعه و عملیات پس از عملیات و سلسله نامتناهی از ضربات دردناک، ما را در هر جا تعقیب می کند. کشور ما در ابتدا بر این اساس تشکیل شد که مکان امن و افتخار آمیزی برای یهودیان جهان باشد اما اکنون ناامن شده است و از ناحیه همسایگان مورد تهدید قرار می گیرد. اسرائیل آینده خود را به خطر انداخته است و مانند دیوانه رفتار می کند و هیچ ابتکار عملی ندارد و تحجر، ناتوانی و نومیدی بر همه چیز سایه افکنده است. توفان های تند می وزند و ما را از جا بر می کنند و ما در خواب زمستانی فرو رفته ایم. در واقع این ما نیستیم که سرنوشت خود را رقم می زنیم. همه معتقدند که نمی توان کاری کرد و شکست خورده هستیم و این عاقبت ماست." (۵)

● بخش چهارم:

موانع موجود در راه انتفاضه

در حالیكه به چهارمین سال آغاز انتفاضه الاقصی نزدیك می شویم، بسیاری از كارشناسان بر این عقیده هستند كه این قیام خودجوش و مردمی از آن شور و شوق اولیه افتاده است. نكته ای كه در اینجا مطرح است با وجودیكه انتفاضه به شریانهای حیاتی رژیم صهیونیستی آسیب های جدی وارد كرده است. پس چرا این حركت مردمی اخیراً دچار موانع شده است. حال به نظر می رسد این مسئله دارای دلایل متعدی باشد كه در ذیل به صورت فهرست وار به آنها اشاره می كنیم.

یكی از دلایل این امر را می توان، توافق رژیم صهیونیستی و مقامات دولتی فلسطین بر سر این موضوع دانست كه توقف انتفاضه را، اساسی برای شروع گفتگوها عنوان می كردند و از ابتدائی ترین مسائلی كه از سوی طرف اسرائیلی عنوان می شد، پایان خشونتها از طرف فلسطینیان بود.

سند مهم دیگر در این فرایند استفاده از قدرت نظامی برای سركوب انتفاضه از سوی اسرائیل بود. بدین معنی كه بروز بحرانها در سطح منطقه ای بویژه عراق، و غفلت جهان از فلسطین، باعث سركوبی بیشتر انتفاضه گردید.

اختلافات درونی مانعی دیگر بر سر راه انتفاضه بود. بطوریكه این اختلافات كه در سطح بالای دولت خودگردان بروز داد باعث شد تا فلسطینیان به این نتیجه برسند كه باید به حل مشكل در درون سیستم خود نیز همت گمارند.

فشارهایی كه از سوی بیرون در سطح منطقه ای و بین المللی بر فلسطینیان وارد شد تا آنها اقدام به كنترل قیام بكنند. از جمله از سوی كشورهای عربی و غربی كه خواستار توقف درگیری ها در فلسطین بودند. ضمن اینكه فشار كشورهای غربی برای اصلاحات در درون دولت خودگردان نیز به این مسائل افزوده گردید.

محاصره و فشار اقتصادی از دیگر عواملی بود كه از سوی رژیم صهیونیستی اعمال گرید. (فشار بر قشر كارگر، صنعت، كشاورزی، دامداری، تولیدی بازرگانی، حمل و نقل، خدمات اجتماعی و سرمایه گذاری)

ترور رهبران انتفاضه باعث شد تا انتفاضه با از دست دادن بسیاری از شخصیتهای راهبردی خود با مشكلی جدی مواجه شود. حال نكته ای كه در این بین از همه مهم تر است مسئله گفتگوهای سازش بود كه انتفاضه را از درون با چالشی بزرگ روبرو ساخت. این گفتگو كه در گذشته در واشنگتن، پاریس و شرم الشیخ صورت می گرفت این بار در بیت المقدس صورت پذیرفت گرچه بدون دست یابی به راه حلی پایان یافت لیكن انتفاضه را از درون با مانعی جدی مواجه شد.

از دیگر عواملی كه بر انتفاضه تاثیر گذاشت حوادث یازده سپتامبر سال ۲۰۰۰ بود.

هنگامی كه حادثهٔ ۱۱ سپتامبر رخ داد، انتفاضهٔ مسجدالاقصی در آستانهٔ ورود به دومین سال خود بود. همانطور كه در صفحات پیشین این نوشتار بیان شد، انتفاضهٔ مسجدالاقصی در سال قبل از حادثهٔ ۱۱ سپتامبر، دستاوردهای زیادی را برای فلسطینی ها محقق كرده بود تا جایی كه افكار عمومی جهانی در حمایت و تأیید قیام فلسطینی ها به طرز بی سابقه ای بسیج شده بود. وضعیت پیش از حوادث ۱۱ سپتامبر، تنگناهای زیادی را برای سیاست های رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریكا در منطقه به وجود آورده بود، اما با وضعیتی كه پس از ۱۱ سپتامبر در نظام بین المللی به وجود آمد، ناگهان چالش های جدیدی فراروی انتفاضه قرار گرفت، البته اوضاع پس از ۱۱ سپتامبر به توقف انتفاضه منجر نشد، اما آن را با مشكلاتی روبه رو ساخت كه می تواند در استمرار و تداوم آن خلل ایجاد كند. (۶)

