دیکتاتورهای جهان عرب یکی پس از دیگری سرنگون خواهند شد؛ فرقی نمی کند که یک یا هزاران تن را کشته باشند. دیکتاتورها را دیکتاتوری سرنگون خواهد کرد. وقت آن است که نگاه مان را به جوانان عرب عوض کنیم. این نسل تحمل نمی کند که ابوالهول ها تقدیرش را مقدر کنند. زمان تحمل نجیبانه و در واقع ذلت بار سپری شده است؛ تحمل خودکامگان ناشایسته ای که با قبضه کردن زور و سلاح و رسانه و ثروت ملی بدون هیچ حقی که ملت به آنها داده باشد خود را نسل اندر نسل ارباب و صاحب اختیار ملتی می دانند. پدران این جوانان خود به دیکتاتورها به چشم پدرسالار می نگریستند. پدرسالار با مملکت برابر بود. به جانش دعا می کردند تا مملکت زیرسایه اش امن و امان ماند و آنها نیز پدرسالار دکان و خانه و کسب و کار خود باشند. دیکتاتور اگر می رفت همه چیز ناامن می شد. این «همه چیز» در همان دکان و خانه خلاصه می شد. جهان دعاگویان دیکتاتور دکان خودشان بود.

چشم آنها آن سوتر را نمی دید. هرکس باید کلاه خودش را بپاید. آن امنیتی که دیکتاتورها با صدها بلندگو و رسانه و روزنامه مدام به رخ می کشند امنیت دکانداران است نه امنیت آزادگان و حق طلبان. لولوی سر خرمن را پرندگان ترسو جان می بخشند. نسل پا به سن نهاده ای که امنیت جهان را امنیت جان و دکان خود می داند با ظاهر خیرخواهانه به خیر خلقش خیانت می کند. دکاندارانی که با نگاه عاقل اندر سفیه شجاعت جوانان تهیدست را در برابر سلاح به دستان دیکتاتور قهرمان بازی و جهالت جوانی می خوانند بر وقاحت و زبونی خود سرپوش می نهند، و شب که شد با دیدن فیلم های جاهلی و مشابهت رفتار خود با جاهلان کلاه مخملی احساس شجاعت می کنند. خودمداری و مال پرستی چشم را کور می کند؛ چشمانی که فقط بسته های اسکناس و سکه های طلا را خوب می بیند برهوت بینش انسانی است. امنیت دیکتاتورها امنیت گاوصندوق ها و اموال مردمی است که فلج وجدان شان از فرط شیوع پنهان است. اکنون نسلی جوان و شجاع خواب را از چشم دیکتاتورهای عرب ربوده است؛ و بدخوابی آنها به جماعتی که زیر سایه آنها سر به آخور امنی داشته اند سرایت کرده است.

ناامنی نامی دیگر است که اینان بر بدخوابی خود نهاده اند. اکنون که دیکتاتورها باید رخت رحلت پوشند عافیت طلبانی که بار بسته خویش را مهم ترین چیز جهان می دانند با قیافه عصا قورت دادگان نگرانی خود را از بابت امنیت مملکت در گوش جوانان عرب می دمند، لیکن گوش هوشیار و شم بیداری که از خصلت های این نسل است بدهکار این خودفریبی ها نیست. شاید با رفتن دیکتاتورها یک چند در اثر ترکیدن بغض سالیان یا فقدان امنیت قهرآمیز یا دخالت اراده های معطوف به قدرت بی ثباتی گذرانی از پی آید، اما سرانجام آینده با مردم و مردمسالاری خواهد بود. عرب ها در جهان شوری به پا کرده اند که نیرو و انگیزش آن خاموش شدنی نیست. جنون خود خدابینی دیکتاتور لیبی فرصتی از خدا خواسته برای دیکتاتورهای دیگرعرب فراهم کرد تا بگویند «ببینید من چقدر دیکتاتور خوبی هستم» اما لیبی شگفتی دیگری نیز به نمایش نهاد، که درباره آن نمی توان شتابزده داوری کرد.

وقتی تظاهرات مسالمت آمیز مردم با بمب و رگبار هوایی به خاک و خون کشیده شد، شیوه مبارزه به شیوه ای تبدیل شد که دیگر سنخیتی با جنبش های مدنی دیگر کشورها نداشت.قذافی البته همان اندک مشروعیت پدرسالارانه خود را برای همیشه از دست داد، اما کسی که خود را امیرمردم می خواند و لشکر ارواح و اجنه نامریی و خون آشام را نیز تحت فرمان دارد، می تواند بدون مشروعیت مردمی نیز به حکومت خود ادامه دهد و ضمنا نفت را نیز به قیمت ارزان تری بفروشد. باورکردنی نبود که تظاهرات مدنی به جنگ مسلحانه و خونینی تبدیل شود که دیکتاتور آن را از خدا می خواست، هر چند خدا در تلویزیون لیبی هر دم از نو به صورت قذافی ظاهر می شود؛ صورتی که شباهت عجیبی به شتر مست دارد؛ مست از اینکه اینک او حامی مردم بی گناهی است که تروریست های القاعده به جان آنها افتاده اند. جنبش جوانان لیبی متاسفانه به مسیری دیگر کشیده شده است. جان انسان در لیبی با جان سگ ها و گربه ها هم ارز گشته است. حضور جنگنده های ناتو در آسمان این کشور اکنون مساله انگیز شده است. دیگر در لیبی نمی توان از جنبش مدنی گفت. با همه اینها لیبی دیگر جای امن و آرامی برای دیکتاتور نخواهد بود.

زبان عربی و انگلیسی دیکتاتورهای عرب را برآشفته است. جوانان عرب دیگر محصور در کشور خود نیستند، اینترنت و زبان، گفت وگوی آنها را به قدرتی بالقوه تبدیل کرده است. حرافی ها در بوته این گفت وگو دود می شود و به هوا می رود. جوانان از این حرافی ها خسته شده اند. مساله اصلی آن است که چرا یک تن بدون هیچ حق موجهی باید مادام العمر خود را با حرافی های تکراری شایسته ترین فرد برای حکومت جا بزند. مابقی فرعیات است. آنچه دیکتاتورهای عرب را سرنگون خواهد کرد دیکتاتوری است. تونس آغازگاه جنبش ها بود و مصر نمونه تمام عیار. مصری ها ثابت کردند که شورش نکرده اند. انقلاب کرده اند، لیکن انقلابی نوپدید، بی پیشینه و متمدنانه. البته اگر خشونت را سرشت انقلاب بدانیم یا امر مشتبه شده باشد که مبارک یک رییس جمهور واقعی بوده است واژه انقلاب شاید در اینجا مناسب نباشد، لیکن اسم ماهیت مسما را عوض نمی کند. مصر تغییراتی اساسی خواهد کرد اما بیشتر در جامعه مدنی تا قلمرو قدرت.