چرا عربستان بعد از اجلاس ریاض ائتلافش رو با حلقه اول متحدانش قطر می شکند

اعراب منطقه این روزها در روابط خود دچار تنش شده اند, اما این اولین بار نیست که شاهد بروز اختلاف بین دو یا چند کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس هستیم, بلکه تاریخ هر چند کوتاه این کشورها مملو از اختلافات و منازعاتی است که همچون آتش زیر خاکستر از داخل آنها را می سوزاند و هر از چند گاهی زبانه می کشد و گوشه ای از منازعات و اختلافات دیرینه شیوخ عرب را برملا می کند

قطر کشور کوچکی که است که اینبار آمار حملات همکیشان خود قرار گرفته است اینکه چرا عربستان پس از اجلاس ریاض که با صرف هزینه های گزافی از جیب مردم عربستان برگزار شد, مترصد آن شد که حلقه متحدانش را بشکند و کشورهای مصر, لیبی, مالدیو, بحرین و امارات را در این مجادله با خود همراه کند, موضوعی است که در این گزارش به آن خواهیم پرداخت

این منازعه با اتهام زنی به قطر مبنی بر حمایت از تروریسم، مداخله در امور کشورهای عربی و تهدید امنیت ملی و پناه دادن به افراطی‏ ها و تروریست‎ها آغاز شد و در همان ابتدا به قطع روابط دیپلماتیک و تحریم قطر منجر شد.

لایه های پنهان دیگری از اجلاس شوم ریاض

پس از قراردادهای میلیاردی و سودهای کلانی که رئیس جمهور آمریکا از اجلاس ریاض به دست آورد، کم کم لایه های پنهانی که در حواشی این اجلاس شوم در جریان بود، نمایان شد. سناریوی سعودی - اماراتی تحت نظارت آمریکا در حالی علیه دوحه کلید خورد که محمد بن سلمان شاهزاده سعودی نگران مانع تراشی دوحه برای رسیدنش به قدرت بود. زیرا پادشاه قطر روابط بسیار مستحکمی با محمد بن نایف، یعنی ولیعهد کنونی عربستان دارد. لذا طرح برخورد با دوحه که از مدتها پیش طراحی شده بود، با حمایت آمریکا و ایفای نقشش به عنوان ناظر عملیاتی شد.

محمد بن سلمان از هر فرصتی استفاده می کند که از پسر عمویش (ولیعهد فعلی سعودی) پیشی بگیرد و پس از پدرش بر کرسی پادشاهی تکیه کند. منابع خبری اعلام می کنند که رئیس جمهوری آمریکا با نادیده گرفتن ولیعهد عربستان، با پادشاهی پسر ملک سلمان موافقت کرده است و همین مطلب در پشت پرده حملات حساب شده ریاض علیه دوحه قرار دارد.

طرد قطر از سوی سعودی ها در ازای خوش خدمتی اماراتی ها

از سوی دیگر برخی منابع خبری حکایت از استراتژی گسترده امارات برای حضور دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا در عربستان سعودی دارند در جائیکه امیر امارات با رایزنی های متعدد خواهان حضور شخص اول کاخ سفید آن هم در اولین سفر دیپلماتیکش به ریاض شد، تا با یارگیری های منطقه ای و فرامنطقه ای اهداف بلند مدت خود را علیه دوحه تحقق بخشد. این خوش رقصی اماراتی ها عربستان را چنان سرمست کرد که بدون در نظر گرفتن عواقب کار وارد بازی ابوظبی علیه قطر شدند.

اخوان المسلمین منشأ اختلافات امارات و قطر

مقام های اماراتی در حاشیه اجلاس عربی آمریکایی ریاض اخوان المسلمین را عامل اصلی گسترش افراط گری و تروریسم معرفی کردند. سایت النشره در این زمینه نوشته است که گروه هایی تفکر افراط گری را انتقال می دهند که در راس آنها اخوان المسلمین هستند و نقشی مشکوک در اهداف سیاسی بازی می کنند. گروه اخوان زمینه اصلی گسترش افراط گری و تروریسم است که استفاده از خشونت علیه بی گناهان را توجیه می کند.

