از چندی قبل سیدمحمد خاتمی این احتمال را مطرح کرد که ممکن است حضور او در عرصه انتخابات موجب افزایش هزینه ها برای کشور و مردم شود. همین سخنان کافی بود که بسیاری از طرفداران خاتمی از او بخواهند به عافیت خویش و آرامش کشور بیندیشد و عطای کاندیداتوری را به لقایش ببخشد. اما دستپاچگی بعضی از مدعیان اصولگرایی از احتمال کاندیداتوری خاتمی، نشان داد که آنها فضای جامعه را رصد کرده اند و به این نتیجه رسیده اند که علیرغم احتمال افزایش هزینه ها، گروههای قابل توجهی از مردم مایلند بار دیگر شاهد تکیه زدن کاندیدای اصلاح طلبان بر کرسی ریاست جمهوری باشند. از سوی دیگر ابراز علنی دغدغه های خاتمی، به این نگرانی دامن می زد که مبادا با حضور مجدد او در قدرت بار دیگر خاطره سال ۷۸ تکرار شود. خاتمی در آن زمان، حادثه غم بار کوی دانشگاه را تاوان ایستادگی دولت او بر بعضی مواضع دانست.

نگاهی عمیق و غیراحساسی به مسئولیت های رئیس جمهور و مطالبات مردم نیز این شائبه را در اذهان ایجاد می نمود که مبادا با آمدن خاتمی، بخش قابل توجه از وقت، انرژی و سرمایه های مدیریتی دولت او مصروف خنثی سازی تحرکات رسمی و غیررسمی شود که نشانه های آن، از هم اکنون آشکار شده و قاعدتاً با تصدی ریاست جمهوری توسط خاتمی، به صورت علنی در برابر دولت او خودنمایی خواهد کرد. نخستین نتیجه منطقی از این احتمال نه چندان ضعیف، هر کسی را تشویق می کرد که عدم کاندیداتوری خاتمی را خواستار شود. زیرا هدف از کاندیداتوری و پیروزی خاتمی یا هر فرد دیگر تنها تغییر قیافه رئیس جمهور نیست بلکه اصلی ترین انگیزه از تلاش برای تغییر رئیس جمهور آن است که بارهای برزمین مانده مردم و کشور برداشته شود و با کاهش مشکلات مردم، غمی از دل آنها زدوده گردد. پساگر آمدن خاتمی، هزینه ها را اضافه می کند، او برای چه بیاید؟ اما آیا با نیامدن خاتمی، کشور و مردم با شرایط بهتری مواجه خواهند شد؟ برای یافتن پاسخ، کوشش زیادی لازم نیست. زیرا در حال حاضر تلاش گسترده ای صورت می گیرد که احمدی نژاد تا اواسط سال ۹۲، سکان ریاست جمهوری را در دست داشته باشد. این تلاش در میان سیاستمداران نیز به موفقیت هایی رسیده است که مهمترین نشانه آن کشیده شدن ترمز کسانی است که می خواستند ترمز دولت نهم را بکشند! امروز اصولگرایان، دیگر نه از فقدان استراتژی در دولت سخن می گویند و نه نگرانی خود را از عجولانه بودن برخی تصمیمات دولت نهم بیان می دارند. علاقه مندی به حفظ موجود تا جایی پیش رفته که هم بر اظهار دوستی با مردم اسرائیل سرپوش گذارده می شود و هم اهانت به قرآن کریم، به صورت سربسته به بایگانی می رود. حتی بسیاری از روحانیون اصولگرا، ترجیح می دهند از کنار بی اعتنایی دولت به توصیه های مراجع تقلید عبور کنند.

امروز دیگر کمتر صدایی از میان اصولگرایان بر می خیزد تا نشان دهد مانند چند ماه قبل، نگران معیشت مردم هستند. ابراز نگرانی ها در خصوص آثار تورمی طرح تحول و اعتراض به تعلل دولت در احیای بعضی شوراهای عالی نیز به حداقل ممکن رسیده و حتی توصیه های کارشناسی اقتصاددانان مجلس در خصوص تورم زا بودن بعضی لوایح، کمتر مورد اعتنا قرار می گیرد. مجموعه این حوادث نشان می دهد که افرادی مانند باهنر نیز دیگر نگران سناریوی »فقط احمدی نژاد« نیستند. در حالی که تا چند هفته قبل، او به طور همزمان در برابر کسانی می ایستاد که به دنبال تحقق دو سناریوی »فقط احمدی نژاد« و »هرگز احمدی نژاد« بودند. البته ممکن است این تغییر راهبرد یا راهکار، در نگاه اول بلامانع به نظر برسد. اما نشانه هایی وجود دارد که برخی سکوت ها و حتی بخشی از حمایت ها از سرناچاری است. ظاهراً مهم ترین دلیل برای این »حمایت الزامی« ارزیابی دقیق اصولگرایان از پایگاه اجتماعی رقیب و تلقی آنها از این موضوع است که اولاً موفق نخواهند شد که احمدی نژاد را از کاندیداتوری مجدد منصرف نمایندو ثانیاً حمایت گروههایی از اصولگرایان از گزینه اول مورد نظر خود که قطعاً فردی جز احمدی نژاد خواهد بود شکست آنها را در انتخابات ریاست جمهوری قطعی می سازد. به عبارت دیگر این وحدت ظاهری اما پرسر و صدا، تنها تا اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری تداوم خواهد یافت و پس از آن، کسانی که علیرغم همه دلخوری ها و انتقادات، از کاندیداتوری احمدی نژاد حمایت کرده اند حاضر به ادامه همراهی با روش های ویژه او نخواهند بود. از سوی دیگر، هیچ نشانه ای وجود ندارد که تیم احمدی نژاد، پس از انتخاب مجدد او،در روش های خود تغییری ایجاد نمایند. حتی از هم اکنون می توان حدس زد که در صورت پیروزی مجدد احمدی نژاد در انتخابات، او بر مواضع فعلی درعرصه های داخلی و خارجی که در سه سال اخیر موجب انتقادات فراوان درون جناحی از او شده است پافشاری بیشتری کند. تردیدی وجود ندارد که با عبور از گردنه انتخاباتو رفع خطر از جناح اصولگرا، بسیاری از اصولگرایان از اختیارات قانونی و نفوذ رسانه ای خود برای ایستادگی در برابر بعضی اقدامات هزینه ساز استفاده خواهند کرد که نتیجه این وضعیت نیز چیزی نیست جز افزایش هزینه ها و قفل شدن بسیاری از پروژه های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی.

