اگر به شما بگویند که نوع تغذیه با سلامت روان شما نسبت مستقیم دارد، باور می کنید؟ شاید در نگاه اول این دو موضوع هیچ ارتباطی با هم نداشته باشند اما بسیاری از کارشناسان بر این باورند اعمال برخی تغییرات در رژیم غذایی طی ۵۰ سال گذشته نقش مهمی در افزایش بیماری های روانی داشته است....

در عین حال، تحقیقات اخیر نشان می دهد که گرایش مردم به مصرف غذاهای حاوی قند و چربی بیشتر و اجتناب از مصرف مواد غذایی تازه به افسردگی و مشکلات حافظه و .... منجر می شود. دراین باره با دکتر سعید صدر، روان پزشک و عضو هیات علمی دانشگاه شهیدبهشتی گفتگو آقای دکتر! اصلا ارتباطی بین تغذیه و سلامت روان وجود دارد؟

ـ در حال حاضر، مدارک انگشت شماری وجود دارد که سلامت روان و دریافت مواد غذایی را به هم مربوط می کنند، بنابراین نتیجه گیری قطعی در این باره دشوار است اما تاثیر تغذیه بر سلامت روان را نمی توان نادیده گرفت. از طرفی این موضوع که می گویند چاق ها از سلامت روان کمتری برخوردارند، می تواند تاییدکننده این ارتباط باشد.

▪ بیشتر توضیح می دهید؟

ـ تعادل در رژیم غذایی و استفاده صحیح از همه گروه های غذایی شامل گروه نان و غلات، گروه میوه و سبزی ها، گروه شیر و لبنیات و گروه گوشت، حبوبات و تخم مرغ مانع از چاق شدن افراد می شود اما وقتی این تعادل از بین می رود و فرد به مرحله چاقی می رسد، رضایتی که باید از خودش داشته باشد را از دست می دهد. همواره احساس خوبی نسبت به خود و زندگی اجتماعی اش ندارد و در واقع اعتماد به نفس اش هم کاهش می یابد. این هم یعنی آسیب رسیدن به سلامت روان. به عبارت دیگر، افزایش وزن و چربی بدن با خطرات روانی و فیزیولوژیکی همراه است؛ مثلا مشکل در تهیه لباس و محدود شدن زندگی اجتماعی برای بسیاری از افراد ناراحت کننده است و آنها را تا مرز افسردگی پیش می برد.

▪ یعنی جز این ارتباطی که گفتید، تغذیه به تنهایی بر سلامت روان تاثیری ندارد؟

ـ اکثر روان پزشکان بر این باورند که نمی توان نقش تغذیه بر سلامت اعصاب و روان را نادیده گرفت. حتی تغذیه ناکافی و غلط می تواند آثار نامطلوبی بر اعصاب و روان انسان بگذارد و موجب افسردگی شدید و اختلالات عصبی جدی شود.

▪ مثال می زنید؟

ـ چنانچه در برنامه غذایی روزانه کمبود شدید کربوهیدرات وجود داشته باشد، سلول های عصبی دچار کمبود انرژی شده و نمی توانند کار خود را انجام دهند. همچنین محدودیت شدید کربوهیدرات به مدت طولانی باعث پایین افتادن قند خون می شود که به این حالت هیپو کلسیمی می گویند و عوارضی مانند خستگی، بی حوصلگی، اضطراب و کاهش قدرت یادگیری را به همراه دارد. در عین حال، کمبود شدید پروتئین نیز موجب بروز عوارضی مانند خستگی، بی حالی و سستی می باشد.

▪ آیا ویتامین ها هم بر سلامت روان موثرند؟

ـ ویتامین گروه B و C بر سلامت سیستم عصبی تاثیر زیادی دارند. از طرفی نیاز به ویتامین های گروه B در افسردگی چنان است که برای نمونه کمبود شدید بیوتین میل به خودکشی را افزایش می دهد. استرس شدید نیز نیاز بدن را به تمام مواد مغذی به خصوص ویتامین ها ی B۵ و C چند برابر بالا می برد. البته مواد معدنی مانند ید، منیزیم و آهن نیز بر سیستم عصبی بسیار موثرند. حتی تاثیر ید بر سیستم عصبی به قدری شدید است که چنانچه مادر در دوران بارداری کمبود ید داشته باشد، نوزاد با عقب افتادگی ذهنی متولد می شود. کمبود آهن هم موجب کم خونی می شود. در این حالت خون لازم به سلول های عصبی نمی رسد و در نتیجه خستگی، بی حالی، ضعف، کاهش یادگیری و عصبانیت و بی اشتهایی بروز می کند.

▪ وعده های غذایی چه طور؟ آنها می توانند بر سلامت روان تاثیرگذار باشند؟

ـ به نکته خوبی اشاره کردید. خوردن یک صبحانه کامل و مغذی کسالت روزانه را از بین می برد.

بسیاری از افراد وقتی صبح زود از خواب بیدار می شوند، کسل و بداخلاق هستند و آستانه تحمل شان به شدت پایین می آید. خوردن صبحانه در این افراد بسیار کمک کننده است و موجب ایجاد نشاط و شادابی در روحیه آنها می شود. حتی گفته می شود مصرف مواد غذایی مانند شیر، لبنیات، دوغ، آب میوه و سبزی به طور موثری استرس را کاهش می دهد و خوردن آنها به ویژه در وعده صبحانه توصیه می شود.

▪ و سوال آخر اینکه آیا غذای ضد استرس هم وجود دارد؟

ـ به طور کلی نمی توان از واژه ضداسترس یا ضدخستگی در مورد غذاها استفاده کرد اما غذاهایی مثل ماهی، جگر، قلوه، تخم مرغ، شیر، عسل، سویا، قارچ، بادام زمینی، جوانه گندم، سبزیجات و مرکبات در پیشگیری و رفع استرس بی تاثیر نیستند. مصرف غلات نیز به خاطر داشتن اسیدآمینه برای کاهش استرس بسیار مفید است. از طرفی خوردن یک لیوان شیر گرم قبل از خواب هم می تواند آرامش بخش باشد. در مقابل؛ مصرف شکلات تاثیر منفی بر سلامت بسیاری از افراد دارد، به طوری که فرد با خوردن یک تکه شکلات دچار تنش عصبی می شود.