عملیات بیت المقدس چگونه طراحی شد و اهداف اصلی اجرای این عملیات چه بود؟ قبل از پرداختن به سوال شما لازم می دانم فرا رسیدن سوم خرداد سالروز آزادی خرمشهر، شهر استقامت، پایداری و خون را به محضر مبارک مقام عظمای ولایت و فرماندهی معظم کل قوا، ملت شهید پرور و لشکریان ظفرمند ارتش جمهوری اسلامی، سپاهیان سلحشور بسیجیان شهادت طلب و سایر قوای مسلح که به عنوان نقش آ فرینان این پیروزی بزرگ در عرصه ۸ سال دفاع مقدس مطرح هستند تبریک و تهنیت عرض نموده و بار دیگر یاد و خاطره شهدای گرانقدر انقلاب اسلامی، جانبازان و آزادگان سرافراز بویژه در عملیات پیروز بیت المقدس را گرامی داریم.

در ارتباط با سوال شما باید گفت که عملیات پرافتخار بیت المقدس به طور کلی با دو هدف عمده تاکتیکی و استراتژیکی، طراحی و هریک در چندین مرحله انجام پذیرفت که در نهایت منجر به آزادی این پاره جگر میهن اسلامی پس از ۵۷۸ روز از چنگال دشمن متجاوز شد.

در طراحی این عملیات از نقطه نظر استراتژیکی سه هدف دنبال می شد:

۱) اول: بیرون راندن نیروهای متجاوز به پشت مرزهای بین المللی

۲) دوم: تامین کرانه شمالی اروند رود و با شکست مواجه کردن استراتژی حکومت بعث در کنترل اروند رود

۳) سوم: نشان دادن برتری قدرت سیاسی نظامی و اجتماعی جمهوری اسلامی به عراق و حامیان او در منطقه.

چهار هدف عمده نیز در طرح ریزی تاکتیکی در این عملیات دنبال می شد که عبارت بودند از:

۱) انهدام نیروهای متجاوز در منطقه بین غرب کارون تا خط مرزی

۲) ترمیم خط مرزی بین المللی و پاک کردن این بخش از خاک میهن

۳) آزادسازی خرمشهر از اشغال متجاوزین

۴) خارج کردن شهر و نقاط مسکونی واقع در این منطقه از برد توپخانه سنگین دشمن که بدون هیچ گونه رعایت اصول اسلامی و قوانین بین الملل، مناطق مسکونی ما را بارها گلوله باران، بمباران و مورد اصابت موشک قرار می دهد.از سویی وسعت میدان رزم و پیچیدگی عملیات طلب می کرد تا عملیات بیت المقدس به سه مرحله تقسیم بندی شود.

مرحله یکم عملیات بیت المقدس با رمز “یا علی ابن ابیطالب” در ساعت سی دقیقه نیمه شب دهم اردیبهشت سال ۶۱ و واحدهای هجومی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران با تمام توان یورش سنگین خود را بر نیروهای دشمن آ غاز کردند و پس از کشته و زخمی نمودن و به اسارت درآوردن هزاران نفر از افراد دشمن ضمن عبور از رودخانه کارون، در همان روز منطقه سرپل را به تصرف خود درآوردند.این مرحله از عملیات با موفقیت کامل به پایان رسید و قبل از آنکه دشمن بتواند خسارت خود را جبران کند دومین مرحله آغاز شد.

مرحله دوم عملیات که به مراتب وسیع تر و سرنوشت سازتر بود در تاریخ ۱۶ اردیبهشت ماه همان سال با یورش برق آ سای نیروهای مسلح آغاز و موجب گشت تا دشمن در منطقه وسیعی به سمت غرب مرز بین المللی عقب بنشیند و نیروهای دیگرش در منطقه جنوب کرخه کور و خرمشهر به خطر بیفتد. از این رو افراد را به خارج از خط مرز کشانده و از محاصره نجات دهند. نبردهای سخت و سرنوشت ساز بین نیروهای خودی و دشمن در جریان بود و مدت دو هفته این نبرد ادامه داشت تا اینکه وجود روح ایمان، فداکاری و ایثار لشکریان ظفرمند اسلام توام با وحدت و یکپارچگی بی نظیر ارتش، سپاه و بسیج قهرمان، دشمن را مجبور به پذیرش شکستی سخت کرد و در مرحله سوم روز سوم خرداد سال ۶۱ با فتح خرمشهر عزیز آخرین مواضع دشمن از هم فروپاشید و شجاعان ارتش و سپاه اسلام با سرافرازی خرمشهر عزیز را آزاد کردند.

