شورای شهر مطلوب از منظر مهندسی چه شورای شهری است

از فعالیت شوراهای اسلامی شهر و روستا, موضوع فصل هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نزدیک به دو دهه می گذرد در ٢٩ اردیبهشت ١٣٩٦ برای پنجمین بار مردم ایران در همه شهرها و روستاها پای صندوق های رأی می روند تا منتخبان شان را برای اداره محل سکونت خود برگزینند

عملکرد ١٨ساله شوراها و خصوصا عملکرد شهرداری ها اعم از کلان شهرها و سایر شهرهای کشور امروزه به عنوان آیینه ای روشن روبه روی مردم قرار دارد و قابل قضاوت است. به بیان دیگر هر آنچه در محیط شهرهای ایران می بینیم، خصوصا آنچه در این سال ها اتفاق افتاده، همگی قابل رؤیت و نقد است. تردیدی نیست که مردم هر شهر دغدغه توسعه و پایداری شهر را بیشتر از هر کسی دارند و برای رفع مشکلات و توسعه شهر نیز نسخه بومی دارند. اصولا در همه سطوح جغرافیایی، نسخه های متأثر از تفکرات محلی، اثربخشی بالاتری دارند. به همین دلیل و با توجه به سوابق و به منظور کمک به مردم شریف کشورمان در انتخاب افراد لایق و مفید برای اداره شهر، در این یادداشت عناصر مهم و دیدگاه خود را برای داشتن یک شورای شهر مطلوب از منظر مهندسی به شرح ذیل برشمرده ام که امیدوارم در انتخاب مردم عزیز مؤثر افتد: ١- نکته ای که در دوره جدید و در دوره های بعد باید بسیار بیشتر از گذشته روی آن مطالعه و کار شود، تقویت و توسعه فرهنگ و ارزش های اسلامی و معماری و شهرسازی ایران است. گسستگی و وجود سلایق گوناگون در مدیریت های شهری و شوراهای شهر متأسفانه باعث کم رنگ شدن ارزش های اسلامی و ایرانی در معماری و شهرسازی شهرها شده است. شوراهای جدید و افرادی که در این دوره انتخاب می شوند، باید دارای تخصص، رویکرد و مواضع روشن در این زمینه باشند و بر تقویت و توسعه ارزش های ایرانی و اسلامی در معماری و شهرسازی پافشاری کنند.

٢- از اصول مهم شهرنشینی و شهرسازی که مقررات ملی ساختمانی ایران نیز بر آن بنا نهاده شده، ایمنی، آسایش و بهداشت است که در حقیقت ترجمان سکینه، سکونت و مسکن است. متأسفانه امروزه به این موارد بسیار مهم در شهرهای ایران کمتر توجه شده ، هرچند بخش مهمی از رعایت این موارد به مردم هر شهر مربوط است. اما اساسا قاعده اصلی این موضوعات به طرح های بالادستی شهری از جمله طرح های جامع و تفصیلی مرتبط است. همه می دانیم که تقریبا در اکثر شهرهای ایران به ویژه شهرهای بزرگ و از همه مهم تر پایتخت کشور با پرداخت پول و با نام های متعدد از جمله جریمه و عوارض، درباره تراکم، توافق و... به راحتی فروخته شده و فضاهای عمودی و افقی شهرها به افراد واگذار می شود. با پرداخت پول کاربری ها عوض می شود و قواعد شهر سازی و قوانین ملی با مصوبات کم ارزش تغییر می کند و زیر پا گذاشته و حقوق مردم نادیده گرفته می شود.

در حقیقت این همان برهم زدن آرامش و آسایش است. شوراهای جدید باید به سرعت در این مورد با این پدیده غیرقانونی و خلاف شرع مقابله کنند و به بهانه درآمدزایی و پایداری و استقلال مالی شهرداری ها چوب حراج به حقوق مردم و قواعد شهرسازی نزنند. این موضوع سبب شده در بسیاری از محلات شهر، نیازهای اجتماعی و عمومی مردم به تناسب و نیاز توزیع نشود و بسیاری از محلات، به دلیل فروش کاربری های ضروری به کاربری های پول زا، فضاهای آموزشی، تفریحی، هنری و... کافی نداشته باشند.

٣- از موارد بسیار مهم وضعیت امروزی شهرهای ایران، مسئله ترافیک و آمدوشد مردم است. از اصول اولیه مهندسی ترافیک، ارتباط منطقی معابر است، به طوری که به عنوان مثال کوچه ها که در ابتدا باید به شبکه های کندرو و سپس به سرعت متوسط و بعد به سرعت بالا وصل شوند، مشاهده می شود که در جاهای بسیار زیادی به هیچ وجه این موارد رعایت نشده است.

٤- شهرسازی در حقیقت تصویری از سبک زندگی است. سبک زندگی یعنی اینکه همه افراد محله حتی افراد کهنسال به همان شیوه و روش در هر زمان به اماکن و فضاهای عمومی محلشان بدون مزاحمت و استرس دسترسی داشته باشند. مشاهده می شود در بسیاری از شهرها سبک زندگی مردم محلات و سهولت دسترسی آنان به اماکن محله با پرداخت هزینه های نامتعارف دچار تغییر شده و در حقیقت سبک زندگی به هم خورده است.

