حریری در پاریس, انتظار در بیروت و التهاب در منطقه

از زمان آغاز بحران استعفای حریری در لبنان, فرانسه به عنوان یکی از کشورهای صاحب نفوذ در این کشور به صورت مستمر در حال پیگیری تحولات بود رئیس جمهوری و وزیر خارجه فرانسه که در زمان استعفای حریری به واسطه سفر به امارات در منطقه حضور داشتند, در ریاض با حریری ملاقات کرده و پس از دامنه دار شدن اقامت مشکوک حریری در عربستان, حتی تهدید کردند که این مساله را در شورای امنیت سازمان ملل مطرح خواهند کرد

سعد حریری نخست وزیر مستعفی لبنان پس از نزدیک به دو هفته از زمان استعفای جنجال برانگیز خود در پایتخت عربستان، علیرغم درخواست های مکرر تمام گروه های لبنانی مبنی بر لزوم بازگشتش به بیروت، روز شنبه به پاریس رفت تا با رئیس جمهوری فرانسه دیدار و گفت و گو کند.

در هر حال حریری پس از گمانه زنی های فراوان تحت تدابیر شدید امنیتی در الیزه با ماکرون دیدار و پس از آن تاکید کرد که طی روزهای آینده در لبنان خواهم بود و پس از دیدار با میشل عون رئیس جمهوری، مواضع سیاسی خود را اعلام خواهم کرد. حریری در ادامه ضمن تشکر از دولت فرانسه جهت حمایت هایی که از کشورش به عمل آورده است، تاکید کرد: فرانسه بار دیگر ثابت کرد که نقش مهمی در جهان و منطقه دارد و دوستی اش نسبت به لبنان و ثبات آن را ثابت کرد.

**فرانسوی ها همسو با عامل تنش

هر چند در ابتدای استعفای حریری در ریاض، مقامات سعودی با فرافکنی قصد داشتند زمینه های بحران احتمالی لبنان را متوجه ایران کرده و جبهه جدیدی را در اجماع سازی علیه ایران تشکیل دهند، اما هر چه زمان گذشت، موضوع استعفای حریری و عدم بازگشت او به کشورش به نقش سعودی ها در گروگان گرفتن وی تعبیر شد و حتی رئیس جمهوری لبنان از بازداشت حریری در ریاض خبر داد. این امر با توجه به بازخورد بسیار منفی که برای سعودی ها به ارمغان آورد، آنان را در موقعیتی قرار داد که بازگشت و یا عدم بازگشت حریری، هر دو برای آنها از لحاظ وجهه بین المللی بسیار هزینه افزا بود. در این رابطه بسیاری از کارشناسان، عربستان را درگیر در جبهه جدیدی از تنش های منطقه ای پس از سوریه، قطر و یمن دانسته و از قصد این کشور برای بحرانی ساختن فضای لبنان پس از شکستشان در تحولات سوریه پرده برداشتند.

با این وجود دولت فرانسه با توجه به تمامی این نکات و نقشی که در تحولات لبنان ایفا می کند، هم راستا با جبهه ضد ایرانی سعودی، توسط وزیر خارجه شان در ریاض با اشاره به برنامه موشکی ایران، آن را وسوسه سلطه گری تهران در منطقه دانست و نسبت به آن ابراز نگرانی کرد.

از سوی دیگر امانوئل ماکرون رئیس جمهوری فرانسه نیز با بیان اینکه کشورش در ماجرای استعفای حریری بی طرف است، بار دیگر مدعی شد که ایران باید مواضع ستیزه جویانه در منطقه را کاهش داده و راهبرد خود در خصوص برنامه موشکی اش را نیز مشخص کند. این در حالی است که بنا بر اعلام کاخ سفید، ماکرون و دونالد ترامپ طی تماسی تلفنی در خصوص فعالیت های منطقه ای ایران و حزب الله لبنان به توافق رسیده اند.

**پیامدهای اقدامات هر کدام از بازیگران مشخص است

اظهارات مقامات فرانسوی در حالی مطرح می شود که دو کشور پس از توافق هسته ای فصل نوینی از همکاری های اقتصادی و سیاسی را آغاز کرده و بسیاری از تحلیل گران معتقدند که نقش منطقه ای ایران و عربستان در طول سال های گذشته در خصوص بحران های منطقه مشخص بوده است. از سوی دیگر در مورد مساله موشکی ایران و همچنین بحث تسلیحات نظامی منطقه نیز به راحتی می توان با مراجعه به اخبار رسانه ها یک برآورد کاملاً واضح و مشخص داشت. خرید میلیارد دلاری تسلیحات نظامی و انبار کردن آن توسط برخی از کشورهای منطقه، علاوه بر، برهم زدن موازنه قوا در منطقه، اکنون بر سر مردمان یمن آوار شده است.