مهمترین دلیل توفیق عملیات بیت المقدس و سهم نیروهای عمل کننده ایران در آ زادسازی خرمشهر چگونه بود؟

آنچه که مسلم است یکی از مهمترین دلایل توفیق عملیات بیت المقدس، انگیزه الهی برای دفاع و وحدت بی چون و چرای لشکریان پر توان اسلام از ارتش، سپاه و بسیج در جریان طرح ریزی و اجرای مراحل مختلف عملیات بود که در نتیجه این اتحاد و همبستگی بی نظیر از سوی کلیه نیروهای عمل کننده دشمن علی رغم امکانات گسترده نظامی و در اختیار داشتن مواضع حساس شکست سختی را پذیرا شد.

دشمن مدتها پس از اشغال ناجوانمردانه خود، همواره این تصور واهی را در سر می پروراند که نیروهای ما به سرعت تسلیم بی قید و شرط او خواهند شد. از سویی چون بندر مهم و استراتژیک خرمشهر در اشغال آنان بود بیش از یک سوم قدرت رزمی خود را در آنجا مستقر کرده بود و حتی برای مقابله با عملیات فتح المبین حاضر نشد احدی را از خرمشهر به آنجا منتقل کند زیرا برتری خود را در به اختیار داشتن این شهر می دانست. برای همین مسئله بود که صدام شعار می داد؛ “اگر خرمشهر را ایرانیان گرفتند کلید بصره را به آنان تقدیم می کنم.” سنگین ترین وزنه ای که منتج به برتری قوای اسلام در عملیات بیت المقدس می شد وجود روح بالای ایمان و عشق ورزیدن به وجب به وجب خاک مقدس میهن “خونین شهر” بود که دلهای تمامی رزمندگان اسلام برای رسیدن به آن تپشی تند و سریع داشت.

عملیات فتح خرمشهر که با استعانت از نام مبارک یا علی بن ابیطالب(ع) آغاز شد موجب گردید که نیروهای ما خرمشهر را به طور کمربندی به محاصره خود درآورند.

رزمندگان ما نخست با پیشروی از جناح غرب خرمشهر، مهمترین جاده تدارکاتی دشمن را در شلمچه قطع و به پیشروی خود به سوی خرمشهر ادامه دادند و راه دریایی دشمن را در اروند رود فتح کردند.

جناح دیگر عملیات محور جاده اهواز خرمشهر بود. نیروهای ما در این محور با تصرف انبارهای عمومی و ساختمان های نیمه تمام مناطق مسکونی، قوای دشمن را در حدفاصل حصار غربی و سیل بند خرمشهر به محاصره خود درآوردند. با تکمیل حلقه محاصره کلیه واحدهای دشمن و نیز واحدهایی از دفاع الواجبات جیش الغربی عراق به دام افتادند.

دشمن در این منطقه از چه موقعیتی برخوردار بود و پوشش دفاعی آن چقدر بود؟

استعداد قوای دشمن در خرمشهر حدود ۳۰ هزار تن تخمین زده می شد که بخشی از آنها کشته و بخشی دیگر در حدود ۱۹ هزار تن اسیر شدند.

با حمله رزمندگان ما از هم پاشیدگی و سردرگمی عجیبی میان قوای دشمن آ شکار شد.از طرف دیگر میان نیروهای محاصره شده عراقی در خرمشهر اضطراب فوق العاده ای حکمفرما بود.

مسئله ای که باعث می شود انسان نسبت به معادلات نظامی بی تفاوت شود وجود استحکامات نظامی وسیع دشمن در اطراف خرمشهر بود. زیرا دشمن از یکسو در زمان اشغال در سراسر شهر دژ پولادین ساخته بود و از سوی دیگر وجود میدان های وسیع مین، تیرآهن ها و دیرک های چوبی برای جلوگیری از ورود چتربازان ما و همچنین سنگرهای بتونی که در برابر انواع توپ و گلوله مقاوم بودند، سیم های خاردار و مانع های عبور تانک، همه و همه حکایت از آن داشت که دشمن برای حفظ خرمشهر کلیه وسایل دفاعی زمینی را به کار گرفته، اما سرانجام این موانع در مقابل اراده خلل ناپذیر ظفرمندان ارتش، سپاه و نیروهای بسیجی شرکت کننده در عملیات دوام نیاورد و خرمشهر با غرور و افتخار آزاد شد.

