زل زده بود به میوه های روی میز و با حسرت نگاه شان می کرد....

پیش دستی را مقابل اش گذاشتم و گفتم «بفرمایید». گفت: «نه؛ ممنون!» به شوخی گفتم: «بردارید، نمک نداره!» لبخند تلخی زد و گفت: «قند که داره... من دیابت دارم!»

آقای دکتر! به نظر شما این نظر صحیح است که میوه ها به دلیل میزان قند بالا باید از رژیم غذایی فرد مبتلا به دیابت حذف شوند؟

ـ ببینید؛ به طور کلی هر انسان باید ۵۰ تا ۶۰ درصد انرژی مورد نیاز خود را از مواد کربوهیدراتی (مواد قندی و نشاسته) تامین کند. افراد مبتلا به دیابت هم مانند سایر افراد باید کالری مورد نیاز خود را از کربوهیدرات ها تامین کنند و به دلیل اینکه قندهای ساده مثل قند، شکر، عسل، مربا، نوشابه و ... حتی الامکان از رژیم غذایی این افراد حذف می شود، این انرژی باید از طریق موادی مثل نان، برنج، ماکارونی و میوه ها تامین شود. از سوی دیگر میوه ها به دلیل دارا بودن ویتامین هایی مثل ویتامین C و ویتامین A، فیبر، آنتی اکسیدان ها و ترکیبات آنتوسیانین نقش مهمی در سلامت افراد دارند و از رژیم غذایی قابل حذف نیستند. در واقع میوه ها در تغذیه بیماران دیابتی جایگاه ویژه ای دارند.

پس این باور غلط از کجا آمده؟

ـ این مساله که افراد خود را در مقابل ممنوعیت مصرف میوه ها قرار می دهند، از اینجا ناشی می شود که عده ای از مردم گمان می کنند برخی از میوه ها قندخون را به سرعت افزایش می دهند. البته ما هم این موضوع را قبول داریم که میوه ها از نظر نمایه گلیسمی (سرعت بالا بردن قندخون) با هم تفاوت دارند ولی این تفاوت به گونه ای نیست که ما بخواهیم این میوه ها را از رژیم غذایی فرد حذف کنیم. به طور قطع مصرف میوه هایی مثل گیلاس و سیب که نمایه (اندیس) گلیسمی پایین تری نسبت به سایر میوه ها دارند بهتر است ولی این دلیل نمی شود که مصرف میوه هایی مثل خرما و انگور که نمایه گلیسمی بالاتری دارند، ممنوع شود. ما به بیماران توصیه نمی کنیم که حتما میوه های با نمایه گلیسمی پایین را مصرف کنند ولی در مورد میزان مصرف و تعداد واحدهایی که می توانند مصرف کنند، به آنها اطلاعات کافی را می دهیم.

این واحدها بر چه اساسی تعیین می شوند؟

ـ یک واحد از یک میوه، مقداری از آن است که ۱۵ گرم ماده قندی داشته باشد. این مقدار برابر با یک پرتقال، یک سیب، یک خوشه کوچک انگور یا یک چهارم یک طالبی است. یک بیمار دیابتی بر حسب شرایط، سلیقه و علاقه اش می تواند بین ۳ تا ۴ واحد میوه مصرف کند که این مقدار در افراد جوان که کالری بیشتری در روز دریافت می کنند می تواند حتی به ۵ واحد هم برسد.

شما گفتید که بیماران می توانند از میوه های مختلف استفاده کنند ولی بسیاری از بیماران دیابتی، توسط پزشک از خوردن میوه هایی مثل خربزه و هندوانه منع می شوند.