پیش از این نیز خبرگزاری رسمی امارات (WAM) همراستا با «جبهه النصرت»، «داعش» و «جنبش شیعیان حوثی در یمن»، «گروه اخوان المسلمین» را هم جزو گروههای تروریستی معرفی کرده بود. این اقدام امارات متحده عربی که یادآور تصمیم مشابه عربستان سعودی است، می تواند فشارها را بر قطر که تنها حامی اخوان المسلمین در بین کشورهای عربی حوزه خلیج فارس است، افزایش دهد. امارات متحده عربی همچنین «گروه الاصلاح» را نیز که یک گروه محلی اسلام گرا در امارات است و با اخوان المسلمین مصر ارتباط دارد را در فهرست گروههای تروریستی گنجانده است. مقامات امارات اعضای حزب الاصلاح را به شدت سرکوب کرده و دهها نفر از فعالان سیاسی اسلام گرا را به اتهام تشکیل شاخه غیرقانونی اخوان المسلمین در امارات، به زندان انداخته اند.

دامنه اختلافات امارات با این گروه به جایی رسیده بود که پیش تر از انگلیس خواستار کمک و سرکوبی این گروه شده بود. امارات تهدید کرده بود اگر نخست وزیر وقت انگلیس اقدامی علیه اخوان المسلمین مصر انجام ندهد، قرارداد تسلیحاتی، سرمایه گذاری داخلی و همکاری اطلاعاتی با انگلیس را لغو می کند.

در این باره روزنامه انگلیسی گاردین می نویسد اسنادی که از درون دولت امارات درز کرده نشان می دهند ولیعهد ابوظبی به خاطر پیروزی اخوان المسلمین در انتخابات ریاست جمهوری مصر و به قدرت رسیدن محمد مرسی به دیوید کامرون نخست وزیر وقت انگلیس شکایت کرده بود. بر اساس این اسناد، امارات دولت لندن را تهدید کرده بود که اگر اقدامی علیه اخوان المسلمین انجام ندهد قرارداد چند میلیارد پوندی تسلیحاتی با لندن را لغو و سرمایه گذاری در انگلیس و نیز همکاری اطلاعاتی با این کشور را متوقف خواهد کرد.

در این سند آمده است شیخ محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد امارات از کامرون خواسته بود مانع پوشش خبری شبکه بی بی سی از تحولات مصر شود. در ازای این درخواست، امارات به کامرون پیشنهاد کرد معاملات پرسود نفتی و تسلیحاتی با شرکت های انگلیسی «بی ای ئی سیستمز» و «بی پی» انجام خواهد داد. امارات، عربستان و مصر همواره می گویند لندن پایگاه اصلی گروه اخوان المسلمین است.

شبکه الجزیره محل اختلاف گسترده قطر با جهان عرب

شبکه الجزیره که با پوشش سراسری و گسترده در جهان توانسته موفقیت های زیادی را کسب کند و با جذب حجم قابل توجهی از مخاطبان برخی پیام های گزینشی را القا کند. از دیرباز مورد خشم مخالفان از جمله سعودی و امارات بوده به طوریکه در پاره ای موارد موجبات خشم و انزجاز آنها را فراهم کرده است و تا جایی پیش رفته که آل سعود در این آب گل آلود تنش با قطر، در بند هشتم شروط ده گانه خود برای از سرگیری روابط با قطر، خواستار توقف پخش شبکه الجزیره شده است.

سرنوشت قطر در شورای همکاری خلیج فارس

به گزارش رأی الیوم، تنش های دیرینه و روزهای اخیر، میان قطر و کشورهای عربستان، امارات و بحرین ممکن است فقط به اعلام برائت خاندان وهابی از قطر و امیر این کشور محدود نشود بلکه در صورت ادامه این تنش ها و تداوم روند کنونی، چه بسا به خروج یا اخراج این کشور از شورای همکاری خلیج فارس نیز منجر شود.

جایگزینی بازیگران دیگر در اقتصاد قطر

شبکه سی ان بی سی با اشاره به قطع روابط چند کشور عربی با قطر گزارش داد که اختلاف شدید میان قطر و کشورهای عربی بزرگ می تواند دوحه را به کشورهایی مانند ترکیه نزدیک تر کند که در نهایت به تغییر سیاست های خاورمیانه منجر خواهد شد.

رویترز نیز در این زمینه نوشت: دوحه اکنون با یک چالش اقتصادی مواجه است که این کشور را برای 80 درصد از واردات مواد غذایی اش به همسایگانش وابسته خواهد کرد. قطر برای مواجهه با این چالش به دنبال دوستان دیگر خواهد رفت و ممکن است روابط خود را ترکیه تسریع و تقویت کند.

شبکه الجزیره اعلام کرد شیخ «تمیم آل ثانی» امیر قطر و «رجب طیب اردوغان» رئیس جمهور ترکیه درباره بحران بوجود آمده برای قطر به صورت تلفنی رایزنی کردند. رئیس جمهور ترکیه در این تماس تلفنی بر همبستگی آنکارا با دوحه در پی قطع روابط دیپلماتیک برخی کشورهای عربی با قطر تاکید کرد. در این راستا و در پی تحریم قطر ترکیه صادرات گسترده ایی برای جبران کمبود های این کشور انجام داد.

المیادین، هم به نقل از وزیر امور خارجه قطر از آمادگی ایران برای توسعه روابط اقتصادی از طریق بنادر این کشور خبرداده و گفته است که ایران آمادگی خود برای تامین مواد غذایی مورد نیاز قطر را ابراز داشته و 3 بندر خود را برای این اقدام اختصاص داده است. که در این اتفاق اهمیت بندر بریس بیش از پیش مشخص می شود.

رد درخواست مذاکره آمریکا توسط قطری ها

ماجرای قطع روابط چند کشور عربی با قطر اما در همان روزهای اولیه کاخ سفید را وارد شک کرد و گویی مدعیان سیاست ورزی و تعیین تکلیف برای دنیا بار دیگر متوجه سیاست های اشتباه خود در قبال قطر و منطقه شده اند، برهمین اساس کاخ سفید خواستار حل منازعات میان عربستان و قطر و برگزاری نشست طرفین بحران شد و از آنان دعوت کرد با حضور در کاخ سفید بر سر اختلافات به گفتگو بنشینند. اما یک مقام قطری روز پنجشنبه از مخالفت امیر قطر با مشارکت در مذاکرات میانجی گرانه دونالد ترامپ در واشنگتن خبر داد. این مقام قطری که نخواست نامش فاش شود در گفتگو با خبرگزاری رویترز عنوان کرده است که امیر قطر قصد ندارد کشورش را در حالیکه تحت تحریم همسایگانش قرار دارد ترک کند.

سیاست های نسنجیده و سردر گمی کاخ سفید

ایجاد تنش منطقه ای و تحت فشار قرار دادن قطر، آمریکایی ها را چنان بر سر دو راهی قرار داده است که نمی دانند با وجود پایگاه های نظامی بزرگ آمریکایی در این کشور آیا ادامه این روند به صلاحشان خواهد بود؟ پایگاه هوایی العدید قطر 11 هزار نیروی آمریکایی را در خود جای داده و یکی از بزرگترین پایگاه های نظامی واشنگتن در خاورمیانه است که پنتاگون خواهان ثبات آن است و گویا اهمیت این پایگاه برای پنتاگون، رئیس جمهور ایالات متحده را بار دیگر در ادامه سیاست خود دچار بحران کرده است.

واکنش ایران به قطع رابطه چند کشور عربی با قطر

بهرام قاسمی سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان با اشاره به تنش های بوجود آمده میان برخی همسایگان جنوبی در خلیج فارس گفت: جمهوری اسلامی ایران با ابراز نگرانی از تحولات اخیر در روابط برخی کشورهای همسایه جنوبی خود در خلیج فارس و اظهار امیدواری نسبت به حل و فصل آن، بر نکات زیر بعنوان مواضع ثابت و اصولی خود تاکید می کند: افزایش تنش در روابط میان دولتهای همجوار در شرایطی که منطقه و جهان همچنان از تبعات گسترده بحران تروریسم و افراط گرایی و تداوم اشغال فلسطین توسط رژیم صهیونیستی رنج می برد، به سود هیچیک از دولت ها و ملت های منطقه نبوده و مصالح همگان را تهدید می کند. جمهوری اسلامی ایران از همه همسایگان درگیر در اختلافات جاری در جنوب خلیج فارس می خواهد با عبرت آموزی از تجارب تلخ منطقه، دوری از احساسات و رجوع به عقلانیت و تدبیر، ضمن حداکثر خویشتنداری، در جهت کاهش تنش و بازگشت به آرامش حرکت کنند.

این مقام رسمی دیپلماتیک اعلام کرد: راه حل اختلافات میان کشورهای منطقه و از جمله اختلاف فعلی میان سه دولت همسایه قطر با این کشور، تنها از طریق روش های سیاسی و مسالمت آمیز و گفت وگوهای شفاف و صریح میان طرفین امکان پذیر است. همچنین استفاده ابزاری از تحریم در جهان بهم پیوسته کنونی ضمن ناکارامدی، امری مذموم، مردود و غیر قابل پذیرش است.

سخنگوی دستگاه دیپلماتیک کشورمان خاطرنشان می کند که حفظ حاکمیت ملی و تمامیت ارضی دولتهای مستقل و عدم مداخله در امور داخلی آنها و احترام به مرزهای شناخته شده بین المللی، اصول بنیادین و شناخته شده حقوق و روابط بین الملل است که می بایست توسط همه طرفها محترم شمرده شود.

گزارش از فاطمه آهی

باشگاه خبرنگاران جوان