رزمندگان اسلام در این عملیات چگونه آ رایش یافتند و تاکتیک اجرای عملیات چه بود؟ دستاوردهای آن را تشریح کنید.

بهتر است ابتدا اشاره ای کوتاه به چگونگی اجرای عملیات در مرحله مقدماتی نمایم و سپس پاسخ شما را در ادامه بدهم. نبرد بیت المقدس که با نام طرح عملیاتی کربلای ۳ طراحی و بنام عملیات بیت المقدس با شرکت نیروهای زمینی ارتش، بسیج مردمی، جهاد سازندگی و پشتیبانی جنگ، همچنین شرکت گسترده جنگنده بمب افکن ها و سیستم های پدافندی و راداری نیروی هوایی ارتش به مدت ۲۶ روز در جنوب غربی اهواز انجام گرفت از جمله عملیات موفق نظامی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بوده است که علاوه بر پایان دادن به ۱۹ ماه اشغال نظامی قسمتی از استان خوزستان، ضربه ای قاطع به نیروهای متجاوز عراق وارد نموده و ورود سریع و غافلگیرانه نیروهای ایران از رودخانه کارون و تصرف سرپلی وسیع به مساحت ۷۰۰ کیلومترمربع در زمانی کوتاه به عنوانی یکی از برجسته ترین عملیات نظامی ما ثبت گردید.

آزاد سازی خرمشهر حیثیت و اعتبار نیروهای رزمنده ما را در بعد داخلی و بین المللی افزایش داد و در نتیجه این عملیات از مرز موفقیت های نظامی نیز فراتر رفت تا جایی که کارشناسان نظامی و دستگاه های تبلیغاتی خارجی را وادار ساخت که به پیروزی های رزمندگان ما اعتراف کنند.

و اما در مورد چگونگی آرایش رزمندگان اسلام در عملیات بیت المقدس باید گفت که در جریان جنگ ایران و عراق هر دو نیروی ارتش و سپاه به نسبت مقدورات و توان رزمی خود در صحنه عملیات حضور پیدا کردند، با گسترش دامنه جنگ و طولانی شدن زمان آن تلاش سپاه این بود که نقش موثرتری در عملیات و دفع تجاوز ایفا نماید و در سطح و مقیاس وسیع تری در صحنه های نبرد حضور پیدا کند. از زمانی که سازمان بسیج نیروهای مردمی در کنترل عملیاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفت قدرت رزمی یگانهای سپاه افزایش چشمگیر و تعیین کننده ای پیدا کردبه نحوی که گردان ها و تیپ ها و لشکریان سپاه پاسداران تشکیل و از نظر سازمان کلی رزم در حدود و همطراز واحدهای نیروی زمینی قرار گرفتند.

تشکیل یگانهای رزمی با نیروهای بسیج مردمی که داوطلب هرگونه فداکاری بودند آ سان تر و سریع تر از تشکیل یگانهای جدید مورد نیاز جبهه های جنگ بود.

رزمندگی نیروهای بسیج مردمی در صحنه های نبرد بویژه در عملیات آفندی عاملی سرنوشت ساز و تعیین کننده بود. باتوجه به تجربیات کسب شده از نبردهایی چون عملیات ثامن الائمه و بویژه طریق القدس بود که در این عملیات وسیع و گسترده نیز یگانهای سپاه در شرایطی مساوی در کنار یگانهای ارتشی قرار گرفتند و به صورت مشترک و هماهنگ عمل می کردند و این اشتراک یگانهای سپاه و ارتش در عملیات (ترکیب مقدس) نامیده شد.

به این ترتیب الزاما سیستم فرماندهی در میدانهای نبرد که واحدهایی از ارتش و سپاه به صورت مشترک عمل می کردند حالت خاصی پیدا کرد که با سیستم فرماندهی کلاسیک هماهنگی نداشت و برای اولین بار در تاریخ ۸ سال دفاع مقدس عملیات فتح المبین از سیستم دو فرماندهی استفاده شد. مشترکا توسط فرماندهان ارتش و سپاه در تفاهم و توافق وحدت فکری فرماندهی عملیات فتح المبین هدایت و اداره گردید که کارایی آن مطلوب تشخیص داده شد و مورد پذیرش قرار گرفت. در طرح ریزی عملیات بیت المقدس نیز از این روش استفاده شد و فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش و فرمانده وقت سپاه پاسداران طی دستوری تشکیل قرارگاه مشترک تاکتیکی فرماندهی نیروی زمینی و سپاه پاسداران را برای اجرای عملیات بیت المقدس به نام قرارگاه عملیاتی کربلا اعلام نمودند.