٥- مسئله رنج آور و تأسف بار امروز تعداد زیادی از شهرهای ایران پدیده حاشیه نشینی است. این موضوع از دو منظر درخورتأمل است؛ یکی اینکه همه کسانی را که بدون اجازه قانون و مدیریت شهری به حاشیه نشینی روی آورده اند با استفاده از قوه قهریه مجازات و از حواشی شهرها اخراج کرد و دیگر اینکه هرچند آنها کار ناصواب و خلافی انجام داده اند اما ریشه رجوع آنها به حاشیه شهرها را بررسی و دست کم و اضطرارا حقوق اجتماعی و معیشتی آنها را ادا و در کنار آن برای جابه جایی یا ساماندهی اصولی آنها اقدام کرد. آنچه مسلم است آنها به خاطر معیشت و شغل به حاشیه شهرها پناه آورده اند. قطع نظر از ناهنجاری هایی که این پدیده در شهرها به وجود آورده ، باید فعلا به آنها روان بخشی شهری داد و برای فرزندان آنها راه نجاتی پیدا کرد.

٦- از جمله معضلات دیگر شهرهای ایران بی قوارگی شهرهاست. از اهم این بی قوارگی ها نیز نماهای ساختمان ها و بناهای شهر است. گذشته از کهنگی و فرسودگی بخش بسیار مهمی از این بناها، عدم تقارن و تناسب در این نماها بیش از هر چیز آزار دهنده است. نماهایی که هیچ احساس و پیامی را به شهروندان و رهگذران منتقل نمی کنند و اصولا هویت مشخصی ندارند. باید در دوره جدید با برنامه ریزی و نظارت بر شهرداری ها، برای هر شهر طرح مدونی تهیه کرد و در قالب طرح های بالادستی نما و منظر شهری یا اصلاح و ویرایش آنها، طرح های متناسب با هویت ایرانی، اسلامی و سازگاری با طبیعت و اقلیم ایران و متناسب با اوضاع اقتصادی هر شهر و هر محله تهیه و به اجرا بگذارند.

٧- از دیگر مسائل امروز در شهرهای ایران نحوه فعالیت مشاغل کارگاهی و خدماتی در شهرهاست. در سالیان گذشته هرچند در شهرهای بزرگ ایران طرح های متعددی با عنوان طرح ساماندهی مشاغل و... تهیه و گاهی تا حدودی نیز اجرا شد؛ اما به دلیل نبود اراده لازم در مدیریت شهر و تطابق نداشتن با اوضاع اقتصادی و اجتماعی مردم نتیجه ای حاصل نشد. آنچه برای همه مهم است چرخه اقتصاد شهری همراه با آسایش، آرامش و ایمنی شهروندان است. به نظر من هر شغلی که در چارچوب این اهداف باشد، در هر جای شهر جای گیرد، اشکالی ندارد و اصولا جانمایی صحیح برخی از مشاغل که افراد محله با سنت آن شغل خو گرفته اند و شغل اجداد آن محله، فامیل خانوادگی و حتی نام آن محله را به وجود آورده اند باید مورد توجه باشد و منظور از ساماندهی نیز لزوما خروج مشاغل و کسب وکارهای اقتصادی از کالبد شهرها نیست.

٨- از موارد دیگر مورد توجه، ایمنی شهروندان و شهرنشینان شهرهاست. در اینجا نیز متأسفانه به دلایل خاص در مدل اداره شهرداری ها عملا کنترل و برنامه خاصی بر نحوه بهره برداری ساختمان ها ندارند. نباید اجازه داد به راحتی کاربری و اشکوب واحدها و بناهای شهری به دلیل سهل انگاری شهرداری ها یا مالکان و بهره برداران آن نادیده گرفته شود. انتظار از شوراهای جدید این است که در دوره جدید برای همه شهرهای ایران طرح های ایمنی تهیه کنند و به همین منظور در قالب شرکت های کنترل و بازرسی همه بناهای شهری را مورد ارزیابی ایمنی قرار دهند و از ادامه فعالیت آن دسته از ساختمان هایی که تغییر کاربری غیرقانونی داده یا در بهره برداری، ایمنی را رعایت نمی کنند جلوگیری کنند.

٩- مسئله مهم دیگری که در عصر حاضر و برای نسل های بعد ما اهمیت دارد، حفظ محیط زیست و توسعه فضای سبز است. فرهنگ زیست محیطی و گسترش فضای سبز با عنوان اصول توسعه پایدار در بین مردم گسترش یابد و شهرداری ها کاشت درخت را تا فرسنگ ها به حاشیه شهرها و در کانون های گردوغبار و تشکیل سیلاب و... گسترش دهند. این کار علاوه بر کنترل آلودگی های غیرمترقبه باعث استفاده مردم از فضاهای تفریحی و طبیعی آن نیز می شود.

اکبر ترکان-مشاور رئیس جمهور