ـ به نکته جالبی اشاره کردید. این دو میوه (هندوانه و خربزه) میوه هایی هستند که مردم و به خصوص مبتلایان به دیابت، خیلی از آنها می ترسند و همان طور که گفتید، برخی پزشکان، بیماران خود را از خوردن آنها منع می کنند. البته این مساله قابل توضیح است. درواقع نمایه (اندیس) گلیسمی هندوانه و خربزه تفاوت چندانی با بسیاری از میوه ها ندارد ولی مشکل این دو میوه در این است حد مصرف آنها توسط بیمار چندان مشخص نیست. مثلا اگر به فردی، سیب داده شود، بعد از خوردن آن، به دنبال دومی نیست ولی همان فرد اگر دو قاچ هندوانه بخورد، دنبال دو قاچ دیگر خواهد بود. درواقع اگر بیماری بتواند خود را به خوردن همان دو قاچ هندوانه یا خربزه محدود کند، می تواند آنها را نیز جزو واحدهای میوه خود قرار دهد، یعنی یک فرد مبتلا به دیابت می تواند حدود ۲۵۰ گرم هندوانه، طالبی یا خربزه را به عنوان یکی از واحدهای میوه روزانه خود در نظر بگیرد.

فرد مبتلا به دیابت چه طور باید این ۳ تا ۴ واحد میوه را در طول روز مصرف کند؟

ـ مهم ترین نکته ای که فرد باید در این مورد به آن توجه کند این است که هیچ گاه توصیه نمی شود فرد، تمام واحدهای روزانه میوه خود را در یک نشست مصرف کند و ترجیح بر این است که این مقدار بین ساعت های روز تقسیم شود. مثلا اگر فردی ۳ عدد خرما را به عنوان یک واحد از میوه های مصرفی روزانه در نظر گرفته است، بهتر است این سه خرما را با فاصله های زمانی مناسب مصرف کند.

اگر میزان میوه مصرف شده توسط بیمار، به اندازه ۳ تا ۴ واحد میوه تعیین شده باشد، دیگر چه نیازی به رعایت این فواصل وجود دارد؟

ـ نه تنها در مورد میوه ها که در مورد تمام موادغذایی مورد مصرف بیماران دیابتی، یکی از نکات بسیار اساسی این است که مقدار قند در خون فرد، در یک زمان کوتاه افزایش زیاد پیدا نکند. شاید بتوان این مساله را با زمان اوج مصرف برق مقایسه کرد. در ساعت های خاصی در روز وقتی بیشترین کاربری از برق در منازل وجود دارد، توصیه می شود که برخی از کارهایی که با مصرف برق همراه است، به ساعت کم مصرف منتقل شود زیرا قدرت تولید برق در یک شهر یا منطقه محدود است و اگر تمام موارد مصرف در یک بازه کوتاه محدود می شود، مولدها توان تامین را نخواهد داشت. در بدن هم همین طور است. وقتی در یک ساعت خاص میزان ورود قند به بدن بیش از حد توان تولید انسولین در بدن باشد، تعادل فیزیولوژیکی بدن دچار اختلال می شود، پس ما ترجیح می دهیم زمان اوج مصرف قند و ترکیبات قندی را در بین تمام ساعت های روز تقسیم کنیم.

اگر شخصی علاقه زیادی به میوه ها داشته باشد چگونه می تواند تعداد واحدهای مصرفی میوه را در طول روز افزایش دهد؟

ـ آنچه در تغذیه افراد مبتلا به دیابت مهم است کل میزان انرژی و کالری دریافتی است که نباید از مقادیر تعیین شده فراتر برود. رژیم هایی که معمولا برای تغذیه این افراد تنظیم می شود، (۳ تا ۴ واحد میوه، ۶ تا ۱۱ واحد نان و غلات)، بر مبنای نیازهای یک فرد عادی است ولی می توان با کم کردن از میزان یک گروه از مواد غذایی، به همان میزان بر میزان گروه دیگر افزود. البته این تغییرات از جهات دیگر هم اهمیت دارند. مثلا باید به این نکته نیز توجه داشت که قند میوه زودتر از قند غلات جذب می شود و ترجیح در مورد بیماران دیابتیک بر این است که قند به صورت تدریجی جذب شود و افزایش میوه و کاهش غلات در رژیم غذایی می تواند تعادل آن را به هم بزند. بنابراین توصیه ما به افراد این است که حتی المقدور از رژیم غذایی متعادل پیروی کنند. ما در مورد بیماران دیابتی میوه ای به نام میوه ممنوعه نداریم. میزان مصرف را محدود می کنیم ولی ممنوعیت مصرف آن را به دلیل اینکه هم از لحاظ فیزیولوژیک و هم از لحاظ روانی بر بیمار تاثیر منفی می گذارد، رد می کنیم.

پیمان صفردوست