▪ مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال انتفاضه

با شروع انتفاضه الاقصی عملكرد ایران در راستای حمایت از این حركت خودجوش مردمی بوده است. استراتژی جمهوری اسلامی ایران در این موضوع مبتنی بر رفع ظلم و ستم و جلب حمایت جهانی از حركت مردم فلسطین است. ایران همواره انتفاضه و مقاومت را تنها راه نجات فلسطین مظلوم می داند و نص صریح قرآن را در راستای مقابله با ظالمان چراغ راهنمای مبارزاتی ملت فلسطین می داند. جمهوری اسلامی همواره از سیاست ضعف و سستی كشورهای منطقه در قبال مسئله فلسطین انتقاد كرده است، در اصول خود به تداوم مبارزه علیه رژیم غاصب صهیونیستی تأكید ورزیده است و موضع آشتی ناپذیری خود را اعلام نموده است.

رهبر معظم انقلاب نیز در طرح خود مبنی بازگشت آوارگان فلسطینی كه بالغ بر ۵ میلیون نفر هستند و در سه كشور اردن، لبنان و سوریه در شرایط بسیار نامساعدی زندگی می كنند تأكید كرده است. بدین نحو كه با بازگشت آوارگان و استقرار آنها در میهن خود، انتخاباتی با حضور تمامی ادیان صورت گیرد و حكومتی تشكیل و قانون اساسی نیز تدوین شود. همچنین جمهوری اسلامی برای حمایت خود از فلسطین تاكنون اقداماتی به شرح ذیل را انجام داده است.

جمهوری اسلامی با تشكیل نهادهای ویژه همچون كنفرانس بین المللی حمایت از انتفاضه وابسته به مجلس شورای اسلامی دست به حمایت مردم فلسطین زده است.

همچنین مجلس شورای اسلامی قانونی تحت عنوان حمایت از انقلاب اسلامی مردم فلسطین به تصویب رسانده كه خواهان تشكیل كشور فلسطین است.

نظام اسلامی در راستای حمایت از قشر آسیب پذیر انتفاضه اقدام به درمان مجروحان فلسطین می كند.

در بعد فرهنگی نیز شهردار تهران در دیدار با نماینده بیت المقدس این دو شهر پیمان خواهرخواندگی امضاء كردند كه این سند با عنایت به خواهرخواندگی بسیاری از شهرهای رژیم اسرائیل با شهرهای موجود در آمریكا می تواند گامی مثبت در این راستا ارزیابی شود.علاوه بر حمایت نظام اسلامی در سطح افكار عمومی نیز در ایران همدردی ویژه ای با مردم فلسطین صورت می گیرد كه از آن جمله می تواند به راه پیمایی ها در مناسبت های ویژه از جمله نامیدن آخرین جمعه ماه مبارك رمضان به عنوان روز جهانی قدس، برگزاری نمایشگاههای ویژه در این خصوص اشاره كرد. (۷)

● نتیجه گیری

انتفاضه مسجدالاقصی، در منازعهٔ اعراب و اسرائیل تحولی مهم است. از آنجا كه انتفاضهٔ ملت فلسطین، حركتی آگاهانه و با اهدافی مشخص به شمار می آید, می توان با آن به عنوان گزینه ای مناسب برای تحقق حقوق مشروع ملت فلسطین برخورد كرد. انتفاضه در چهار سال گذشته دستاوردهای بسیار مهمی را محقق ساخته است. این دستاوردها می تواند تحولات جدیدی را در منازعهٔ عربی، اسرائیلی به ویژه فلسطینی ها با رژیم صهیونیستی وارد سازد. مشكلات سیاسی و اقتصادی كه در داخل اسرائیل به سبب انتفاضه به وجود آمده است، در واقع بر افسانهٔ شكست ناپذیری این كشور خط بطلان كشید. وحدت و انسجامی كه میان كشورهای منطقه از یك سو و میان گروه ها و جریانات سیاسی در نتیجهٔ انتفاضه پدید آمد، موجب شد بار دیگر مسأله فلسطین به عنوان آرمان مشترك عربی و اسلامی مطرح شود.

انتفاضه مسجدالاقصی بار دیگر مسأله فلسطین را در كانون توجه افكار بین المللی قرار داد. تا پیش از انتفاضه، مجامع بین المللی نیز دیگر به مسائل فلسطین توجهی نداشتند، چون با امضای قرارداد اسلو و سایر قراردادها، مسأله فلسطین را پایان یافته اعلام می كردند، اما وقوع انتفاضه بار دیگر مجامع جهانی را بر آن داشت تا از حقوق فلسطینی ها صحبت كنند و از اجرای قطعنامه های بین المللی در خصوص فلسطین سخن گویند. در وضعیتی كه انتفاضه در منطقه پدید آورده بر تمامی رهبران عربی و اسلامی ویژه رهبری فلسطین لازم است تا با رژیم صهیونیستی از موضع قدرت برخورد كنند و تمامی حقوقی را كه تا كنون این رژیم از تحقق آن برای ملت فلسطین جلوگیری كرده است، باز گردانند.