این عملیات چه تاثیری در داخل و خارج برجای گذاشت؟

به طور کلی کلمات و بیانها هرگز قادر نیستند شور و احساسات لطیف و پرمایه ای را که آزادسازی خرمشهر، شهر اوج حماسه مقاومت و ایثار، خاک آغشته به خون پاک هزاران شهید وارسته پاکباز،مسلمان و متعهد در قلب و روح میلیون ها مسلمان ایرانی به غلیان درآورده توصیف کنند.

بیست و پنج سال پیش در چنین روزهای پرشکوهی، میهن اسلامی ما شاهد اوج شکوه وعظمت اقتدار فداییان قرآن، اسلام و امام(ره) بودند و با ورود سربازان قهرمان و شهادت طلب اسلام به خاک عزیزخرمشهر خبرگزاری ها، مطبوعات و رادیوهای بیگانه به محض پیروزی رزمندگان اسلام در عملیات بیت المقدس با یک چرخش ۱۸۰ درجه ای در گزارش هایشان برای کسب اعتبار از دست رفته، ازسیره همیشگی خود روی برتافتند و به اصطلاح باب سبز گشودند.

این بازتاب پیروزی و دیدگاه تبلیغاتی تنها در مورد رسانه های تبلیغاتی استکبار جهانی صدق نمی کرد بلکه شخصیت ها، رهبران، روسای جمهور و مسئولین عالی رتبه بسیاری از کشورها پس از فتح خرمشهر دست به یک سری تغییرات در سیاست خارجی خود با جمهوری اسلامی ایران زدند و حتی پس از فتح خرمشهر و رسیدن به پیروزی در عملیات بیت المقدس، کشورهایی نظیر کویت و عربستان خواستار مذاکره با مقامات جمهوری اسلامی ایران برای پایان بخشیدن به جنگ و قبول پرداخت خسارت های جنگ به ما شدند که نپذیرفتیم.

چه قدم هایی برای حفظ آثار و ارزش های دفاع مقدس در ارتش برداشته شده است و چه طرح هایی در دست اجرا دارید؟

با توسعه و گسترش موزه های ارتش و همچنین برپایی نمایشگاه های متعدد نظامی و ارائه دستا وردهای فتوحات رزمندگان اسلام به عموم ملت شهیدپرور و همچنین اختصاص متون آموزشی که در دانشگاه ها و مراکزآموزشی ارتش به دانشجویان تدریس می شود به آثار و ارزش های دفاع مقدس توجه کافی مبذول شده است و همچنین در زمینه های انتشاراتی شامل: کتاب، مجله، جزوه، آرشیو بسیار غنی از تصاویر گرفته شده از دوران ۸ سال جنگ تحمیلی شامل: عکس و فیلم و استفاده بهینه از آنها و ... بویژه ساخت فیلم های تلویزیونی سعی شده است تا آثار و ارزشهای دفاع مقدس لحاظ گردد و در اینگونه موارد قدم های بسیار مثبت و سازنده و موثری برداشته شده است. ضمنا یادآوری این نکته نیز ضروری به نظر می رسد که باتوجه به اینکه کشور ما در طول جنگ از سوی ابرقدرتها، تحریم اقتصادی، نظامی و سیاسی شده بود و هنوز هم به طور معمول با این تحریم ها مواجه هستیم. ما را بر آن داشته تا همواره روی پای خود بایستیم و ارتش نیز هماهنگ با سایر مراکز تحقیقاتی، پژوهشی، دانشگاهی، صنعتی و تولیدی ضمن تکیه بر نیروهای متخصص کارآزموده خود که از دانش های فنی، علمی، نظامی قابل توجهی نیز برخوردارند توانسته است در زمینه های خودکفایی، لجستیک، ساخت انواع جنگ افزارهای پیچیده راداری و الکترونیکی و حتی در اغلب موارد در زمینه ساخت برخی از تجهیزات گامهای بسیار موثر بردارد و هم اکنون نیز طرح هایی در دست اجرا است که به دلیل رعایت اصول حفاظتی نمی توان به برنامه های در دست اقدام اشاره نمود.

روابط عمومی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران