سرکه یک محصول تخمیری است که سال هاست انواع آن مورد مصرف قرار می گیرد....

یکی از انواع پرطرفدارش در کشور ما سرکه سیب است؛ در حالی که سرکه انواع میوه ها در کشورهای اروپایی و سرکه برنج در جنوب و شرق آسیا، به ویژه چین و ژاپن، طرفدار ان بیشتری دارد. سرکه نارگیل هم یک محصول تخمیری است که از آب نارگیل به دست می آید و در فیلیپین مورد استفاده قرار می گیرد. سرکه خرما و نیشکر هم در دنیا تولید می شوند که شاید ما خیلی با آن آشنا نباشیم اما آنچه می خواهیم این هفته در صفحه «تغذیه سالم» به آن بپردازیم، سرکه بالزامیک است که چند سالی است در کشور ما محبوبیت یافته و وارد برنامه غذایی مان شده است.

سرکه بالزامیک یکی از محصولات غذایی کشور ایتالیا است و قدمت آن به زمان رم باستان بازمی گردد. تا حدود ۳۰ سال پیش، ایتالیا نحوه تولید این سرکه را به سایر کشورها نمی داد اما در حال حاضر، کشورهای مختلف از جمله اسپانیا توانسته اند این سرکه را تولید کنند. ماده اولیه سرکه بالزامیک، انگور سفید است. البته در تولید آن می توان از مجموعه ای از میوه هایی مثل سیب، گیلاس، گلابی و زردآلو هم استفاده کرد. اما در پاسخ به اینکه این سرکه به چه نحوی تولید می شود، باید گفت وقتی میوه ها چیده می شوند، به وسیله دستگاه های مخصوصی تحت فشار قرار گرفته و آب آنها گرفته می شود. آب انگور سفید یا سایر میوه ها حرارتی حدود ۸۰ درجه سانتی گراد (به مدت طولانی) می بینند تا درنهایت، برخی باکتری ها که در انگور موجود است، از بین برود.

بعد در انتهای حرارت، شکر موجود اندازه گیری می شود. تقریبا هر ۱۰۰ لیتر آب انگور به ۶۰ لیتر سرکه تبدیل می شود و بعد از جوشانده شدن برای چند ساعت با باقی عصاره ها مخلوط شده و داخل کانترهای بزرگ چوبی از جنس درخت زردآلو یا توت ریخته می شود و چند سال در این خمره ها باقی می ماند. این موضوع که قیمت سرکه بالزامیک در مقایسه با سایر سرکه ها تا این حد بالاست، شاید به همین دلیل است که سرکه اصل بالزامیک حداقل به ۱۵ تا ۲۰ سال استراحت نیاز دارد تا بتواند به سر میز هر یک از ما برسد.

خواص ارزشمند سرکه

همه انواع سرکه چون اسیداستیک دارند تا حدی به کاهش چربی خون کمک می کنند و سبب پایین آمدن کلسترول و تری گلیسیرید در افرادی می شوند که چربی خون بالایی دارند یا مستعد ابتلا به چربی خون بالا هستند. نکته دیگر اینکه تمامی انواع سرکه از جمله سرکه بالزامیک سبب کاهش اشتها شده و میل سیری را القا می کنند؛ یعنی وقتی فردی سرکه بالزامیک را که عمدتا با سالاد یا غذاهای سرد مصرف می شود، می خورد؛ تا حدی اشتهای اش کاهش یافته و مصرف آن یکی از راه های موثر برای کم کردن وزن در افرادی است که رژیم کاهش وزن دارند.

از دیگر خصوصیات تغذیه ای سرکه بالزامیک این است که منبع بسیار غنی از آنتی اکسیدان هایی نظیر پلی فنول است. ما حداقل ۸ نوع آنتی اکسیدان پلی فنول در سرکه بالزامیک داریم که تمامی انواع آن ضدسرطان بوده و سیستم ایمنی را تقویت می کنند. در ضمن وقتی این پلی فنول ها وارد معده می شوند، معده را تحریک به ترشح اسید کرده و به هضم موادغذایی به ویژه پروتئین ها کمک می کنند. در نتیجه، توصیه می شود اگر غذاهای گوشتی مصرف می کنید برای هضم راحت تر گوشت، سرکه بالزامیک بخورید.

از سوی دیگر، چون سرکه دارای اسید استیک است، محیط دستگاه گوارش را اسیدی کرده و جذب عناصری مثل کلسیم و آهن را افزایش می دهد. بنابراین کسانی که دچار کم خونی و فقر آهن هستند، می توانند همراه با گوشت قرمز مختصری سرکه بالزامیک استفاده کنند تا جذب آهن گوشت افزایش یابد. اما دیده شده در سرکه بالزامیک یک سری ترکیبات وجود دارد که می تواند میزان حساسیت به انسولین را در افراد بالا ببرد؛ یعنی اینکه باعث می شود انسولین بهتر در بدن عمل کرده و قند را به داخل سلول هدایت کند و درنهایت برای کنترل قند خون در افرادی که یا دیابت دارند یا درمرحله پیش از دیابت هستند، مفید واقع شود.

یادتان نرود که سرکه بالزامیک خاصیت ضدباکتریایی و ضدقارچی هم دارد و به ویژه در خانم هایی که مبتلا به عفونت های دستگاه تناسلی و مجاری ادراری اند، می تواند به پیشگیری از شدت یافتن این نوع عفونت کمک کند. پس چه بهتر که حداقل خانم های خانه این چاشنی را در سفره غذای خود جای دهند.

تعادل فراموش نشود

با همه خواص ارزشمندی که این نوع سرکه دارد، مصرف افراطی آن می تواند به مرور زمان، به دلیل بالا بودن میزان اسیدیته، زخم هایی را در ناحیه دهان و مری ایجاد کند و سبب کاهش پتاسیم خون شود. کاهش پتاسیم خون خود بروز مشکلات عملکردی قلب را به دنبال دارد. به علاوه، در درازمدت این اسیدی شدن خون، پوکی استخوان را در پی خواهد داشت. در ضمن، دیده شده برخی افراد صبح ناشتا، سرکه سیب می خورند با این استدلال که به کاهش وزن شان کمک می کند.

باید در اینجا به این نکته اشاره کنیم که این موضوع به هیچ عنوان پایه و اساس علمی نداشته و گرچه سبب کاهش اشتها می شود اما چربی سوز نبوده و سبب لاغری نمی شود. تحقیقات نشان داده اند، افرادی که قرص های سرکه سیب می خورند (روزی ۳ عدد) نه تنها لاغر نمی شوند، بلکه پتاسیم خون شان نیز کاهش یافته و درنهایت، دچار پوکی استخوان می شوند. علاوه بر همه اینها، مصرف سرکه به سالمندان و کسانی که مبتلا به زخم مری یا دهان هستند نیز توصیه نمی شود.

محتویات ۱۰۰ گرم سرکه بالزامیک

کربوهیدرات/ ۱۷ گرم

کلسیم/ ۲۷ میلی گرم

آهن/ ۷/۰ میلی گرم

فسفر/ ۱۲ میلی گرم

سدیم/ ۲۳ میلی گرم

ـ بیش از ۳ قاشق غذاخوری سرکه بالزامیک در طول روز توصیه نمی شود.

میترا زراتی

کارشناس ارشد تغذیه