اکنون بحث پیرامون کاندیدای اصلاح طلبان برای انتخابات ریاست جمهوری آتی بالا گرفته است. اصلاح طلبان باید قبل از اینکه وارد این پروسه می شدند به چند نکته توجه می کردند که متاسفانه از آنها غفلت نمودند و اگر در آینده نیز بررسی این مسائل را در دستور کار خود قرار ندهند، پیروزی آنها در انتخابات دور از ذهن به نظر می رسد، زیرا عدم توجه اصلاح طلبان به این موارد افراد بسیاری را که نسبت به کارآمدی آنها دچار تردید هستند، بیش از پیش مردد می کند.

۱) در حالی که حزب اعتماد ملی، دبیرکل خود، شیخ مهدی کروبی را به عنوان کاندیدای حزبی برای احراز پست ریاست جمهوری مطرح کرده است، احزاب مشارکت و مجاهدین انقلاب، خاتمی را به عنوان گزینه مطلوب خویش معرفی می کنند. اگرچه هنوز نه کروبی و نه خاتمی هیچ کدام کاندیداتوری خود را اعلام نکرده اند اما طرفداران هر کدام وارد یک پروسه رقابتی درون جناحی شده اند. نفس این رقابت درونی امری پسندیده است، چراکه از یک طرف جلوی هژمونی طلبی ایستای یک شخص یا حزب را در جریان اصلاحات می گیرد و از طرف دیگر در فرآیندی دیالکتیکی اصلاحات را پیش برده و تکمیل می کند. اما عقلای اصلاحات باید به این نکته توجه کنند که این رقابت درونی تنها تا پیش از زمان انتخابات سودمند است و مانند رقابت درون حزبی در آمریکا می تواند منجر به فعال شدن هواداران و جلب توجه مردم شود. ولی اگر قرار است این رقابت بیرونی شود و به صندوق های رای بکشد و اتفاقی که در انتخابات پیشین افتاد مجددا تکرار شود و اصلاح طلبان بار دیگر با چند کاندیدا وارد پروسه انتخابات شوند، بهتر است موتور انتخاباتی جریان اصلاحات قبل از گرم شدن، خاموش شود و روکشی نیز بر بدنه اصلاحات کشیده شود تا زیر بوران سیاسی محافظه کاران، زنگی بر رنگ اصلاح طلبی ایرانی ننشیند.

اصلاح طلبان باید درس گیری از تاریخ را مدنظر خویش قرار دهند تا اشتباه گذشته را تکرار نکنند. بی شک یکی از مهم ترین عوامل ناکامی جریان اصلاحات در انخابات ریاست جمهوری پیشین تعدد کاندیداهای آنان بود. بنابراین اکنون بیش و پیش از آنکه آمدن خاتمی، کروبی یا هرکس دیگری اهمیت داشته باشد این نکته حائز اهمیت است که این بار از جریان اصلاحات فقط وفقط یک نفر به عنوان کاندیدا مطرح شود.

۲) اصلاح طلبان دو دوره با رهبری سیدمحمد خاتمی زمام امور را در دست داشتند و تلاش کردند تا آنچه را که غلط می پنداشتند اصلاح کنند و چرخش سیاسی کشور را بر مدار قانون قرار دهند (موفقیت یا عدم موفقیت دولت اصلاحات مورد بحث این مطلب نیست) اما اینان در ادامه راه نتوانستند پروژه خود را تداوم بخشند و یک تجربه همگانی را به شعوری همگانی تبدیل کنند و اینگونه شد که دوم خرداد به تاریخی تبدیل گردید که به رغم فاصله کوتاه سپری شده از آن، بسیار دور می نماید و از اصلاح طلبی تنها چند روزنامه و حزب برجای ماند و خاطراتی تلخ.

باری، اصلاح طلبان پس از چند شکست پی در پی بار دیگر خود را مهیای پنجه افکنی با رقیب می کنند و آماده می شوند تا پا در رقابتی سرنوشت ساز گذارند؛ رقابتی که نه تنها تکلیف پروژه ساقط شده اصلاح طلبی را شاید برای همیشه روشن می کند بلکه می تواند آینده ای دیگرگون برای کشور و مردم رقم زند.

استراتژی و تاکتیک های اصلاح طلبان در زمان خاتمی (چه درست و چه غلط)، چندان منجر به نتیجه نشد. بنابراین لازم است اصلاح طلبان ابتدا اصلاحات و اصلاح طلبی را بازتعریف کنند، چراکه اکنون این واژگان مبهم به نظر می رسند و هرکسی با توجه به سلیقه خود تعبیری از اصلاح طلبی ارائه می کند، اما در این میان تعبیر حاملان اصلاحات از اهمیت ویژه ای برخوردار است چون پیاده شدن اصلاحات منطبق با تعریفی است که آنان از اصلاح طلبی در سر دارند.

پس از این مسئله اصلاح طلبان باید استراتژی و تاکتیک های جدیدی را برای اصلاحات مورد نظر خویش مطرح کنند و حدود پیش روی خود را مشخص نمایند. یکی از دلایل سرخوردگی بدنه اصلاحات این بود که توقعاتی خارج از خواست و توان دولت اصلاحات ایجاد شد و زمانی که آنها متحقق نشدند، افراد بسیاری از اصلاح طلبی روی گردانیدند. برای همین اصلاح طلبان این بار باید صادقانه بگویند که با چه برنامه عملی وارد گود می شوند و تا چه حدی حاضر به مقاومت هستند و تا چه اندازه پیشروی می کنند. جدال اصلاح طلبان با محافظه کاران صرفا به کسب قدرت محدود نمی شود بلکه به دست آوردن قدرت وسیله ای است برای مطرح شدن مسائلی که مغفول مانده اند، چراکه اصلاح طلبی بیش از آنکه دعوایی سیاسی باشد حاکی از تفاوتی فکری است، اما در دولت دوم خاتمی جای هدف و وسیله عوض شد و به نظر می رسد که اصلاح طلبان با عقب نشینی تلاش کردند تا قدرت خود را حفظ کنند. آنها دستاوردهایی را که با صرف هزینه های بسیار به دست آمده بود از دست دادند تا شاید قدرت خود را حفظ کنند که البته نتوانستند و به این سوال هم پاسخ ندادند که اگر قرار نیست چیزی را اصلاح کنند، قدرت را برای چه چیزی می خواهند. عقب نشینی اصلاح طلبان سبب شد که عده بسیاری از طرفداران اصلاحات به اینکه آیا آنان به قصد اصلاح امور آمده اند یا هدف شان صرفا کسب قدرت است، شک کنند.

۳) انتقاد از لوازم اصلاح طلبی است اما تیغ تند انتقاد چون چاقوی بی دسته ای است که گاهی دست را نیز خراش می دهد. اصلاح طلبان که در زمان زمامداری خود سیاست های غلط گذشته را مورد نقد قرار می دادند نشان دادند که خود چندان انتقادپذیر نیستند و نه تنها خود انتقادی نمی کنند بلکه تاب شنیدن انتقاد حتی از خیرخواهان خویش را نیز ندارند. یکی از موارد عدم انتقادپذیری اصلاح طلبان این بود که همواره شکست ها را فرافکنی می کردند و حاضر نبودند بپذیرند که برخی از سیاست های غلط شان منجر به شکست اصلاح طلبی شد. به عنوان مثال درباره شکست در انتخابات ریاست جمهوری پیشین به جز طرح دو مسئله تحریم انتخابات و دستکاری آرا، تحلیل جامعی پیرامون چرایی عدم اقبال مردم به کاندیداهای مورد حمایت اصلاح طلبان منتشر نشده است. اصلاح طلبان خود بهتر از هرکسی می دانند که در دنیای سیاست عهدی ابدی نوشته نشده است، بنابراین نباید دلخور باشند از اینکه بسیاری از رای دهندگان خاتمی به احمدی نژاد رای دهند، چون رأیی که با شعار بیاید با شعار هم می رود.

بهتر است اصلاح طلبان پیش از آنکه تمام انرژی خود را صرف دعوا بر سر کاندیدای نهایی خویش کنند، کمی هم به اصلاح ِ اصلاح طلبی بپردازند، چون کسانی که دل در گرو اصلاحات دارند اگر ببینند متولیان اصلاحات از گذشته درس گرفته اند، اشتباهات خود را پذیرفته اند و با برنامه ای بهتر از قبل وارد گود شده اند، دیگر نیاز نیست تا حتما خاتمی مقابل محمود احمدی نژاد بایستد تا آرا به حساب اصلاحات ثبت شود. اصلاح طلبی یک مرام و مسلک است و قواعد خاص خود را دارد، بنابراین سیاستمداران اصلاح طلب بیش از هرکسی باید پایبند به این قواعد باشند.