به عبارت دیگر از هم اکنون می توان حدس زد که از جهت مقاومت در برابر بعضی اقدامات و تصمیمات دولت، بسیاری از اصولگرایان بانفوذ رفتار مشابهی با خاتمی و احمدی نژاد خواهند داشت. حتی به نظر می رسد برخی ویژگی های احمدی نژاد از جمله اصرار او بر استفاده حداکثری از قدرت ریاست جمهوری در برابر سایر دستگاهها و قوا، موجب مقاومت مضاعف در برابر او نسبت به خاتمی خواهد شد ولذا قفل شدگی کشور بسیار شدیدتر از شرایطی خواهد بود که خاتمی برکرسی ریاست جمهوری بنشیند.

نگارنده مایل بود به عنوان یک ایرانی دارای حق رای، به خاتمی و احمدی نژاد پیشنهاد دهد که هر دو از کاندیداتوری انصراف دهند تا آنچه که خاتمی پیش بینی کرده و آنچه که در خصوص نحوه تعامل احمدی نژاد با قوای دیگر و گروههای سیاسی، قابل پیش بینی است بر فعالیت های روز مره کشور از امروز تا مرداد ۹۲ سایه نیفکند. اما برخی تحرکات تریبونی و قلمی در روزهای اخیر ثابت کرد که شرایط، بسیار حساس تر از آن چیزی است که تاکنون حدس زده می شد. اظهارات و تحلیل های چند روز اخیر نشان می دهد که عده ای از اصولگرایان، از میزان نارضایتی عمومی مطلع شده اند و به این نتیجه رسیده اند که تنها راه تداوم دوره مدیریت فعلی، ترساندن رقیب برای کنار کشیدن از انتخابات است. از سوی دیگر به نظر می رسد در میان اصولگرایان، افراد باهوش و منصفی حضور دارند که آنها هم ضرورت تغییر در قوه مجریه را احساس کرده اند اما به نظر ایشان بهترین راه برای تحقق این تغییر، استفاده از تجربه دوم خرداد ۷۶ است. امروز گمان می رود تشدید حملا ت غیرمنصفانه علیه اصلا ح طلبان و به صورت خاص نسبت به خاتمی با این هدف صورت می گیرد که با تکرار سناریوی دوم خرداد، عده ای از مردمان بی طرف نیز برای حمایت از جناح مظلوم به صندوق های رای هجوم بیاورند و حماسه ای همچون دوم خرداد ۷۶ بیافرینند. در چنین شرایطی هم تراز دانستن وضعیت خاتمی و احمدی نژاد و پیشنهاد به خاتمی برای انصراف، چندان منصفانه نیست. اما از سوی دیگر نبایستی این نکته را نیز فراموش کرد که اصرار بیش از حد بر کاندیداتوری خاتمی و منحصر دانستن امکان پیروزی اصلا ح طلبان در نامزدی رئیس جمهور پیشین و نیز چشم بستن ناگهانی اصولگرایان بر انتقادات گسترده خود از دولت نهم و حمایت بی چون و چرا از احمدی نژاد، هر دو به یک معناست: ناتوانی جناح های فعال کشور در کادرسازی.

پس بهتر است هر دو جناح برای رفع این شائبه دست از <یکه انگاری> بردارند. آنها با عبور همزمان از خاتمی و احمدی نژاد، می توانند خطرات و دغدغه هایی که در ابتدای یادداشت به آن اشاره شد را نیز مرتفع سازند و از همین امروز، مردم را مطمئن کنند که نخستین روز آغاز به کار رئیس جمهور دهم، آغازی برای بازشدن بسیاری از گره ها می باشد و نه زمانی برای افزایش قفل ها و ترمزها! این ایده می تواند موافقان و مخالفانی داشته باشد کمااینکه احتمالا ً چهره هایی را در دو جناح برافروخته می سازد. اما آرامشی که اجرای این ایده برای بسیاری از مردم ایجاد می کند آنقدر ارزش دارد که برافروخته شدن چند ماهه بعضی چهره ها را قابل تحمل نماید.