لذا باید تاکید کرد که ساخت ابزار دفاعی با انبار کردن سلاح که نهایتاً روزی منجر به استفاده در جبهه ای خاص شود، تفاوت های ماهوی واضح و مشخصی با یکدیگر دارند. علاوه بر این، ایفای نقش منطقه ای برای تمامی بازیگران حاضر در آن محیط یک حق مسلم و امری بدیهی است؛ اما پیامدهای این بازیگری و اثراتی که این نقش در طول سال های بحرانی اخیر خاورمیانه توسط برخی از کشورهای حاصل شده، امری است که نمی توان با فرافکنی و مانورهای رسانه ای بر روی آن سرپوش گذاشت. در همین رابطه است که جک استروا، وزیر خارجه اسبق بریتانیا به تازگی پس از اظهار نگرانی وزیر خارجه آلمان از اقدامات سعودی ها در منطقه، طی کنفرانسی در لندن تاکید کرد: سعودی های خطری برای منافع ما در لبنان و یمن محسوب می شوند. آنها پنج برابر ایران هزینه خرید سلاح می کنند، با وجودی که جمعیتشان یک پنجم ایران است.

جامعه جهانی و بازیگران قدرتمند آن که فرانسه نیز جزئی از ارکان آن محسوب می شود با رصد تحولات اخیر منطقه به خوبی می دانند که اینک عربستان پس از ناکامی در سوریه، بحران یمن، تنش با قطر و شکست اخیر در زمین لبنان، قصد فرار رو به جلو را دارد. در شرایطی که ایران بارها پیشنهاد تشکیل یک مجمع گفت و گوهای منطقه ای برای حل و فصل اختلافات را مطرح کرده است، سعودی ها پس از ناکامی در به تنش کشیدن لبنان برای ضربه زدن به حزب الله و ایجاد یک جبهه جدید از جنگ نیابتی در منطقه، هم اکنون با تشکیل نشستی ویژه از وزرای خارجه اتحادیه عرب در قاهره، سعی دارند با ایجاد نوعی اجماع ساختگی علیه ایران، حداقل هزینه های وارد شده در تنش اخیر لبنان را از نظرها محو کنند.

هر چند شبکه خبری سی ان ان پیش از آغاز این نشست در گزارشی اعلام کرد: چنانچه به دیگر نشست های اتحادیه عرب نگاهی بیاندازید، نتیجه چندانی از این نشست ها حاصل نشده و شاید احتمالا شاهد تنها یک بیانیه لفظی شدید علیه ایران باشیم، پیش نویس بیانیه پایانی این نشست بر لزوم توقف حمایت ایران از انصارالله یمن و حزب الله لبنان و توقف اقدامات تحریک آمیز در بحرین و لزوم پایبندی به سیاست حسن همجواری تاکید دارد. در این بیانیه همچنین آمده است که گروه عربی مستقر در سازمان ملل مکلف به برقراری تماس های لازم برای جلسه فوق العاده شورای امنیت جهت بررسی تهدیدات ایران علیه کشورهای منطقه است.

**تحلیل رفتار سعودی ها

در همین رابطه است که می توان تلاش های سعودی ها برای خارج شدن از بحران های متعدد خارجی و داخلی را اینگونه تحلیل کرد: مهم ترین راهبرد سیاست منطقه ای عربستان سعودی، مهار نفوذ ایران به طور خاص و محور مقاومت به طور عام در سطح منطقه خاورمیانه است. این سیاست بیش از آنکه توان بازیگری ایران را کاهش داده باشد، آنارشی حاکم بر منطقه خاورمیانه را افزوده است. جنگ علیه یمن، حمایت از تروریسم در سوریه، تلاش برای تضعیف دولت مرکزی بغداد و خریدهای هنگفت تسلیحاتی عربستان از غرب و به خصوص آمریکا از مهم ترین نشانه های سیر صعودی آنارشی در خاورمیانه بوده که برآمده از الگوهای رفتاری عربستان سعودی در خاورمیانه است.

سعودی ها در مرحله اول یعنی براندازی نظام سوریه، مرحله دوم ممانعت از قدرت گیری شخصیت ها و گروه های سیاسی همسو با ایران، مرحله سوم ایجاد واگرایی در درون کشورهای عضو محور مقاومت ناموفق بوده و اکنون نیز پیش از ایجاد واگرایی سیاسی در لبنان، حمله جدیدی را علیه حزب الله لبنان آغاز کرده اند. عمادی همچنین در یادداشتی برای شبکه مطالعات سیاست گذاری عمومی می نویسد: سعودی ها قصد دارند نشان دهندن که وزن آنها در تحولات لبنان بیش از ایران است. ریاض همچنین درصدد است با حزب الله هراسی افکار عمومی را علیه حزب الله لبنان و ایران تحریک کند.

به عبارت دیگر، این بار مهار ایران در قالب حزب الله هراسی و یا شاید هم حتی جنگ علیه حزب الله پیگیری می شود، جنگی که مانند سال 2006 صرفاً به اسرائیل و حزب الله محدود نمی شود بلکه عربستان، آمریکا و جمهوری اسلامی ایران را نیز در بر می گیرد. می توان این رویکرد را ظهور افراط گرایی جدید در خاورمیانه نامید. حضور محمد بن سلمان، بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ در راس قدرت عربستان سعودی، اسرائیل و آمریکا برای شکل گیری این افراط گرایی جدید در خاورمیانه کافی است. هر یک از این اشخاص نشان دادند که در عالم سیاست به تدبیر، عقلانیت، دوراندیشی و دیپلماسی اعتقادی ندارند.

استعفای تحت فشار سعد حریری را می توان جرقه آغاز افراط گرایی جدید مثلث عربستان-اسرائیل- آمریکا در خاورمیانه عنوان کرد که اگر به جنگ علیه حزب الله منتهی شود با همه جنگ های خاورمیانه متفاوت خواهد بود.