یکی از دوستان صمیمی من در دانشگاه بود. بچه های دیگر به شوخی او را «علی جوشی» صدا می کردند. نه اینکه آدم بی اعصابی باشد و حرص و جوش بخورد، نه، این نام را به خاطر جوش های صورتش روی او گذاشته بودند...

علی دوست صمیمی من بود و از نامی که دیگران رویش گذاشته بودند، ناراحت بودم. یک بار که حس کردم، موقعیت مناسب است، سر صحبت را باز کردم و پرسیدم: «ناراحت نمی شی از حرف بچه ها؟» شانه بالا انداخت و جواب داد: «چرا، ولی چی کار کنم؟ اگه چیزی بگم بدتر دست می گیرن برام.»

گفتم: «چرا پیش یه دکتر نمی ری؟»

پرسید: «که چی بشه؟»

گفتم: «خب حتما یه دارویی، پمادی، چیزی هستش که جوش هات رو بهتر کنه!»

نگاه عاقل اندر سفیهی به من انداخت و باز گفت: «گرفتی ما رو؟ مگه من دخترم که هی با سر و صورتم ور برم؟»

بعدها فهمیدم که خانواده اش این کار را بد می دانند ولی نفهمیدم چرا. علی داشت از مشکل چهره اش عذاب می کشید ولی حاضر نبود برای آن کاری کند. این موضوع را با دکتر پرویز رزاقی، روان شناس و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی هم در میان گذاشتم. آنچه می خوانید گفت وگویی با دکتر رزاقی است:

▪ آقای دکتر! چرا مردها از پرداختن به زیبایی صورت خود، حتی برای برطرف کردن جوش های دوره جوانی منع می شوند؟

این دیدگاه به آموزه های فرهنگی رایج در هر جامعه برمی گردد، آموزه هایی که به مرور زمان خانواده ها به فرزندان خود منتقل می کنند. به طور طبیعی، هر چه این پیام ها بیشتر و محدودکننده تر باشند، قوی تر خواهند بود. باورهایی مانند «مرد به صورت خود دست نمی زند» و «این کار، کار زن هاست» نیز از همین آموزه های فرهنگی جاری در جامعه به وجود می آید.

▪ آیا این آموزه ها صحیح هستند؟

بستگی دارد از چه منظری به این موضوع نگاه کنیم؛ اگر منظور از صحیح، صرفا رضایت خانواده است، در بیشتر موارد خانواده به مقصود خود می رسند ولی این موضوع از زوایای دیگر نیز قابل بررسی است. وقتی خانواده به نوجوان تلقین می کند که توجه به جوش های صورت و به دنبال برطرف کردن آنها بودن، بد است، چون پیام از سوی خانواده ارسال می شود، تاثیرگذاری زیادی دارد. در این صورت به طور طبیعی، نوجوان به خصوص زمانی که شخصیتش منفعل و تاثیرپذیر باشد یا خانواده تسلط زیادی روی او داشته باشند، این مساله را می پذیرد و مشکل از همین جا آغاز می شود. نوجوان این دیدگاه را در حالی می پذیرد که درونیات او با آن مغایر است.

▪ چرا خانواده ها با درمان جوش صورت پسران نوجوان خود مشکل دارند؟

همان طور که گفتم، این یک موضوع فرهنگی است و باید به صورت ریشه ای با آن برخورد شود. از طرف دیگر، مشاهده رفتارهای افراطی مثل آرایش سر و صورت و... از سوی خانواده، باعث می شود که خانواده با جابجاسازی آن رفتار در مورد فرزند خود، این بار از این سوی بام بیفتد و فرزند خود را از عادی ترین و کوچک ترین رسیدگی ها به خود نیز بازدارد.

▪ عوامل دیگری هم در این موضوع نقش دارند؟

بله، یکی از مهم ترین دلایل، اطلاعات ضعیف پزشکی و بهداشتی خانواده هاست. پایبندی خانواده به ارزش های درونی خود نیز باعث بروز این بازداری ها می شود، مثلا اینکه پدر خانواده به فرزند خود می گوید: «اگر این کار را انجام بدهی، می گویند فرزند فلانی است که...». همچنین نقش های اجتماعی و مذهبی پدر خانواده می تواند عاملی برای این منع کردن باشد.

▪ این محدودیت در درمان مشکلی مثل جوش های صورت در پسران، عوارض روانی هم دارد؟

بله، به طور قطع تاثیر روانی این موضوع حتی بسیار بیشتر از آثار فیزیکی آن است. ویژگی های اصلی نوجوان و جوان برآیند ۳ عنصر قدرت، زیبایی و توانایی است. نوجوان در این سن به خود توجه می کند و دوست دارد در اوج باشد و طبیعتا وقتی ضعفی را در خود می بیند، از آن تاثیر منفی می گیرد. وقتی نوجوان به دلیل وجود جوش های جوانی در چهره، نقصی در خود حس می کند، ارتباطش با محیط کمتر و حضورش در اجتماع کمرنگ تر می شود. در نتیجه، اعتماد به نفسش پایین می آید و رفته رفته دنیای درونی اش خراب خواهد شد. او دچار یک نوع درماندگی آموخته شده می شود و آن را به ناچار می پذیرد ولی مهم ترین ویژگی های سنی خود را از دست می دهد. فرصت برقراری ارتباط های اجتماعی، گرایش های گروهی و شرکت در جمع ها برای او از دست می رود و این مشکل حتی روی توانمندی هایش نیز تاثیر منفی می گذارد.

▪ وضعیت این نوجوانان در خانواده چطور خواهد بود؟

نوجوان و جوان، خانواده اش را مقصر همه مشکلاتی که برایش به وجود آمده، می داند و به همین دلیل گوشه گیری، قهر و قطع ارتباط کلامی با خانواده خود را پی می گیرد. بعد از مدتی همین گوشه گیری ها باعث به وجود آمدن اختلالاتی مانند اضطراب درونی، خلق افسرده، افت تحصیلی، شخصیت متزلزل و در نهایت بیماری روانی می شود. نوجوانان زیادی وجود دارند که به دلیل همین بازداری های کوچک خانوادگی از درمان جوش های صورت، دچار اختلال وسواس می شوند و سعی می کنند با اعمال بهداشتی دیگر در سایر اندام ها (مثل شستن مکرر دست ها) آن را جبران کنند.

▪ یعنی یک جوش ساده صورت ممکن است به بیماری و اختلال تبدیل شود؟

بله، به همین راحتی.