اگر دیپلماسی را هنر دستیابی به اهداف از راه های گفتگو و دیالوگ تعریف کنیم درمی یابیم که مذاکرات در ژنو با حضور برنز تا حدودی سبک و سنگین کردن نیروها بوده است به این معنا طرفین ضمن شناخت موقعیت یکدیگر سعی دارند تاثیر و تأثرات نتایج قبلی را به آزمون بگذارند. به عبارتی ایالات متحده سعی داشت که با فرستادن برنز به مذاکرات ۱+۵ مستقیما از مواضع ایران آگاهی و نتایج تحریم های شورای امنیت سازمان ملل متحد را عملکرد ایران بررسی نماید.

آمریکاییان پیشتر با بررسی طرح های خود بویژه طرح دفتر حافظ منافع ایالات متحده و ارتباط مستقیم با ایرانیان و نیز پروازهای مستقیم ایران و آمریکا سعی داشتند فضای مذاکرات را ملایم نمایند. از طرف دیگر رفتار متناقض آنان در اتهامات واهی و بی پایه و اساس به ایران مبنی بر حمایت از رادیکالیسم در عراق و تلاش آشکار برای دخالت در امور داخلی ایران نوعی بی اعتمادی را میان دولتمردان ایران به وجود آورد. خاویر سولانا با آگاهی از موضع دو کشور و مناسبات حاکم میان آنان به عنوان یک دیپلمات قهار نقش ویژه خود را داشت که سعی داشت فضای مذاکرات را تعدیل نماید.

فضایی که با تبلیغات رسانه های اسرائیلی مبنی بر حمله به تاسیسات هسته ای ایران موجی ازبی اعتمادی به وجود آورده بود.

در چنین فضایی طرف ایرانی با مدیریت مذاکرات و تاکید بر حقوق اولیه و اساسی بر مواضع اصلی و پیشین خود اصرار ورزید و در واقع می توان گفت سناریوهای پیشین نومحافظه کاران مبنی بر افزایش تحریم کوتاه آمدن ایران از مواضع قبلی نتیجه ای نخواهد داشت. این سناریو تا حدودی با نظرات و تئوری جان مر شایمر مبنی بر بی نتیجه بودن تئوری “؟؟” یا سیاست همراهی نومحافظه کاران همخوانی دارد. زیرا نومحافظه کاران چنین می پنداشتند که با ساقط نمودن صدام و تثبیت مدل دموکراسی ویژه خود در عراق ایران نیز تسلیم خواهد شد در حالی که چنین نشد و ایران بعد از ۵ سال کماکان بر مواضع خود پافشاری می کند.

تداوم روند کنونی و همراهی کشورهای اروپایی بویژه انگلستان با مواضع آمریکا در ماه های آینده برجسته تر خواهد شد و ما در هفته های آتی شاهد افزایش تحریم ها و متعاقب آن صدور قطعنامه جدیدی دیگر از نوع قطعنامه های پیشین باشیم. سفر رئیس دیپلماسی ایالات متحده، رایس، به امارات متحده عربی و عدم همراهی اعراب با حمله نظامی به ایران و پذیرش این واقعیت که منطقه پتانسیل جنگ دیگری را ندارد، گویای همین واقعیت است.

اوضاع سیاسی و تحولات داخلی دو کشور ایران و آمریکا روند تداوم دیپلماسی را طی می کند. در ایالات متحده نومحافظه کاران در دو حوزه داخلی و خارجی با چالش عمده روبرو هستند. در بعد داخلی با بحران اقتصادی و کاهش رشد اقتصادی و در بعد خارجی با ناکامی در بحران خاورمیانه و حل مسئله عراق. که باراک اوباما با بهره گیری از این دو وضعیت داخلی و خارجی سعی دارد که نومحافظه کاران جمهوریخواه را به حاشیه راند. در ایران نیز نشانه ای از کاهش یا تعدیل مواضع هسته ای وجود ندارد. به نظر می رسد حداقل تا پایان حاکمیت بوش پسر بر کاخ سفید وضعیت به همین منوال طی شود و دیپلماسی هسته ای ایران و ۱+۵ همچنان در پی چاره جویی برای راه حل ها و ارائه مدل های مذاکراتی باشند.

چین و روسیه نیز از مداخله های بی اساس آمریکا ناراضی اند آنان در بحران گرجستان، تبت و تایوان به اقدامات آمریکا آگاهی دارند و با وتوی خود در شورای امنیت می توانند روند مذاکرات هسته ای ایران و۱+۵ را طولانی نمایند. شبح جنگ سرد در بحران اعزام ناو بمب افکن روسیه به کوبا، فروش تسلیحات چند میلیاردی روسیه به ونزوئلا و حمایت چین از البشیر در هفته های اخیر خود را نشان داد. در دیپلماسی هسته ای ایران نیز این وضعیت به نوعی دیگر تکرار خواهد شد. اگر تیم انتخاباتی مک کین به این مجموعه از عوامل به تحلیل درستی برسد می تواند به عنوان برگ برنده از آن استفاده نماید و با ارائه یک مدل)WIN WIN( از رقیب خود اوباما عقب نماند. در غیر این صورت فضای حاکم بر مناسبات به سود اوباما خواهد بود. درحال درک این وضعیت که آیا تیم مک کین به چنین واقعیتی دست خواهد زد یا نه خارج از موضوع است. اما بر روند مذاکرات دولت بوش با اروپاییان و ۱+۵ تاثیر خود را نشان می دهد.

در چنین شرایطی دستگاه تصمیم گیری سیاست خارجی و دیپلماسی جمهوری اسلامی باید بیش از گذشته فعال شده و با پافشاری بر مواضع حقوقی و فنی خود که همان “استفاده ایران ازحق هسته ای صلح آمیز است” روند مذاکرات را طولانی نماید. تا در تحولات بعدی با استفاده از اوضاع و احوال به آزمون گزینه های دیگر بپردازد.

در شرایط کنونی با تبلیغات رسانه ای صهیونیست ها و آمریکاییان عقب نشینی از مواضع اصولی توسط ایران و ارائه “مدل لیبی” دست غربی ها را باز خواهد گذاشت تا به طرح سناریوهای دیگری بپردازند. امری که بعید به نظر می رسد توسط ایران اعمال شود و ایران پتانسیل های لازم برای چانه زنی را دارد. بویژه آنکه دیپلماسی آمریکا در آفریقا با ارائه مدل کنیا در بحران زیمبابوه و تقسیم قدرت و نیز طرح عمر موسی برای البشیر و بحران دارفور منزوی ماند. و جمهوری اسلامی ایران می تواند با استفاده از شرایط کنونی و اهرم جنبش عدم تعهد و چین و روسیه به ارائه مدل های مورد نظر خود یا به عبارتی اهداف مورد نظر خود برسد. دستیابی یا عدم دستیابی به گذر زمان نیاز دارد و باید منتظر ماند.